Decyzje interpretacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a bezpieczeństwo przedsiębiorców

Robert Kwaśniewski Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa we Włocławku Decyzje interpretacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a bezpieczeństwo przedsiębiorców Streszczenie Artykuł został poświęcony ,,decyzjom interpretacyjnym”, które są wydawane na pisemny wniosek przedsiębiorcy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Instrument ten ma na celu ułatwić przedsiębiorcom poruszanie się w gąszczu skomplikowanych i często niejasnych przepisów prawnych, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsię‑ biorcę danin publicznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne. Ponadto decyzje te mają walor ochronny i stanowią swoiste bezpieczeństwo dla przedsiębiorców, którzy całkowicie zastosują się do udzielonej interpretacji. W takim przypadku nie mogą być oni obciążeni przez organ jakimikolwiek daninami publicznymi, karami, sankcjami administracyjnymi czy finansowymi. W publikacji zwrócono uwagę na podmiot, który jest uprawnionym do złożenia wniosku o wydanie pisemnej interpretacji oraz na organy, które te wnioski rozpatrują. Ponadto omówiono podstawowe elementy wniosku, regulacje dotyczące opłaty za wniosek oraz termin na jego wydanie. Autor przedstawił także formę prawną wydanej interpretacji, sposób jej wyeliminowania z obrotu prawnego oraz udowodnił tezę, iż wydane ,,decyzje interpretacyjne” są bezpieczeństwem dla przedsiębiorcy i mają na celu zapewnienie sta‑ bilności i pewności obrotu prawnego. Artykuł powstał w oparciu o analizę aktów prawnych, dostępnej literatury oraz przy wykorzystaniu w większości opracowań naukowych dra hab. J. Wantocha ‍‑Rekowskiego, który specjalizuje się w tematyce składek na ubezpieczenie społeczne. Słowa kluczowe: decyzja interpretacyjna, interpretacje przepisów składkowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Studia Administracji i Bezpieczeństwa nr 3/2017 Wprowadzenie Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą zobowiązani są do prawi‑ dłowego wypełniania obowiązków, które wynikają z szeregu obowiązujących aktów prawnych. Wśród licznych obowiązków należy zwrócić szczególną uwagę na te związane z regulowaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, świadczeniem danin publicznych1 na rzecz państwa lub jednostek samorządu terytorialnego oraz innych obciążeń publicznoprawnych, do których ponoszenia przedsiębiorca jest zobowiązany. Natłok tych przepisów oraz stopień ich skomplikowania w polskim syste‑ mie prawnym powoduje, iż wielu przedsiębiorców ma coraz większe wątpliwością związane z ich właściwą interpretacją oraz zastosowaniem ich w praktyce. Wielo‑ letnie kontakty obywateli z urzędniczą biurokracją częstokroć powodują, że nawet w sytuacji, gdy mamy całkowitą pewność co do sensu danego przepisu prawnego, to nigdy nie możemy mieć pewności, że urzędnik organu administracji publicznej zinterpretuje go tak samo jak my. Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospo‑ darczą, stosując przepisy prawa, w tym także przepisy odnoszące się do składek na ubezpieczenie społeczne, emerytalne zdrowotne czy chorobowe, bardzo często zastanawiają się, jak zapewnić sobie skutecznie bezpieczeństwo w obrocie praw‑ nym. Instrumentem, który umożliwia zapewnienie przedsiębiorcy bezpieczeństwa w obrocie prawnym jest rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej2, w którym to Zakład Ubezpieczeń Społecznych3 został zobowiązany do wydawania na pisemny wniosek przedsiębiorcy wiążących interpretacji przepisów prawa w jego indywi‑ dualnej sprawie. Powyższy instrument ma na celu zapewnienie stabilności oraz pewności obrotu prawnego oraz zapewnia pewność w zakresie obowiązków przed‑ siębiorców względem ZUS4. Posiada także pewien walor ochronny, który zostanie przedstawiony w niniejszej pracy. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.) do danin publicznych zalicza się: podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych, a także inne świad‑ czenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw. T.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 584 ze zm. (dalej jako ustawa lub u.s.d.g.). Dalej ZUS lub Zakład. T. Brzezicki, J. Wantoch‍‑Rekowski, O zasadach decyzji interpretacyjnych wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Umowy cywilnoprawne w ubezpieczeniach społecznych, red. M. Szabłowskiej ‍‑Juckiewicz, M. Wałachowskiej, J. Wantoch‍‑Rekowskiego, Warszawa 2015, s. 301. 1 2 3 4 50 Robert Kwaśniewski, Decyzje interpretacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych... Ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw5w art. 1 dokonała noweliza‑ cji art. 10 u.s.d.g., zgodnie z którą obok możliwości uzyskania przez przedsiębiorcę interpretacji w jego indywidualnej sprawie co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej, wprowadzono możliwość uzyskania w tej formie informacji w spra‑ wie składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne (art. 10 ust. 1 ustawy). Przedsiębiorcy taki wniosek mogą składać do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej od 20 września 2008 roku. Przepisy art. 10 i 10a u.s.d.g. w praktyce mają największe znaczenie w zakresie interpretacji dotyczących właśnie składek na ubezpieczenie społeczne, które co do zasady wydaje w formie decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych6. Należy podkreślić, iż uszczegółowienie występującego w art. 10 ust. 1 u.s.d.g. zwrotu ,,przepisy, z których wynika obowiązek świadczenia składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne” znajduje się w art. 83d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych7. W myśl tego prze‑ pisu Zakład wydaje interpretacje indywidualne w zakresie: 1) obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, 2) zasad obliczania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych, 3) podstawy wymiaru powyższych składek. 1. Podmiot uprawniony do złożenia wniosku o wydanie pisemnej interpretacji Aby rozpocząć rozważania na temat instytucji interpretacji przepisów skład‑ kowych, należy odpowiedzieć sobie na pytanie: jaki podmiot został przez ustawodawcę uprawniony do występowania z wnioskiem o wydanie pisemnej interpretacji ZUS? Na gruncie u.s.d.g, zgodnie z art. 10 ust. 1, wniosek taki może złożyć jedynie przedsiębiorca. Takiego wniosku nie może złożyć ani kandydat na przedsiębiorcę, ani podmiot, który takim przedsiębiorcą nie jest. Wniosku o wydanie interpretacji nie może złożyć także osoba, która nie posiada statusu 5 6 7 Dz.U z 2008 r., nr 141, poz. 888. T. Brzezicki, J. Wantoch‍‑Rekowski, O możliwości wyeli (...truncated)