ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİN KREDİ HACMİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

® Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi ® Electronic Journal of Social Sciences www.esosder.org ISSN:1304-0278 Temmuz/July(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:79 (1370-1384) ENFLASYON BELĠRSĠZLĠĞĠNĠN KREDĠ HACMĠ ÜZERĠNDEKĠ ETKĠSĠ EFFECT OF INFLATION UNCERTAINTY ON CREDIT VOLUME Seray ERKAN1 - Servet CEYLAN2 Öz Ekonomide enflasyon yüksekliği kadar enflasyon belirsizliği de diğer bütün sektörlerde olduğu gibi bankacılık sektörünü olumsuz etkilemektedir. Enflasyon belirsizliğinin kredi piyasasında risk oluşturmakta ve piyasa aksaklığı yaratarak kredi hacmini düşürmektedir. Çalışmada Türkiye ekonomisinde enflasyon belirsizliğinin banka kredi hacmi üzerindeki olası etkisini araştırılmıştır. Bu amaçla ARDL yöntemine dayalı sınır testi kullanılarak enflasyon belirsizliği ile kredi hacmi arasındaki uzun dönem ilişki incelenmiştir. Elde edilen bulgular, iki değişken arasında uzun dönemli ilişki olduğunu ve Türkiye ekonomisinde enflasyon belirsizliğinin kredi hacmini olumsuz etkilediğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Enflasyon belirsizliği, Kredi hacmi, Bankacılık sektörü, Asimetrik bilgi, ARDL Abstract Inflation uncertainty as well as the inflation rate affects the banking sector negatively as in all other sectors. Inflation uncertainty poses a risk in the credit market and reduces the credit volume by creating market disruption. This study investigates the potential impact of inflation uncertainty on the volume of bank loans in Turkey's economy. For this purpose, the long-term relationship between inflation uncertainty and credit volume was analyzed using the limit test based on the ARDL method. The findings showed that there are long-term relationships between two variables that negatively affect the credit volume in Turkey's economy and inflation uncertainty. Keywords: Inflation uncertainty, Credit volume, Banking sector, Asymmetric information, ARDL 1 Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı İktisat Bölümü Doktora Öğrencisi, , Orcid: 0000-0002-4760-3998 2 Prof Dr., Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi, , Orcid: 0000-0001-7475-8322 Makale Türü: Araştırma Makalesi – Geliş Tarihi: 02.04.2020 – Kabul Tarihi: 05.06.2021 DOI:10.17755/esosder.713423 Atıf için: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;20(79): 1370-1384 Temmuz/July(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:79 (1370-1384) 1.Giriş Enflasyon literatürde çok fazla incelenen ve incelenmeye devam edilecek olan iktisadi sorunlar arasında yer almaktadır. Hiç kuşkusuz yüksek ve istikrarsız bir enflasyonun ekonomik büyüme ve gelir dağılımı gibi değişkenler üzerindeki olumsuz etkileri bu ilgide önemli paya sahiptir. Dolayısıyla günümüz merkez bankalarının çoğunluğu temel amaç olarak enflasyonu istikrarlı ve düşük seviyede tutmayı benimsemiştir. Türkiye'de uzun yıllar yüksek ve istikrarsız seyreden enflasyon sorunu çözümü için 2006 yılında açık enflasyon hedeflemesi rejimini benimsemiştir. Enflasyonun yüksek ve istikrarsız olmasının oluşturduğu olumsuzlukların bir bölümü enflasyon belirsizliği ile ilgilidir. Ekonomide enflasyon belirsizliği arttığında, istihdam Mullineaux (1980), Holland (1986), üretim, büyüme Fischer (1993) ve yatırım Barro (1996) gibi makroekonomik değişkenler olumsuz etkilenmekte ve bu da ekonomiye ağır yükler getirmektedir. Enflasyon belirsizliğinin önemli etkilerinin görüldüğü sektörlerden biri de bankacılık sektörüdür. Ekonominin can damarı olan bankacılık sektörü, fon arz ve talebine aracılık ederek ve kaynak transferi yaparak, mali piyasanın hacmini genişletmek, milli gelir ve istihdamı artırmaktadır. Bu anlamda mali sistemin temelini oluşturan bankalar, halkın tasarruflarının toplanması, kullanım alanlarına dağıtılması ve hane halkının-işletmelerin harcamalarını finanse etmeleri açısından ekonomide önemli bir rol oynamaktadır. Bankalar, bireylerin-işletmelerin harcamalarını veya ihtiyaçlarını kredi kullandırma yoluyla finanse ederler. Yüksek enflasyon ve yüksek enflasyondan kaynaklanan enflasyon belirsizliği kredi piyasasında risk oluşturması ve piyasa aksaklığı yaratması açısından önemli etkiler ortaya çıkabilmektedir. Enflasyonun kredi piyasaları ve kredi hacmi üzerinde etkisini araştıran birçok yerli ve yabancı kaynak olmasına rağmen, enflasyon belirsizliğinin kredi hacmi üzerindeki etkisini araştıran kaynaklar sınırlıdır. Bu çalışma ile Türkiye ekonomisinde, 1985-2017 dönemi için enflasyon belirsizliğinin kredi hacmi üzerindeki etkisi uygulamalı olarak ilk defa incelenmiştir ve makale bu yönüyle iktisat literatürüne önemli bir katkı sağlayacaktır. Çalışmanın Türkiye ekonomisi için yapılmış olması ise çalışmayı diğer yabancı kaynaklardan farklı kılmaktadır. Çalışmada, Türkiye ekonomisinde enflasyon belirsizliğinin banka kredi hacmi üzerindeki olası etkisi zaman serisi yöntemleri vasıtasıyla araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda ikinci bölümde enflasyon belirsizliğinin nedeni ve etkileri üzerinde durulmuş ve ilgili literatür sunulmuştur. İlerleyen bölümlerde araştırmada kullanılan yöntem ve veri seti tanıtılmış, uygulama sonucunda ulaşılan bulgulara yer verilmiştir. Son bölümde ise bulgular değerlendirilerek, çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. 2. Teori ve Literatür Enflasyon belirsizliğinin oluşmasında en önemli kaynağının enflasyonun kendisi olduğu fikri öncelikle Okun (1971)'da yer almakla birlikte literatürde Friedman-Ball hipotezi olarak adlandırılmaktadır. Okun (1971)'de 17 endüstrileşmiş OECD ülkesini içeren çalışmasında enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde aynı zamanda enflasyon değişkenliğinin de mevcut olduğunu vurgulamıştır. Friedman, 1977'de yaptığı çalışmada yüksek enflasyonun, enflasyon belirsizliğinin yükselmesine neden olduğunu belirtmiştir. Ball (1992) ise yüksek enflasyonun enflasyon belirsizliğini artırdığını teorik bir çerçevede ele almış, muhafazakâr ve liberal olarak oluşturduğu iki tür politikada da yüksek enflasyon dönemlerinin belirsizlik ortaya çıkardığını iddia etmiştir. Yüksek enflasyonun neden olduğu ekonomik olumsuzluklara benzer şekilde enflasyon belirsizliği de makroekonomik değişkenler üzerine olumsuz etkilere sahiptir. Enflasyon 1371 Temmuz/July(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:79 (1370-1384) belirsizliğinin en büyük etkisi hiç kuşkusuz üretim, diğer bir ifade ile büyüme düzeyini azaltılmasıdır. Friedman (1977)‟ın çalışmasında değindiği bu etki Holland (1988), Davis ve Kannogo (1996), Grier ve Perry (2000), Hasanov (2008), Telatar (1996), Artan (2008) vb. uygulamalı çalışmalarda tespit edilmiştir. Yüksek enflasyonun meydana çıkardığı belirsizlik tasarrufları da etkilemektedir. Wachtel (1977) enflasyon belirsizliğinin gelecekteki fiyat ve reel gelirin tahmin edilmesini zorlaştırdığı için bunun uzun dönemde tasarrufların artırılmasına neden olacağını belirtmiştir. Deaton (1977) ve Howard (1977) beklenmeyen enflasyonun varlığı dolayısıyla oluşan belirsizlik, bireyleri daha tedbirli davranmaya teşvik edecek ve bu durumda bireylerin tasarruflarını artıracağını sunm (...truncated)