KAMAN ÖMERHACILI GEÇ DOĞU ROMA DÖNEMİ İSKELETLERİNİN PALEOANTROPOLOJİK ANALİZİ

Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD) The Journal of International History Researches 2020 4(1) ISSN: 2618-5873 KAMAN ÖMERHACILI GEÇ DOĞU ROMA DÖNEMİ İSKELETLERİNİN PALEOANTROPOLOJİK ANALİZİ Ahmet Cem ERKMAN1 İzzet ESEN2 Ali TAŞ3 Penpe GÜRSOY2 Elçin ŞENER3 Mustafa İNCER3 Tuğçe ORHAN3 Özet Kaman Ömerhacılı Köyü kurtarma kazısı neticesinde Geç Roma mimarisi özelliklerini gösteren şapel olarak değerlendirilebilecek bir yapının içinde inhumasyon ve dorsal tarzında 2 yetişkin, 6 çocuk, 3 fetüs ve 1 bebeğe ait gömülere rastlanılmıştır. Kazı alanlarında bireylerin yaşam biçimlerini ya da sosyal statülerini gösteren herhangi bir arkeolojik buluntuya rastlanmamış olması nedeniyle, bu çalışma Ömerhacılı bireylerinin sağlık ve çevre ile olan ilişkilerini aydınlatmak amacıyla arkeolojiye farklı bir bakış açısı getirmeyi hedeflemiştir. Her ne kadar ele geçen bireyler toplumun genelini yansıtamayacak kadar az sayıda olsa da paleopatolojik bulgular oldukça önemli ve dikkat çekicidir. Aneminin sorumlu olduğu cribra orbitalia, porotic hyperostosis ile çevresel stresin veya genetik faktörlerin bir göstergesi olarak kabul edilen hypoplasia ve kök displazisi önemli patolojik bulgular arasındadır. Kök displazisi ile ilgili Anadolu paleoantropolojisinde literatürde herhangi bir bulguya rastlanılmamış olması bu paleopatolojik lezyonu daha da önemli kılmaktadır. Ağız ve diş sağlığına ait veriler bin yıl önceki Ömerhacılı toplumunda tarımsal ağırlıklı bir beslenmenin hâkim olduğunu göstermektedir. Ele geçen buluntular arasında çocuk ve bebek ölüm oranlarının yüksek olmasının yanı sıra, yetişkinlerde de görülen genel sağlık sorunları Ömerhacılı bireylerinin yaşam koşullarının sağlıklı olmadığına işaret etmektedir. Anahtar kelimeler: Geç Doğu Roma dönemi, Paleopatoloji, Paleodemografya, PALEOANTHROPOLOGIC ANALYSIS OF THE LATE EASTERN ROMAN PERIOD SKELETONS FROM KAMAN ÖMERHACILI Abstract During rescue excavations in Kaman Ömerhacılı village, burials of two adults, six children, three fetuses and one infant in inhumation and dorsal style were encountered within a structure assessed as a chapel due to Late Roman architectural features. As there were no archeological findings showing the lifestyle or social status of individuals in the excavation area, this study aims to bring a different viewpoint to archeology with the aim of understanding the correlations between health and environment for individuals from Ömerhacılı. Even though the individuals are too few to reflect the population in general, the paleopathologic findings are very important and notable. Cribra orbitalia caused by anemia, porotic hyperostosis, and hypoplasia Prof. Dr. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Antropoloji Bölümü. 2 Kaman Kalehöyük Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü, Kaman/Kırşehir. 3 Yüksek Lisans Öğrencisi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antropoloji ABD. 1 Gönderim Tarihi: 2020-03-19 Kabul Tarihi: 2020-06-07 accepted as a marker of environmental stress or genetic factors and root dysplasia are among the significant pathologic findings. There was no finding encountered in the Anatolian paleoanthropology literature related to root dysplasia, which made this paleopathologic lesion more important. Data about oral and dental health showed the previous Ömerhacılı population had agriculturally weighted nutrition. Among the findings, child and infant death rates are high, while the general health problems observed in adults indicate that living conditions are not healthy for Ömerhacılı individuals. Key words: Late Eastern Roman period, Paleodemography, Paleopathology. Giriş Arkeolojik kayıtların yetersiz kaldığı durumlarda, insan iskeletlerinden elde edilen bilgiler geçmiş döneme ilişkin bir bakış açısı oluşturabilir. İskelet kalıntıları sağlık ve çevre ilişkilerini aydınlatacak veriler içermesi açısından kuşkusuz en gerekli materyallerdir. Yaşam kalitesi, genel sağlık yapısı, sosyoekonomik yapı ya da kültürel ve çevre ilişkilerinin anlaşılması açısından paleoantropolojik alandaki çalışmalar bu aşamada oldukça önemlidir. Kazı alanında bireylerin yaşam biçimlerini ya da sosyal statülerini gösteren herhangi bir arkeolojik buluntuya rastlanmamış olması Ömerhacılı Geç Doğu Roma Dönemi bireylerinin genel sağlık yapısının ve yaşam biçimlerinin anlaşılması açısından bu çalışmanın önemini daha da arttırmıştır. Kırşehir/Kaman ilçesinin Ömerhacılı Köyünde 2018 yılında kaçak bir kazı ihbarı sonucunda Kaman Kalehöyük Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü nezdinde kurtarma kazısı gerçekleştirilmiştir. Müze Müdürlüğü raporlarında kazıda kesitler içinde bir mimari yapıya ait oldukları düşünülen duvar/temel kalıntıları tespit edildiği belirtilmiştir. Ayrıca kaçak kazı sırasında önemli ölçüde tahrip edilmiş bu kesitler, duvarların dini veya idari bir yapıya ait kalıntılarla birlikte bir nekropol alanı olabileceği de Müze Müdürlüğü raporlarınca değerlendirilmiştir. Bu çalışma sırasında Geç Doğu Roma dönemine tarihlendirilen 12 bireye ait kemik kalıntıları bulunmuştur. Kalıntılar toplumun tümünü içeren genel bilgilere ait tüm detayları vermese de bu çalışma bin yıl önce yaşayan Ömerhacılı bireylerin yaşamlarının gizli ayrıntılarının anlaşılması açısından arkeolojik bulgulara yönelik yeni düşünce ve yaklaşımların gelişmesine katkı sağlamayı hedeflemiştir. Ayrıca bu araştırma ele geçirilen iskelet kalıntıları sayesinde toplumun demografik yapısı, sağlık ve sosyal durumları hakkında kısmi bilgiler vermeyi ve Anadolu paleoantropolojisine katkı sağmayı amaçlamıştır. Materyal-Metot Kazı, Kırşehir ili, Kaman ilçesi, Ömerhacılı Köyü sınırları içerisinde Sırtviran mevkiinde, 139 ada, 7 nolu parselde Kalehöyük Arkeoloji Müzesi tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir (Resim 1). Kurtarma kazısı neticesinde Geç Doğu Roma dönemine tarihlendirilen 12 bireye ait kalıntılar ele 2 geçmiştir. Taş sandık oldukları anlaşılan mezarlarda gömüler inhumasyon ve dorsal tarzda olup başları batı-doğu yönündedir. Şapel duvarları opus isodomum tarzına yakın olup, Roma veya Geç Roma mimarisi özellikleri göstermektedir. Mezar içlerinde az sayıda ele geçen parçalanmış seramik, cam, bronz gibi ölü hediyesi olarak bırakılmış nesnelerin bulunması bu mezarların kendi ve sonraki dönemlerde de açıldıkları/soyuldukları izlenimini vermektedir (Resim 2). Resim 1: Kırşehir İli, Kaman İlçesi, Ömerhacılı Köyü sınırları içerisinde yer alan kazı alanı Resim 2: Taş sandık mezarlar içerisindeki gömüler. 3 Geç Doğu Roma dönemine tarihlendirilen 12 bireye ait kalıntılar incelenmek üzere Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Antropoloji bölümü laboratuvarlarına getirilmiştir. İlk olarak, iskelet materyallerin topraktan temizlenmesi ve zarar görmüş kemiklerin onarım işlemleri yapılmıştır. Bilimsel analize hazır hale getirildikten sonra kemiklerden yaş ve cinsiyetlerini almaya yönelik paleodemografik analizleri gerçekleştirilmiştir (Bouville, 1983; Buikstra ve Ubelaker, 1994; Kaur ve Jit, 1990; Ubelaker, 1999; White vd. (...truncated)