Obowiązki informacyjne przedsiębiorcy wobec konsumenta w umowach zawieranych w nietypowych okolicznościach w świetle nowego prawa konsumenckiego

Anna Rogacka-Łukasik Obowiązki informacyjne przedsiębiorcy wobec konsumenta w umowach zawieranych w nietypowych okolicznościach w świetle nowego prawa konsumenckiego Roczniki Administracji i Prawa 15/2, 131-148 2015 Roczniki Administracji i Prawa nr XV(2), s. 131-148 Oryginalny artykuł naukowy Original Article Data wpływu/Received: 30.09.2015 Data recenzji/ Accepted: 18.11.2015 Data publikacji/Published: 14.12.2015 Źródła finansowania publikacji: Wyższa Szkoła Humanitas Authors’ Contribution: (A) Study Design (projekt badania) (B) Data Collection (zbieranie danych) (C) Statistical Analysis (analiza statystyczna) (D) Data Interpretation (interpretacja danych) (E) Manuscript Preparation (redagowanie opracowania) (F) Literature Search (badania literaturowe) Anna Rogacka-Łukasik1 OBOWIĄZKI INFORMACYJNE PRZEDSIĘBIORCY WOBEC KONSUMENTA W UMOWACH ZAWIERANYCH W NIETYPOWYCH OKOLICZNOŚCIACH W ŚWIETLE NOWEGO PRAWA KONSUMENCKIEGO WSTĘP Przekazywanie informacji przybiera we współczesnym dynamicznie rozwijającym się świecie coraz to nowe formy. Niebywale intensywnie rozwijają się środki przekazu elektronicznego. Wykorzystywanie przez przedsiębiorców nowych sposobów porozumiewania się na odległość i przekazywania w ten sposób informacji budzi wiele wątpliwości co do przekazywanego komunikatu. Zasadnicze miejsce dla przekazywania informacji i przetwarzania danych zajmuje Interent, poczta elektroniczna czy witryny sieciowe2. Prawo do informacji dr; Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu. M. Królikowska-Olczak, B. Pachuca-Smulska (red.), Ochrona konsumenta w prawie polskim i Unii Europejskiej, Warszawa 2013, s. 50. 1 2 132 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XV zostało uregulowane w wielu aktach prawnych, a ich przegląd można zacząć od ustawy zasadniczej3, a skończyć na aktach wykonawczych. Szczegółowy charakter mają przepisy dotyczące informacji i jej znaczenia dla praw konsumenta. Zasadnicze prawa konsumenta do uzyskania informacji, będące korelatem obowiązków informacyjnych przedsiębiorcy, zostały ujęte w ustawie z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta4, która wdrożyła do polskiego porządku prawnego Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 listopada 2011 r. w sprawie praw konsumentów5. W nowej ustawie o prawach konsumenta ustawodawca przyjął 6-miesięczny termin vacatio legis, co sprawiło, że nowe przepisy znajdują zastosowanie do umów zawieranych od 25 grudnia 2014 r. Podstawowym celem przedmiotowej ustawy jest doprowadzenie do ujednolicenia i uściślenia przepisów dotyczących umów konsumenckich, zwłaszcza tych zawieranych w nietypowych okolicznościach, w szczególności w zakresie obowiązków informacyjnych, ale również wymogów formalnych związanych z zawieraniem takich umów, jak również prawa od odstąpienia od nich. „Składając zamówienie, przyznajesz nam niepodlegające zbyciu roszczenie o wydanie, teraz i na zawsze, twojej nieśmiertelnej duszy” – tak w skrócie brzmiała treść jednego z dostępnych w Internecie postanowień ogólnych warunków umów brytyjskiej sieci sprzedaży gier wideo. Konsumenci mieli możliwość wyłączenia działania opisanego postanowienia przez kliknięcie odpowiedniego linku. Jednakże aż 88% klientów, którzy zawarli umowy za pośrednictwem Internetu, nie skorzystało z możliwości op-out i zgodziło się na przeniesienie „praw do swojej duszy”6. Na kanwie powyższego nasuwa się pytanie, czy zatem ochrona przez informację jest niecelowa, skoro konsumenci nie zapoznają się z dostępnymi informacjami i nie wykorzystują ich dla polepszenia swojej pozycji rynkowej oraz zabezpieczenia swoich praw. Odpowiedź na to pytanie, jak również uargumentowanie stwierdzenia, iż informacja oraz transparentność rynku stanowią instrument ochrony konsumenta, stanowią zasadniczy cel niniejszego opracowania. POJĘCIE UMÓW ZAWIERANYCH W NIETYPOWYCH OKOLICZNOŚCIACH Zakres podmiotowy nowej ustawy o prawach konsumenta, wyznacza relacja przedsiębiorca – konsument. Ustawa w przepisach zmieniających nadaje nowe brzmienie pojęciu „konsument” uregulowanemu w art. 22¹ kc7, bowiem konsumentem jest osoba fiKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483, z późn. zm.). Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta (Dz.U. z 2014 r., poz. 827). Używany skrót: nowa ustawa o prawach konsumenta, Ust.PrKons. 5 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 listopada 2011 r. w sprawie praw konsumentów (Dz.Urz. UE L Nr 304/ 64). Używany skrót: dyrektywa 2011/83/UE. Dyrektywa 2011/83/UE zmieniła Dyrektywę Rady 93/13/ EWG i Dyrektywę 1999/44/ WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchyliła Dyrektywę Rady 85/577/EWG i Dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.Urz. UE L Nr 304, s. 64). 6 P. Mikłaszewicz, Antynomie paradygmatu ochrony konsumenta przez informację – prawo Unii Europejskiej a prace nad nowym polskim Kodeksem cywilnym, [w:] M. Jagielska, E. Rott-Pietrzyk, A. Wiewiórka- Domagalska, Kierunki rozwoju europejskiego prawa prywatnego: wpływ europejskiego prawa konsumenckiego na prawo krajowe, Warszawa 2012, s. 213. 7 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. z 2014, poz. 121, 827). Używany skrót: Kodeks cywilny, kc. 3 4 ANNA ROGACKA-ŁUKASIK, OBOWIĄZKI INFORMACYJNE PRZEDSIĘBIORCY... 133 zyczna, która dokonuje z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Porównując poprzednio obowiązującą definicję konsumenta z tą, wprowadzoną nową ustawą o prawach konsumenta, trzeba zauważyć, iż ustawodawca w sposób wyraźny poszerzył jej zakres, ponieważ kontrahentem konsumenta może być tylko przedsiębiorca. Ustawodawca poprzez regulację art. 1 Ust.PrKons. wyraźnie wskazuje, iż dotyczy ona zawieranych między przedsiębiorcą a konsumentem umów typowych, czyli zawieranych w lokalu przedsiębiorstwa, jak również umów zawieranych w nietypowych okolicznościach, a więc umów zawieranych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowami na odległość są umowy zawierane z konsumentem w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności stron, przy wykorzystaniu jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie8. Inaczej niż na gruncie poprzednio obowiązującej regulacji prawnej9, na gruncie nowej ustawy o prawach konsumenta ustawodawca wyraźnie wskazał zakres regulacji umów zawieranych na odległość, bowiem wystarczająca jest zorganizowana działalność dotycząca zawierania tych umów, co oznacza, że poza sposobem zawierania umów na odległość przedsiębiorca może zawierać inne umowy również w sposób tradycyjny. Inna różnica, występująca pomiędzy aktualnym a poprzednio obowiązującym stanem prawnym, dotyczy wymogu braku jednoczesnej obecności stron, ujmując ściślej – braku ich fizycznej obecności w jednym miejscu. Położenie akcentu na brak fizycznej obecności stron wynika z możliwości porozumiewania się na odległość za pomocą środków technicznych (obr (...truncated)