One Source of Revelation and Two Currents of the Revelation Transmission and Cognition: the Apological Dimension of Joseph Ratzinger’s Theology

Wrocławski Przegląd Teologiczny 28 (2020) 2, 63–93 Wrocław Theological Review Sławomir Zatwardnicki Pontifical Faculty of Theology in Wrocław, Poland ORCID: 0000-0001-7597-6604 One Source of Revelation and Two Currents of the Revelation Transmission and Cognition: the Apological Dimension of Joseph Ratzinger’s Theology Jedno źródło Objawienia a dwa nurty przekazu i poznania Objawienia. Apologijny wymiar teologii Josepha Ratzingera Abstr act: The adoption of the personalistic model of Revelation and the rejection of the theory of “two sources” of Revelation at Vatican Council II has not been fully adopted yet. Fundamental theologians have assimilated the content of the Dogmatic Constitution on Revelation, but Catholic apologists refer rather to the misinterpretation of the Council of Trent. They keep reconciling Scripture and Tradition without explicitly referring to the living reality of Revelation as unus fons from which the two currents of Revelation flow. The article refers to the legacy of Joseph Ratzinger, whose theology has significantly influenced Dei verbum. The statements of the Bavarian theologian are a kind of an interpretative key to the descriptions contained in the documents Vaticanum Secundum and Tridentinum of the relationship between Revelation on the one hand and Scripture and Tradition on the other. Only an in-depth “theology of Revelation” enables the search for answers to the relationship of the sources for the message and the knowledge of Revelation. The first paragraph criticises the theory of duplex fons, the second assesses the possibility of adopting the Catholic variant of the principle of sola Scriptura, and the next points out the need to take into account the difference between ordo essendi and ordo cognoscendi. The conclusion presents meta-questions important to the Catholic apologist. It transpires that it is precisely the ecumenical orientation of Ratzinger’s theology that opens it up to the apology of the Catholic position because it allows us to see the real division between the views of Christians. Protestant-Catholic polemics often stems from the entanglement of modern categories, which must be transcended by reference to the history of theology seen in DOI: 10.34839/wpt.2020.28.2.63-93 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 64 Sławomir Zatwardnicki a longer perspective. It is worthwhile for fundamental theologians and apologists to realise that systematic theology itself has an apological dimension. Key words: Revelation versus Scripture and Tradition, Joseph Ratzinger’s interpretation of Dei verbum, the theory of “two sources” (duplex fons), criticism of sola Scriptura, material sufficiency of Scripture, theology of Revelation, Catholic apology, fundamental theology, Catholic-Protestant polemics, ordo essendi and ordo cognoscendi Abstr akt: Przyjęcie personalistycznego modelu Objawienia oraz odrzucenie teorii „dwóch źródeł” Objawienia dokonane na Soborze Watykańskim II wciąż domagają się recepcji. Teologowie fundamentalni przyswoili sobie treści Konstytucji dogmatycznej o Objawieniu Bożym, ale apologeci katoliccy odwołują się raczej do źle zinterpretowanego Soboru Trydenckiego. Wciąż próbują uzgadniać Pismo i Tradycję bez wyraźnego odwołania się do żywej rzeczywistości Objawienia jako unus fons, z którego wypływają dwa nurty przekazu Objawienia. W artykule odwołano się do spuścizny Josepha Ratzingera, którego teologia znacząco wpłynęła na Dei verbum. Wypowiedzi bawarskiego teologa stanowią swego rodzaju klucz interpretacyjny do zaprezentowanego w dokumentach Vaticanum Secundum oraz Tridentinum opisu związków między Objawieniem z jednej strony a Pismem i Tradycją z drugiej. Dopiero pogłębiona „teologia Objawienia” pozwala na poszukiwanie odpowiedzi na temat związku źródeł przekazu i poznania Objawienia. W paragrafie pierwszym przedstawiono krytykę teorii duplex fons, w drugim dokonano oceny możliwości przyjęcia katolickiej odmiany zasady sola Scriptura, a w kolejnym wskazano na konieczność wzięcia pod uwagę różnicy między ordo essendi a ordo cognoscendi. W zakończeniu zostały wyprowadzone metawnioski ważne dla katolickiego apologety. Okazuje się, że właśnie ekumeniczne zorientowanie Ratzingerowskiej teologii otwiera ją na apologię katolickiego stanowiska, pozwala bowiem dotrzeć do rzeczywistych podziałów między poglądami chrześcijan. Polemiki protestancko-katolickie wynikają często z uwikłania w nowożytne kategorie, które trzeba przekroczyć przez odwołanie do historii teologii widzianej w dłuższej perspektywie. Warto, żeby teologowie fundamentalni i apologeci zdawali sobie też sprawę z tego, że teologia systematyczna sama w sobie posiada wymiar apologijny. Słowa kluczowe: Objawienie a Pismo i Tradycja, Josepha Ratzingera interpretacja Dei verbum, teoria „dwóch źródeł” (duplex fons), krytyka sola Scriptura, materialna wystarczalność Pisma Świętego, teologia Objawienia, apologia katolicka, teologia fundamentalna, polemiki katolicko-protestanckie, ordo essendi a ordo cognoscendi Introduction T he theory of the two sources of Revelation, as Henryk Seweryniak states, “was developed for immediate apologetic needs in the era of the struggle against the Protestant sola Scriptura and is rejected today.”1 The doyen of Polish fundamental theologians follows the teaching of the Second Vatican Council 1 Cf. H. Seweryniak, Teologia fundamentalna, vol. 1, Warsaw 2010, p. 170. One Source of Revelation and Two Currents of the Revelation Transmission… 65 and that of Joseph Ratzinger as he stresses that Revelation is the only source from which Scripture and Tradition, which remain in symbiosis, flow. He distinguishes between the two models: the “informative” one of Revelation and the communicative (self-giving) one of God, emphasizing that although the informative and dialogic (personal) models complement each other, it should be emphasized in the first place that Revelation means the salvific self-giving of God to people.2 Likewise, Gerald O’Collins, who likes to make orderly distinctions, highlights the difference between Tradition and Scripture and points to the chronological and logical prevalence of Revelation in relation to them.3 The fundamental theologian puts self-revelation or self-disclosure of God related to the missions of the Son (Incarnation) and the Holy Spirit (Pentecost) at the forefront, but in distinguishing the two dimensions of Revelation, he insists on the inseparability of personal and propositional perspectives.4 According to the Australian scholar, Tradition cannot be identified with the experience of the revealing presence of God, and Revelation with the Bible; the scriptural written witness remains separate from the reality of Revelation.5 2 3 4 5 Cf. ibidem, pp. 149–152, 169–170; Second Vatican Council, Dogmatic Constitution on Divine Revelation Dei verbum, [in:] idem, Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski. Nowe tłumaczenie, Poznań 2002, pp. 350–363, no. 2 and 9 (hereinafter: DV). Diff (...truncated)