TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLERE DEVLET YARDIMI

® Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi ® Electronic Journal of Social Sciences Temmuz/July(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:79 www.esosder.org ISSN:1304-0278 (1405-1418) TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLERE DEVLET YARDIMI STATE AID TO POLITICAL PARTIES IN TURKEY Rıfat KARAKOÇ1 Öz Günümüz demokratik siyasal sistemlerinde siyasi partiler temel ve vazgeçilemez unsurlar olarak kabul edilmektedir. Bu durum siyasi partilerin sistem içerisinde üstlendikleri ve yürüttükleri işlevlerden kaynaklanmaktadır. Şüphesiz ki siyasi partiler bu işlevleri yürütürken belli finansman kaynaklarına ihtiyaç duyacaklardır. Çünkü bu işlevlerin yürütülmesini sağlayacak faaliyetlerin mali açıdan oldukça önemli bir boyuta ulaştıkları bilinmektedir. İşte partilerin gerçekleştirecekleri faaliyetler için ihtiyaç duyacakları finansman kaynakları ise oldukça çeşitli kalemlerden oluşabilmektedir. Bunların başında gerek konumuz itibariyle önem arz etmesi gerekse de diğer kalemlerin karşısında oldukça önemli bir büyüklükte olması hasebiyle devlet yardımları gelmektedir. Bu çalışmada esas olarak siyasi partilere devlet yardımının hukuki yönünün konuyla ilgili yürürlükteki mevzuat hükümlerinin hem anayasal hem de yasal düzlemde açıklanmasına çalışılacaktır. Sonrasında devlet yardımının hangi mali boyutlarda olduğunun da ortaya konulabilmesi açısından partilere yapılan son beş yıldaki devlet yardımları değerlendirilecek ve son olarak da siyasi partilere devlet yardımının olumlu ve olumsuz kabul edilen yönlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Siyasi Partiler, Finansman, Devlet Yardımı Abstract Political parties are accepted as essential and indispensable elements in today's democratic political systems. This situation derived from the functions that political parties undertake and carry out within the system. Undoubtedly, political parties will need specific financial sources while carrying out these functions. Because, it is known that the activities that will ensure financially the execution of these functions have reached a very important level. Here, the financial resources that parties need for their activities can consist of quite a variety of items. The most important of these is state aids, which are important in terms of our subject and because they are very large compared to other items. In this study, fundamentally the provisions of the current legislation on the subject, the legal aspect of the state aid to political parties mainly are tried to be explained in both constitutional and legal level. Thereafter, it is aimed to examine the state aid given to parties in the last five years in order to reveal the financial dimensions of state aid. And finally, the positive and negative aspects of state aid to political parties will be included. Keywords: Political Parties, Financing, State aid. 1 Dr. Öğr. Üyesi, Samsun Üniversitesi İktisadi İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü, , Orcid: 0000-0003-3942-7426 Makale Türü: Araştırma Makalesi – Geliş Tarihi: 30.12.2020 – Kabul Tarihi: 24.03.2021 DOI:10.17755/esosder.850638 Atıf için: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;20(79): 1405-1419 Temmuz/July(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:79 (1405-1419) Giriş Siyaset bilimi literatüründe oldukça önemli bir yer edinmiş olan M. Duverger’e (1986: 453) göre; demokrasinin en basit ve gerçekçi tanımı; yöneticilerin, dürüst ve serbest seçimler yoluyla, yönetilenler tarafından seçildiği rejim şeklindedir. Bu oldukça basit ve yalın tanım günümüz siyasal sistemleri için ise olmazsa olmaz bir nitelik olarak kabul edilmektedir. Yani her siyasal sistem, her yönetim biçimi işte bu basit tanıma ulaşma ve bu özelliği devam ettirme gayesi içindedir. Zira artık yönetimin demokratik olma niteliği hemen hemen tüm dünya ülkelerince kabul edilen temel bir ilke halindedir. Hatta Sartori’nin (2014: 19) ifadesiyle; demokrasi bütün dünyada onursal bir sözcük haline gelmiştir. Bahsedildiği üzere bu demokratikleşme yöneliminde toplumla siyasal iktidar birlikteliğini gerçekleştiren temsili kurumların oluşturulması ve devamlılığının sağlanması demokratik siyasal sistemin başarılı bir şekilde yürütülmesi açısından oldukça büyük önem arz etmektedir (Akgün, 2002: 36). İşte insanlığın bu zamana kadar ulaştığı en mükemmel yönetim sistemi olan demokrasinin bu işleyişi sağlayacak bulunan olmazsa olmaz koşullarından ve kurumlarından biri; siyasi partilerdir. Belli bir program çerçevesinde siyasal kararları etkilemek ve bu amaçla siyasal iktidarı ele geçirmek üzere süreklilik arz eden örgütlenmiş kuruluşlar olarak tanımlayabildiğimiz siyasi partiler2 (Kışlalı, 1999: 238; Kapani, 2003:160), günümüzde demokrasinin olmazsa olmaz şartlarından biri olarak kabul edilmektedir. Hatta sadece çok partili demokratik siyasetin değil, tek parti siyasetinin egemen olduğu yerlerde bile partilerin siyasetin onun bünyesinde veya onun aracılığıyla yürütülecek bir siyasi aygıt olduğu kabul edilir. Parti kültürü öylesine kökleşmiştir ki, sistem dışı, sistem karşıtı hatta sistemi yıkmak isteyen hareketler dahi parti olarak teşkilatlanma ihtiyacını hissetmektedir (Yayla, 2004: 201). Bu nedenle burada hemen şunu belirtmek gerekir ki; siyasi partilerin bulunduğu her siyasal sistem demokrasi/demokratik olarak nitelendirilemezken, siyasal sistemin demokratik olarak nitelendirilebilmesi için siyasi partilerin bulunması en temel zorunluluklardan biridir. Başka bir ifadeyle; bir devletin kendisini demokratik olarak tanımlaması, onun demokratik olduğu anlamına gelmez, ancak bir takım temel koşulların yerine getirilmiş olması gerekir ki, o devlet demokratik olarak nitelendirilebilsin (Soysal, 1987: 266). İşte yerine getirilmesi gereken koşulların en başında ise siyasi partilerin serbestçe kurulabilmesi ve yine serbestçe faaliyetlerini yürütebilmelerinin sağlanması gelmektedir. Modern demokratik siyasal sistemlerde siyasi partilerin önemi ve vazgeçilemez niteliği hemen herkes tarafından genel kabul görmüş bir ilke olarak değerlendirilmektedir. Siyasi partilerin demokratik siyasal sistemler için taşıdığı bu özellik, partilerin siyasal sistem içerisinde yerine getirdikleri oldukça önemli belli başlı işlevlerin niteliğinden kaynaklanmaktadır. Siyasi partilerin üstlendikleri bu işlevleri genel olarak; çeşitli kişi, grup ve kuruluşların siyasal sisteme yönelik taleplerinin genel siyaset seçeneklerine tahvil edilmesi olan menfaatlerin birleştirilmesi, siyasal sistemdeki çeşitli rollerin belli bireylerle doldurulması olarak tanımlanan; siyasal devşirme, siyasal sitemdeki rollerin öğrenilmesi, siyasal kültürün sürekliliğini ve değişimini sağlayan bir öğrenme süreci olarak tanımlanan; siyasal sosyalleşme (Özbudun, 1983: 92) ve son olarak da demokratik ilke ve usullere uygun olarak gerçekleştirilen meşru seçimler eliyle iktidarı kazanma ve hükümet etme işlevidir. 2 Yarışmacı olsun veya olmasın bütün çağdaş siyasal sistemlerde önemli roller üstlenen ve sistemin temel unsurlarından biri durumuna gelen siyasi partilerin tanımlanmas (...truncated)