Yeni Kurumsal Kuram Argümanlarıyla Türk Yükseköğretim Sisteminde Kalite Yönetiminin Benimsenmesi Üzerine Teorik Model Çalışması

Black Sea Journal of Public and Social Science doi: 10.52704/bssocialscience.912717 Open Access Journal e-ISSN: 2618 – 6640 Araştırma Makalesi (Research Article) Cilt 4 - Sayı 2: 79-91 / Temmuz 2021 (Volume 4 - Issue 2: 79-91 / July 2021) YENİ KURUMSAL KURAM ARGÜMANLARIYLA TÜRK YÜKSEKÖĞRETİM SİSTEMİNDE KALİTE YÖNETİMİNİN BENİMSENMESİ ÜZERİNE TEORİK MODEL ÇALIŞMASI Kürşat TAŞTAN1*, Sinan YILMAZ2 Bülent Ecevit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, 67100, Zonguldak, Türkiye Bülent Ecevit Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü, 67100, Zonguldak, Türkiye 1 2 Özet: Bu çalışma, keşif araştırmalarında teoriler geliştirmek için kullanılan kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modeli (PLS-SEM) kullanılarak, yükseköğretimde kalite yönetimi alanında son yıllarda meydana gelen dünya çapındaki gelişmeler karşısında Türk yükseköğretim sisteminde yaşanan benzer gelişmelerin analizine yönelik olarak kurumsal kuram paradigmaları ile teorik bir model keşfedebilmeyi amaçlamaktadır. Oluşturulan model ile Türk yükseköğretim sisteminde hangi çevresel baskı mekanizmalarının kalite yönetiminin benimsenmesine etki ettiği, yükseköğretim kurumlarının karar verme tarzlarında ne tür eğilimlerde bulunulduğu, kalite yönetiminin nasıl uygulandığı ve uygulama biçiminden hareketle kalite yönetiminin nasıl benimsendiği arasındaki teorik ilişki Türkiye bağlamında keşfedilmektedir. Kurulan yapısal eşitlik modelinin analizinde; zorlayıcı baskı mekanizmalarının endojen değişkenler üzerindeki etkisi istatistiki olarak anlamlı bulunmazken, öykünmeci baskı mekanizmalarının uyarak uygulama biçimi üzerinde negatif etkiye sahip olduğu (β= -0,286; T: 2,252), normatif baskı mekanizmalarının ise uyarak uygulama biçimi üzerinde pozitif etkiye sahip olduğu (β= 0,428; T: 3,952) ve her iki etkinin de istatistiki olarak anlamlı (P < 0,05) olduğu görülmüştür. Ayrıca, baskı mekanizmaları ile karar verme tarzı, karar verme tarzı ile uygulama biçimi ve uygulama biçimi ile karar verme tarzı arasında anlamlı istatistiki ilişki bulunamamıştır. Çalışma, kurumsal kuram literatürünü doğrulayıcı bir şekilde, Türk yükseköğretim sisteminde kalite yönetiminin normatif baskı mekanizmalarının etkileriyle normatif-törensel olarak benimsendiği sonucuna ulaşılan bir PLS-SEM yol modelini ortaya çıkarmaktadır. Anahtar kelimeler: Kalite yönetimi, Uyarlama veya uyma, Yükseköğretimde kalite, PLS-SEM, Türk yükseköğretim kurumları, Kalite güvencesi Theoretical Model Study on the Adoption of Quality Management in Turkish Higher Education System with New Institutional Theory Arguments Abstract: This study seeks to develop an institutional theory-based model to analyze quality management in Turkish higher education using the partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) technique, which is widely used in exploratory research and theory development. The model is used to explore the theoretical relationships between which isomorphic change mechanisms cause quality management to be adopted, the decision-making style employed by higher education institutions, how quality management is implemented and how quality management is adopted in the Turkish higher education context. Analysis of the developed structural equation model shows that; while the effect of the coercive pressure mechanisms on endogenous variables was not found to be statistically significant, the mimetic pressure mechanisms were found to have a negative effect (β= -0,286; T: 2,252) on the conformity to the normative pattern of QM adoption, while the normative pressure mechanism is positive on the conformity to the normative pattern of QM adoption (β= 0.428; T: 3.952) and both effects were statistically significant (P < 0.05). Also, a significant statistical relationship was not found between the pressure mechanisms and decision-making style, decision-making style and implementation, and application style and decision-making style. The study, confirming the institutional theory literature, reveals a PLS-SEM road model that concludes that quality management in the Turkish higher education system is normative / ceremonially adopted by the effects of normative pressure mechanisms. Keywords: Quality management, Customization or conformity, Quality in higher education, PLS-SEM, Turkish higher education institutions, Quality assurance *Sorumlu yazar (Corresponding author): Bülent Ecevit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Zonguldak, Türkiye E mail: (K. TAŞTAN) Kürşat TAŞTAN https://orcid.org/0000-0002-9476-4305 Gönderi: 10 Nisan 2021 Received: April 10, 2021 Kabul: 24 Nisan 2021 Accepted: April 24, 2021 Yayınlanma: 01 Temmuz 2021 Published: July 01, 2021 Cite as: Taştan K, Yılmaz S. 2021. Theoretical model study on the adoption of quality management in Turkish higher education system with new institutional theory arguments. BSJ Pub Soc Sci, 4(2): 79-91. Sinan YILMAZ https://orcid.org/0000-0002-8576-9913 1. Giriş Günümüzde birçok ülkenin yükseköğretim sistemleri önemli değişimler geçirmektedir (Dill, 2011). Bu değişimlerin bir gereği olarak, ülkeler yükseköğretim sistemlerini yeniden değerlendirerek küresel eğilimlere göre yeniden yapılandırmışlardır (YÖK, 2019). Böylece, yükseköğretim kurumları daha şeffaf, işbirlikçi ve kalite odaklı yapılar haline dönüşmektedir (YÖKAK, 2019). BSJ Pub Soc Sci / Kürşat TAŞTAN ve Sinan YILMAZ This work is licensed under Creative Commons Attribution 4.0 International License 79 Black Sea Journal of Public and Social Science Kalite odaklılık, yükseköğretim kurumlarını ve tüm paydaşlarını, ürün ve hizmetlerde mükemmelliği sağlamak için belirlenen standartları karşılayarak “kaliteyi” düzenlemeye ve yükseköğretimin ayrılmaz bir parçası haline getirilmesini sağlamaya (Arain ve ark., 2013) yönelik politikalarla hayata geçirilmektedir. Bu politikaların uygulanmasında ortaya çıkan “yükseköğretim kalitesinin gerçekten iyileşip iyileşmediği, yükseköğretimin nasıl geliştiği, işleri daha iyi göstermenin ötesinde bir şey yapılıp yapılmadığı, kalitenin nasıl sağlandığı, iyileştirmeye etkisi olup olmadığı” (Corengia ve ark., 2014) gibi sorular kurumsal kuram dinamikleri ile yükseköğretim kurumlarının örgütsel düzeyde analizini gerekli kılmaktadır. Kurumsal kuramın, örgütlerin çevresel baskılara uyum sağlayarak zaman içerisinde benzeştiği (DiMaggio ve Powell, 1983) temel tezine uygun olarak, yükseköğretimde meydana gelen dünya çapındaki kitlesel genişlemenin etkileri (Schofer ve Meyer, 2005) ile yükseköğretim kurumlarının eşbiçimli hale geldikleri görülmektedir (Meyer ve Powell, 2018). Uluslararası yükseköğretim sistemlerine entegre olan Türk yükseköğretim sisteminde de, aynı eğilimlerin etkileriyle benzer gelişmeler yaşanmaktadır (YÖKAK, 2019). Bütün bu gelişmeler ışığında, Avrupa Birliği (AB) üyeliği sürecinde önemli mesafe kat ettiği halde siyasi sebeplerle Birliğe tam üyeliği bir türlü kabul edilmeyen Türkiye’nin, Avrupa Yükseköğretim Alanı’na (AYA) entegrasyon ç (...truncated)