School Retreats as an Extracurricular Form of Catechesis

Wrocławski Przegląd Teologiczny 28 (2020) 2, 177–205 Wrocław Theological Review Piotr Sroczyński Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Polska ORCID: 0000-0001-8643-5598 Rekolekcje szkolne jako pozalekcyjna forma katechezy School Retreats as an Extracurricular Form of Catechesis Abstract: School retreats are very different from religion lessons. They are a specific kind of teaching. The use of this extracurricular school catechesis is part of the pursuit of religion teachers to improve the effectiveness of religious education for children and adolescents. This form, associated with the liturgical year, is an important educational element from the point of view of catechetical didactics. It is connected with the search for optimal solutions increasing the effectiveness of school catechesis, related, among others, to the transmission of the content of faith and shaping Christian attitudes among children and the youth. Keywords: school retreat, extracurricular form of catechesis, catechetical didactics, catechist, evangelization, typology of retreats Abstr akt: Rekolekcje szkolne znacznie różnią się od lekcji religii. Stanowią one swoistą formę nauczania. Zastosowanie tej pozalekcyjnej formy organizacji katechezy szkolnej wpisuje się w dążenie nauczycieli religii do poprawy skuteczności edukacji religijnej dzieci i młodzieży. Forma ta, związana z rokiem liturgicznym, jest ważnym elementem wychowawczym z punktu widzenia dydaktyki katechetycznej. Wiąże się ona bowiem z poszukiwaniem optymalnych rozwiązań podnoszących efektywność katechezy szkolnej, związanych między innymi z przekazem treści wiary i kształtowaniem postaw chrześcijańskich wśród dzieci i młodzieży. Słowa kluczowe: rekolekcje szkolne, pozalekcyjna forma katechezy, dydaktyka katechetyczna, katecheta, ewangelizacja, typologia rekolekcji DOI: 10.34839/wpt.2020.28.2.177-205 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 178 Piotr Sroczyński Wstęp W spółczesna szkoła przestaje być wyłącznie placówką nauczającą wyposażającą uczniów w wiedzę, a staje się w coraz większym stopniu ośrodkiem wszechstronnego oddziaływania wychowawczego na dzieci i młodzież. Celem tego oddziaływania jest także rozwijanie zainteresowań, postawy społecznej, formowanie osobowości jednostek. Z punktu widzenia dydaktyki ogólnej forma określa zewnętrzną organizacyjną stronę nauczania. Do najbardziej typowych należy forma lekcyjna, podczas której nauczyciel stosuje różne metody nauczania. Działalność dydaktyczno-wychowawcza prowadzona przede wszystkim w godzinach lekcyjnych tradycyjnymi metodami nie może zapewnić uczniom wszechstronnego rozwoju ich osobowości. Szczególnie katecheza szkolna wymaga zastosowania różnorodnych form organizacji kształcenia religijnego dzieci i młodzieży. Zajęcia pozalekcyjne mogą oddziaływać na dzieci i młodzież często mocniej niż lekcje programowe. Nauczanie religii w szkole i katecheza wzajemnie się uzupełniają. Pojęcie katechezy jest bardzo szeroko ujęte w Dyrektorium ogólnym o katechizacji. Dokument ten określa katechezę jako „szczególną formę posługi słowa, które doprowadza do dojrzałości nawrócenie początkowe, aż do uczynienia z niego żywego, bezpośredniego i czynnego wyznania wiary”1. Jako formacja integralna katecheza obejmuje „wszystkie elementy życia chrześcijańskiego”2. Jednocześnie ważny jest wymiar inkulturacji, bowiem katecheza jest „procesem formacyjnym, który pozwala na poznawanie, celebrowanie, przeżywanie i głoszenie Ewangelii w ramach własnego horyzontu kulturowego” 3. Celem katechezy jest „konkretna pomoc w żywym, bezpośrednim i czynnym wyznaniu wiary”4, a także „doprowadzenie nie tylko do spotkania z Jezusem, ale do zjednoczenia, a nawet głębokiej z Nim zażyłości”5. Dyrektorium ogólne o katechizacji mówi o nauczaniu religii w szkole, które jest komplementerne do katechezy6. Dyrektorium katechetyczne Kościoła Katolickiego w Polsce szkolne nauczanie religii traktuje jako „specyficzną formę katechezy”7. 1 2 3 4 5 6 7 Kongregacja do spraw duchowieństwa, Dyrektorium ogólne o katechizacji (dalej: DOK), Poznań 1998, nr 82. DOK 84. Tamże, 218. Tamże, 66. Tamże, 80. Tamże, 73. Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium katechetyczne Kościoła Katolickiego w Polsce, Kraków 2001, nr 82. Rekolekcje szkolne jako pozalekcyjna forma katechezy 179 Każda forma katechezy jest zdeterminowana przez cele i zadania kształcenia, tym samym wymaga od katechizującego rzetelnego przygotowania. Należy stwierdzić, że wykorzystywanie różnych form organizacji katechezy szkolnej jest ze wszech miar pożądane i podnosi atrakcyjność zajęć, a co za tym idzie, wpływa na wszechstronny rozwój religijny uczniów. Pod względem organizacyjnym rekolekcje szkolne znacznie różnią się od lekcji religii. Stanowią swoistą formą nauczania. Zastosowanie tej pozalekcyjnej formy organizacji katechezy szkolnej wpisuje się w dążenie nauczycieli religii do poprawy skuteczności edukacji religijnej dzieci i młodzieży. Forma ta, związana z rokiem liturgicznym, jest ważnym elementem wychowawczym z punktu widzenia dydaktyki katechetycznej. Wiąże się ona bowiem z poszukiwaniem optymalnych rozwiązań podnoszących efektywność katechezy szkolnej, związanych między innymi z przekazem treści wiary i kształtowaniem postaw chrześcijańskich wśród dzieci i młodzieży. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie rekolekcji szkolnych jako pozalekcyjnej formy organizacji katechezy szkolnej. Autor próbuje odpowiedzieć na pytanie, jakie miejsce zajmują rekolekcje szkolne w systemie dydaktyczno-wychowawczym katechezy szkolnej. Pojęcie i status prawny rekolekcji Rekolekcje są czasem szczególnego zawierzenia Bogu. Nie idziemy ku jakiejś wielkiej przygodzie poznawczej, jak uczony w laboratorium, jak myśliciel w swoich dociekaniach. Idziemy na spotkanie z żywą Prawdą i Miłością. I w to spotkanie wnosimy siebie: siebie bez reszty, niczego nie tając i nie ukrywając, wszystko 8 przynosząc przed Tym, który nas „zna i przenika” . Termin „rekolekcje” (dawniej również „rekolekcja”) wywodzi się od łacińskiego słowa recollectio, które pochodzi od recolere: ponownie uprawiać, ćwiczyć, rozważać; recolligere – skupiać ponownie, zebrać; se recolligere – skupić się, opamiętać9. Termin ten dominuje także w Kościele katolickim w Polsce, choć używa się również określenia „ćwiczenia duchowne”. Dopiero w XVI wieku stosowano powszechnie termin recollectio na oznaczenie praktyki skupienia, 8 9 K. Wojtyła, cyt. za: Kardynał Wojtyła – papieski rekolekcjonista, Centrum Jana Pawła II, http://www.janpawel2.pl/centrumjp2/2595-kardyna-wojtya-papieski-rekolekcjonista [dostęp: 20.03.2019]. G. Siwek, Rekolekcje wczoraj i dziś, Kraków 2011, s. 12–16. 180 Piotr Sroczyński najczęściej jednodniowego lub miesięcznego, polegającego na oddawaniu się intensywniejszej medytacji i modlitwie. W teologii rekolekcje rozumie się jako zespół praktyk, takich jak medytacje, słuchanie słowa Bożego, modlitwa, rachunek sumienia, spełnianych w określonym czasie, w większym czy mniejszym odosobnieniu, indy (...truncated)