Współpraca międzynarodowa polskiej administracji skarbowej w zakresie wymiany informacji podatkowych – eksplikacja de lege lata

Mariusz Macudziński Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim Współpraca międzynarodowa polskiej administracji skarbowej w zakresie wymiany informacji podatkowych – eksplikacja de lege lata Streszczenie Niniejsza publikacja ukierunkowana jest na przybliżenie aktualnego stanu prawnego w obszarze współpracy administracyjnej Rzeczypospolitej Polskiej w spra‑ wach podatkowych w zakresie wymiany informacji z innymi państwami, ze szczególnym uwzględnieniem automatycznej wymiany informacji. Przeanalizowano w nim, poza ogólnymi zagadnieniami współpracy międzynarodowej, przede wszystkim uprawnienia i obowiązki organów Krajowej Administracji Skarbowej właściwych w procesie wymiany informacji podatkowych z innymi państwami, a także obowiązki instytucji finansowych oraz innych podmiotów. Szczegółowej ocenie poddano różnego rodzaju sposoby wymiany informa‑ cji podatkowych, w tym wymianę informacji na wniosek i z urzędu, jak i informacji o wydanych interpretacjach podatkowych oraz decyzji w sprawie ustalania cen transak‑ cyjnych. W obszarze automatycznej wymiany informacji o rachunkach raportowanych, na uwagę zasługuje instytucja, tzw. należytej staranności, jak i konsekwencje odpowie‑ dzialności finansowej oraz karnoskarbowej, w przypadku jej naruszenia przez podmioty odpowiedzialne. Słowa kluczowe: prawo podatkowe, międzynarodowe prawo finansowe, organy admini‑ stracji skarbowej, współpraca i czynności administracyjne Wstęp Podatek to nieodzowny towarzysz przedsiębiorców, pracowników, jak i innych podmiotów aktywnie uczestniczących w sferze publicznej i gospodarczej. Jest on elementem kalkulacji w ramach podejmowanych decyzji biznesowych, ma Studia Administracji i Bezpieczeństwa nr 4/2018 wpływ na ostateczne wyniki finansowe (zasobność portfela), jak również może konsekwentnie wywoływać zjawiska negatywne dla sektora finansów publicz‑ nych. Stąd też wniosek, że podatek rodzi określone skutki finansowe1. Zakresem prawa podatkowego objęte są również działania organów admi‑ nistracji publicznej, których celem jest przeciwdziałanie negatywnym praktykom zmierzającym do unikania i uchylania się od opodatkowania. Zarówno unikanie, jak i uchylanie się od opodatkowania samym swoim znaczeniem treściowym wywołują pejoratywne odczucia i zarazem w pełni mogłyby zasługiwać na włączenie ich do zbioru „ucieczki przed podatkiem” czy też szeroko rozumianego „obejścia prawa podatkowego”. Jednakże, w żaden wyraźny sposób na gruncie prawa podatkowego nie można określić granicy pomiędzy unikaniem a uchylaniem się od opodatkowa‑ nia, choćby z uwagi na brak definicji tych pojęć w tej gałęzi prawa2. Ich wyjaśnienie pozostaje poza zakresem niniejszego opracowania, jego istotą jest bowiem szeroko rozumiane pojęcie bezpieczeństwa ekonomicznego (finansowego) w relacji do aktywności organów administracji podatkowej w tym obszarze. Owe pojęcie bezpieczeństwa jest bardzo pojemne i obejmować może wiele innych dziedzin niezaliczanych bezpośrednio i wprost do samej sfery gospo‑ darczej, a tym bardziej prawa podatkowego. Wystarczy bowiem wskazać na samo prawo, jako potężne formalne narzędzie w realizacji zakładanych celów społecz‑ nych, gospodarczych czy też politycznych. Prawo jest wszak wszechobecne, reguluje niemal wszystkie dziedziny życia społecznego, za jego pomocą czy też dzięki niemu można osiągać zakładane cele, w tym i dotyczące bezpieczeństwa ekonomicznego (finansowego). Prawo, a w zasadzie teksty prawne są więc rezul‑ tatem i odzwierciedleniem określonych procesów decyzyjnych w państwie3. Stabilność ekonomiczna (finansowa) państw mieści się bezspornie w pojęciu bezpieczeństwa ekonomicznego. Aby ten stan bezpieczeństwa był zachowany, to i prawo winno służyć urzeczywistnieniu tych założeń czy też postulowanego stanu. W tym zakresie każde z poszczególnych państw dąży do zapewnienia wewnętrznego źródła finansowania, nałożonych na nie obowiązków i zadań, jakie świadczy na rzecz obywateli (narodu). Aktualny stan zglobalizowanej gospodarki światowej, jak i swobody w przemieszczaniu się ludzi oraz kapitału w znacznym stopniu utrudniają pełną „kontrolę” aktywności życiowej obywateli, a więc rzeczywistych oraz J. Iwin‍‑Garzyńska, Ekonomiczne i finansowe oblicze podatku – szkic problemu, [w:] Finanse, Rynki finansowe, ubezpieczenia, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego” 2017, nr 3 (87), s. 33. M. Macudziński, Obejście prawa podatkowego – zarys regulacji, [w:]Obrót powszechny i gospodarczy. Problemy podatkowoprawne, red. I. Ramus, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2014, s. 40. A. Korybski, L. Leszczyński, A. Pieniążek, Wstęp do prawoznawstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‍‑Skłodowskiej, Lublin 2003, s. 15. 1 2 3 78 Mariusz Macudziński, Współpraca międzynarodowa polskiej administracji publicznej... potencjalnych podmiotów prawa podatkowego (podatników). Stąd rodzi się pyta‑ nie, w jaki sposób państwo może zadbać o tak ważny interes publiczny, jakim są dochody podatkowe (bezpieczeństwo ekonomiczne państwa), przy uwzględnieniu powołanego wyżej kontekstu, tj. międzynarodowej mobilności podatników z i do różnych obszarów podatkowych? A także, czy istnieją w obrocie prawnym narzę‑ dzia chroniące interes publiczny w powołanym wyżej kontekście, które pozwalają nowoczesnej administracji podatkowej skutecznie przeciwdziałać negatywnym zjawiskom takim, jak np. ucieczka od opodatkowania? Takimi narzędziami są z całą pewnością porozumienia międzynarodowe państw dotyczące wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych oraz wymianie informacji podatkowych. Zalicza się do nich Ustawę z dnia 9 marca 2017 r. o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami4 (dalej: u.w.i.p.), która przedmiotem swojej regulacji wdraża dyrektywę Rady 2011/16/UE z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowa‑ nia i uchylającą dyrektywę 77/799/EWG5, dyrektywę Rady (UE) 2015/2060 z dnia 10 listopada 2015 r. uchylającą dyrektywę 2003/48/WE w sprawie opodatkowania dochodów z oszczędności w formie wypłacanych odsetek6 oraz dyrektywę Rady 2014/107/UE z dnia 9 grudnia 2014 r. zmieniającą dyrektywę 2011/16/UE w zakresie obowiązkowej automatycznej wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania7. 1. Międzynarodowa współpraca administracyjna, wymiana informacji – definicje, zakres normowania i jego cele Współpraca międzynarodowa (w tym administracyjna) jest zagadnie‑ niem budzącym zainteresowanie zarówno badaczy, jak i polityków. Ci pierwsi zajmują się przyczynami współpracy międzynarodowej oraz jej zaletami i wadami, przedmiotem zainteresowania polityków są natomiast środki tej współpracy, ich efektywność, a w konsekwencji przede wszystkim ich skuteczność. Interakcje pomiędzy uczestnikami stosunków międzynarodowych, któ‑ rymi najczęściej są państwa, wymagają porozumienia pomiędzy nimi, pomimo sprzeczności wielu interesów, w celu osiągnięcia oczekiwanego porozumienia mogącego zadowolić grupę państw. Pojęcie państwa jako podmiotu stosunków międzynarodowych jest ok (...truncated)