Consecrated Life Against Relativism in the Light of Benedict XVI's Teaching

Wrocławski Przegląd Teologiczny 28 (2020) 2, 135–156 Wrocław Theological Review Małgorzata Pagacz Akademia Katolicka w Warszawie, Polska ORCID: 0000-0003-4504-9142 Życie konsekrowane wobec relatywizmu w świetle nauczania Benedykta XVI Consecrated Life Against Relativism in the Light of Benedict XVIʼs Teaching Abstr act: This article presents Pope Benedict XVI’s juxtaposition of consecrated life and relativism in the contemporary world. The Pope believes that relativism is today one of the most dangerous threats to the Christian faith. Benedict XVI counters this contemporary phenomenon with the answer given by Christianity. The life of the people who are totally devoted to God stays in visible opposition to the contemporary relativistic mentality. Consecrated life translates into the exclusive love for Jesus Christ and the devotion to Him within the Church. Consecrated persons recognise the absolute primacy of God. Through the practice of evangelical counsels, they closely accompany and follow Jesus. Consecrated life, due to its nature, is a testimony of finding and recognizing Jesus Christ as the Truth that one can entrust oneself to. K ey wor ds: consecrated life, relativism, Benedict XVI, contemporary world, Christian spirituality A bstr akt: Niniejszy artykuł przedstawia zagadnienie życia konsekrowanego wobec relatywizmu we współczesnym świecie na podstawie nauczania papieża Benedykta XVI. Według papieża relatywizm jest dzisiaj jednym z największych zagrożeń dla wiary chrześcijańskiej – Benedykt XVI przeciwstawia mu odpowiedź, jaką daje chrześcijaństwo. W widocznej opozycji do współczesnej mentalności relatywistycznej znajduje się życie osób poświęconych na własność Bogu. Życie konsekrowane realizuje wezwanie do wyłącznej miłości Chrystusa i służby Jemu w Kościele. Osoby zakonne żyją absolutnym prymatem Boga, a przez ślubowanie rad ewangelicznych idą drogą naśladowania Jezusa bardziej z bliska. Natura życia konsekrowanego sprawia, że jest ono świadectwem odnalezienia Jezusa Chrystusa jako Prawdy, której można całkowicie powierzyć siebie. Słowa kluczowe: życie konsekrowane, relatywizm, Benedykt XVI, współczesny świat, duchowość chrześcijańska DOI: 10.34839/wpt.2020.28.2.135-156 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 136 Małgorzata Pagacz Wstęp B enedykt XVI w swoim nauczaniu niejednokrotnie stawia diagnozę współczesności, w której przyszło żyć Kościołowi. Zjawiskiem, o którym wyjątkowo często mówi papież, jest relatywizm, uważany przez niego za jedno z największych współczesnych zagrożeń dla wiary chrześcijańskiej. Papież opisuje w swoich wypowiedziach wiele nurtów w dzisiejszym świecie, które są rozbieżne z chrześcijaństwem albo wprost znajdują się do niego w opozycji. Wielokrotnie zwraca uwagę na: sekularyzm, laicyzm, relatywizm, ateizm, ateizm praktyczny, agnostycyzm, materializm, niewiarę, nihilizm, indyferentyzm, subiektywizm, indywidualizm, redukcjonizm, konformizm, hedonizm i konsumizm. Sposób, w jaki papież ujmuje tematy: religii, wiary, kultury, prawdy i sumienia, wolności i tolerancji, rozumu i społeczeństwa, wskazuje, że uwaga Benedykta XVI skoncentrowana jest na znaczeniu zjawiska relatywizmu1. Podczas swego papieskiego nauczania używa tego pojęcia około 150 razy2. W dzisiejszym kontekście społecznym i kulturowym rozpowszechniona jest bowiem tendencja do relatywizowania prawdy, do niezwracania na nią uwagi czy do wyrażania do niej niechęci3. W tej perspektywie można postawić pytanie: jakie jest znaczenie życia konsekrowanego wobec relatywizmu we współczesnym świecie na podstawie nauczania Benedykta XVI? Aby na nie odpowiedzieć, w pierwszym punkcie zostanie przedstawione zagadnienie relatywizmu jako jednego z największych współczesnych zagrożeń. W drugim punkcie nastąpi prezentacja odpowiedzi Benedykta XVI na to zjawisko. W trzecim natomiast znajdzie się rozwiązanie postawionego problemu – wyjaśnione zostanie, w jakim sensie życie konsekrowane jest przeciwieństwem relatywizmu na podstawie nauczania papieża. Relatywizm jako jedno z największych współczesnych zagrożeń Poważny problem współczesnego świata zachodniego, jakim jest relatywizm, Benedykt XVI konsekwentnie sygnalizuje i opisuje, począwszy od homilii wygłoszonej podczas Mszy świętej na rozpoczęcie konklawe, na którym zostaje wybrany papieżem. Co więcej, na niebezpieczeństwo szerzącego się relatywizmu 1 2 3 Zob.: A. Nichols, Myśl Benedykta XVI. Wprowadzenie do myśli teologicznej Josepha Ra tzingera, tłum. D. Chabrajska, Kraków 2006, s. 414. Zob.: J. Warzeszak, Wiara wobec relatywizmu, „Warszawskie Studia Teologiczne” 1 (2012), s. 57. Zob.: Benedykt XVI, Encyklika Caritas in veritate, nr 2 (dalej: CV). Życie konsekrowane wobec relatywizmu w świetle nauczania Benedykta XVI 137 zwraca uwagę również przed swym wyborem na Stolicę Piotrową4. W Orędziu z okazji XXVI Światowego Dnia Młodzieży w Madrycie Benedykt XVI podaje sformułowanie, które można uznać za zwięzłą definicję rozważanego terminu. Pisze on o rozpowszechnionym relatywizmie, „w myśl którego wszystko jest tak samo ważne i nie istnieje żadna prawda ani żaden absolutny punkt odniesienia”5. Relatywizm nie prowadzi do prawdziwej wolności, lecz do niepewności, zagubienia i do ulegania panującej modzie. Skutkuje on tym, że wielu ludzi nie ma trwałych punktów odniesienia, na których mogliby zbudować swoje życie, lecz doświadcza poczucia głębokiej niepewności6. Relatywizm podważa istnienie obiektywnej prawdy i możliwość dojścia do jej obiektywnego poznania. Ponadto zaprzecza nienaruszalności zasad moralnych. Benedykt XVI w swoim nauczaniu wyjaśnia, w jaki sposób relatywizm, kwestionujący obiektywną prawdę i zasady etyczne, wpływa na postrzeganie człowieka i współczesnego świata. Wskazuje tym samym, że nurt ten może mieć różne oblicza – mówi nie tylko o relatywizmie w odniesieniu do prawdy7 i relatywizmie moralnym lub etycznym8, ale także: kulturowym9, religijnym10, społecznym11 i politycznym12. Relatywizm dotyka wielu obszarów: istnieje relatywizm w zakresie rodziny13, wychowania14, relatywizm w środowiskach akademickich15 i w środkach społecznego przekazu16. 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Zob. np.: J. Ratzinger, Wiara i teologia dzisiaj, „L’Osservatore Romano”, wydanie polskie 3 (1997), s. 47–53 (dalej: OR); tenże, Czas przemian w Europie. Miejsce Kościoła i świata, tłum. M. Mijalska, Kraków 2001, s. 135. Benedykt XVI, Orędzie na XXVI Światowy Dzień Młodzieży, 6 VIII 2010, OR 10 (2010), s. 5. Zob.: tamże. Zob. np.: CV 2. Zob. np.: Benedykt XVI, Przemówienie do Kurii Rzymskiej: Musimy trwać w wierze i czynić dobro, 20 XII 2010, OR 2 (2011), s. 37–38; tenże, Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu (rozm. P. Seewald), tłum. P. Napiwodzki, Kraków 2011, s. 49–50. Zob.: CV 26. Zob. np.: Benedykt XVI, Przemówienie do korpusu dyplomatycznego: Prawo do wolności religijnej jest pierwszym z praw, 10 I 2011, OR 2 (2011), s. 39–43; tenże, Przemówienie do Kurii Rzymskiej…, dz. cyt., s. 38. Zob. np.: CV 4. Zob. np.: J. Ratzin (...truncated)