İİkinci Ürün Silajlık Mısırda Dinamik Sulama Programının Verim ve Morfolojik Özellikler Üzerine Etkisi

ADÜ ZİRAAT DERG, 2021;18(1):49-57— doi: 10.25308/aduziraat.795742 Araştırma / Research İkinci Ürün Silajlık Mısırda Dinamik Sulama Programının Verim ve Morfolojik Özellikler Üzerine Etkisi Özen KOBAK1 , İsmail TAŞ*2 1 Çanakkale Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü, Çanakkale Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü, Terzioglu Yerleskesi, Çanakkale 2 Öz: Bu çalışma, dinamik sulama programıyla sulanan II. Ürün silajlık mısırın (Zea mays) verim ve morfolojik özelliklerine etkisini belirlemek amacıyla Balıkesir ili Manyas ilçesi ekolojik koşullarında 2016 yılında yürütülmüştür. Dinamik sulama programının oluşturulmasında FAO Penman Monteith yönteminden yararlanılmıştır. Günlük iklim verilerinden hesaplanan evapotranspirasyon (ETo) değerleri bitki katsayıları (Kc) ile düzeltilerek uygulanmıştır. Çalışma tesadüf blokları bölünmüş parseller deneme deseninde 3 tekrarlı olarak yürütülmüştür. Çalışmada 3 farklı sulama aralığı (3, 6 ve 9 gün) ve 3 evapotranspirasyon (ETc) seviyesi (%75, %100 ve %125) incelenmiştir. Araştırma sonucunda; mısır bitkisinin mevsimlik gerçek evapotranspirasyonu (ETa) 320-582 mm, Su Kullanım Randımanı (WUE) 3.91-5.82 kg/da/mm, Sulama Suyu Kullanım Randımanı (IWUE) 4.26-6.92 kg/da/mm, yeşil ot verimi 6087.78-11062.82 kg/da, bitki boyu 222.8-283 cm, yaprak sayısı 10.33-13.33 adet, yaprak ağırlığı 114.56-256.18 gr, sap çapı 17.2-27.3 mm, sap ağırlığı 544-710 gr, ilk koçan yüksekliği 71.66101.16 cm, koçan ağırlığı 342-594 gr ve bitki ağırlığı 1193-1502 gr arasında değişiklik göstermiştir. En yüksek bitki boyu üç günlük sulama aralığında hesaplanan yığışımlı ETc değerinin %125’nin uygulandığı konuda (274 cm) alınırken, en yüksek yeşil ot verimi ise altı günlük sulama aralığında hesaplanan yığışımlı ETc değerinin %75’nin uygulandığı konudan (11062 kg/da) elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: FAO Penman Monteith, Damla Sulama, ETo, ETc, ETa The Effect of Dynamic Irrigation Scheduling on Yield and Morphological Properties of Second Crop Silage Corn Abstract: The aim of this study was to determine the effect of dynamic irrigation program on the yield and morphological characteristics of second crop silage maize (Zea mays) in 2016 under the ecological conditions of Manyas district of Balıkesir province. The FAO Penman Monteith method was used to create the dynamic irrigation program. Evapotranspiration (ETo) values calculated from daily climate data were applied by correcting them with plant coefficients (Kc). The study was carried out in randomized blocks divided plots test design in 3 replicates. In the study, 3 different irrigation intervals (3, 6 and 9 days) and 3 evapotranspiration (Etc) levels (75%, 100% and 125%) were examined. As a result of the research; maize seasonal actual evapotranspiration (ETa) 320-582 mm, Water Use Efficiency (WUE) 3.91-5.82 kg/da/mm, Irrigation Water Use Efficiency (IWUE) 4.26-6.92 kg/da/mm, green grass yield 6087.78-11062.82 kg/da, plant height 222.8-283 cm, leaf number 10.33-13.33, leaf weight 114.56-256.18 g, stem diameter 17.2-27.3 mm, stem weight 544-710 g, first cob height 71.66101.16 cm, cob weight 342 -594 gr and plant weight varied between 1193-1502 gr. The highest plant height (274 cm) was taken in the area where 125% of the cumulative ETc value calculated in the three day irrigation interval is applied, while the highest green grass yield (11062 kg/da) was from the subject where 75% of the cumulative ETc value calculated in the six day irrigation interval has been obtained. Keywords: FAO Penman Monteith, Drip Irrigation, ETo, ETc, ETa GİRİŞ Tarımda kullanılan sulama suyu, su kaynaklarının yaklaşık %70’ten fazlasını oluşturmaktadır. Ülkemizde de büyük bir problem olan kuraklık, yerüstü ve yeraltı kaynaklarını olumsuz anlamda etkilemektedir. Kentsel ve endüstriyel kullanımdaki gereksinimler, su kaynaklarının kullanımı açısından sektörler arasında önemli derecede rekabet oluşturmaktadır. Basınçlı sulama sistemlerinden olan damla sulama yöntemi, su kaynaklarını etkin bir şekilde kullanılmasına olanak sağlamaktadır. Bu yöntemle suyun, derine sızmasının önlenmesi, yüzey akışının önlenmesi ve buharlaşmanın minimuma indirilmesi gibi ciddi bir su tasarrufu sağlanmaktadır. Önceki yıllarda damla sulama yöntemi daha çok meyve bahçeleri ve seralarda kullanılmasına karşın, artık günümüzde mısır, pamuk ve çoğu sebze gibi sıra bitkilerinde de kullanımı oldukça  Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi yaygındır. Su kaynaklarının optimum kullanılmasında, su tasarrufu sağlayan damla sulama yöntemi tercih edilmektedir. Modern sulama teknolojilerinin kullanılması, uygun gübre kullanımı ve sulama programları ile verimde de ciddi artışlar sağlamaktadır. Su uygulama randımanı damla sulama yöntemlerinde %95’e kadar çıkmaktadır. Bununla birlikte bitkilerin su kullanım etkinliği de artmaktadır (Bozkurt, 2005). Mısır, insan ve hayvan beslenmesinde ve endüstri hammaddesi olarak çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Mısır bitkisi bir sıcak iklim tahılı olması nedeni ile güneş *Sorumlu Yazar: . Bu çalışma yüksek lisans tez ürünüdür. Geliş Tarihi: 16 Eylül 2020 Kabul Tarihi: 28 Aralık 2020  ISSN 1304–7787  e-ISSN 2717-7084  2004–2021 49 İkinci Ürün Silajlık Mısırda Dinamik Sulama Programının Verim ve Morfolojik Özellikler Üzerine Etkisi enerjisini de çok iyi kullanır ve aynı zamanda birim alanda çok fazla kuru madde üreten bir bitkidir (Kırtok, 1998). Mısırın, çevre koşullarına iyi adapte olabilmesi, çeşit zenginliği olması ve yüksek verim potansiyeli olmasıyla yayılma alanı çok geniştir (Yasak ve ark., 2003). Silaj, hayvanların kaba yem ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir yere sahiptir. Süt üretimi için kullanılan ineklerin tükettikleri yemlerin en az %40 oranına yakını kaba yemlerden sağlanmalıdır. Hayvancılıkla uğraşan çiftçiler kaba yem bulmakta güçlük çektikleri zaman, hayvanları saman ile beslemektedirler. Günümüzde çiftçiler, hayvanları besin ve karbonhidrat içeriği daha yüksek suca zengin olan silajı tercih etmeye başlamışlardır (Orak ve İptaş, 1999). Silaj üretimine uygun birçok yem bitkisi ülkemizin çoğu yerinde yetiştirilmektedir. En fazla sorgum tür ve melezleri ile mısır, silo yemi üretilmesinde kullanılmaktadır (Sağlamtimur ve ark., 1998). Ayrıca mısır, hayvanlar tarafından kolayca sindirilen ve birim alandan yüksek verim alınan bir tahıldır (Açıkgöz, 1995). Silaj, hayvanların kışlık kaba yem ihtiyaçlarına büyük oranda katkı sağladığı için yaygın olarak kullanılmaktadır (Yolcu ve Tan, 2008). Arıtürk (2008), Tekirdağ bölgesinde ikinci ürün mısırda farklı sulama metotları, (damla sulama ve karık sulama) tam ve kısıtlı sulama uygulamaları altında sulama programı oluşturmak amacıyla yürütülen çalışmada, mevsimlik bitki su tüketimi değerleri karık sulamada 388-506 mm, damla sulamada 293-429 mm arasında değişiklik gösterdiği elde edilmiştir. En yüksek yeşil ot verimi karık sulama için 9896 kg/da ve damla sulama için 9291 kg/da sulama süresince sulama suyunun (...truncated)