COMPLAINT ON THE BAILIFF’S ACTIVITIES AS A MEANS OF PROTECTION IN THE COURSE OF ENFORCEMENT PROCEEDINGS

Received: 22.03.2020 Accepted: 23.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 237-253 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4246 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Mariusz Śladkowski* Nr ORCID: 0000-0001-6487-3933 SKARGA NA CZYNNOŚCI KOMORNIKA JAKO ŚRODEK OCHRONY W TOKU POSTĘPOWANIA EGZEKUCYJNEGO COMPLAINT ON THE BAILIFF’S ACTIVITIES AS A MEANS OF PROTECTION IN THE COURSE OF ENFORCEMENT PROCEEDINGS Streszczenie: Celem sądowego egzekucyjnego postępowania cywilnego jest przymusowe wyegzekwowanie praw stwierdzonych lub ustalonych w postępowaniu rozpoznawczym. Optymalnym zatem rozwiązaniem byłaby sytuacja, gdyby konieczność jego wszczęcia pojawiała się jak najrzadziej. Niestety, okres wahań światowej gospodarki, oddziałujących na sytuację ekonomiczną w Polsce, każe ze szczególną uwagą spoglądać w kierunku tych instytucji postępowania egzekucyjnego, których zadaniem jest umożliwienie przymusowej realizacji zobowiązań. Jedną z ważniejszych instytucji cywilnego postępowania egzekucyjnego stanowi skarga na czynność komornika. Sposób ukształtowania jej prawnego charakteru wymaga przy tym od ustawodawcy zachowania swoistej równowagi pomiędzy zapewnieniem należytej ochrony obu stronom postępowania egzekucyjnego, to jest zarówno wierzycielowi, jak i dłużnikowi. Konieczność ochrony tego drugiego jest dla społeczeństwa oczywista, co wynika ze sporych uprawnień przysługujących komornikowi w toku prowadzenia egzekucji. Z pola widzenia nie można jednakowoż tracić interesu wierzyciela, który ma pełne prawo oczekiwać od państwa prawa stosownej pomocy w sprawnym i możliwie szybkim wyegzekwowaniu należności objętych stosownym tytułem wykonawczym. Słowa kluczowe: skarga, czynność, komornik, ochrona, egzekucja dr; przewodniczący Wydziału VIII Cywilnego w Sądzie Rejonowym w Zabrzu oraz adiunkt w Zespole Prawa Konstytucyjnego i Badań nad Współczesnym Konstytucjonalizmem na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Źródła finansowania publikacji: środki własne autora; e-mail: * 238 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX Summary: The purpose of judicial enforcement civil proceedings is to enforce enforceable rights established or established in investigative proceedings. Therefore, the optimal solution would be if the necessity of its initiation appeared as seldom as possibile. Unfortunately, the period of fluctuations in the global economy, affecting the economic situation in Poland, punishes with special attention towards those institutions of enforcement proceedings whose task is to enable the forced execution of obligations. One of the most important institutions of civil enforcement proceedings is a complaint about the bailiff ’s action. The method of shaping its legal nature requires the legislator to maintain a certain balance between providing due protection to both parties to enforcement proceedings, i.e. both the creditor and the debtor. The necessity to protect the latter is obvious to the public, which results from the considerable powers of the bailiff in the course of execution. From the viewpoint, however, one cannot lose the interest of the creditor, who has the full right to expect from the rule of law, appropriate assistance in the efficient and possibly quick recovery of claims covered by the relevant writ of execution. Keywords: complaint, action, bailiff, protection, enforce WPROWADZENIE Celem sądowego egzekucyjnego postępowania cywilnego jest przymusowe wyegzekwowanie praw stwierdzonych lub ustalonych w postępowaniu rozpoznawczym1. Optymalnym zatem rozwiązaniem byłaby sytuacja, gdyby konieczność jego wszczęcia pojawiała się jak najrzadziej. Niestety, okres wahań światowej gospodarki, oddziałujących na sytuację ekonomiczną w Polsce, każe ze szczególną uwagą spoglądać w kierunku tych instytucji postępowania egzekucyjnego, których zadaniem jest umożliwienie przymusowej realizacji zobowiązań. O istotnej roli przepisów wykonawczych świadczy również okoliczność, że konieczność zmian w tym zakresie została uwzględniona w jednej z najważniejszych nowelizacji prawnych w 2019 roku, to jest reformie postępowania cywilnego dokonanej ustawą z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw2. W przedmiotowej nowelizacji zmodyfikowano m.in. treść art. 7942 § 1 zd. 1 kodeksu postępowania cywilnego3. Zgodnie z jego aktualnym brzmieniem postanowienia wydane na posiedzeniach niejawnych w postępowaniach przewidzianych w dziale II tytułu I części trzeciej k.p.c. (tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności) sąd doręcza tylko wierzycielowi. Uzasadniając powyższe, wskazano, iż dłużnik ma zostać zaskoczony wszczęciem egzekucji, co ma znaleźć z kolei wyraz w tym, że nie doręcza mu się odpisu postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności. Ta szczególna regulacja stanowi przy tym wyjątek od zasady z art. 357 § 2 k.p.c. (stanowiącego, iż postanowieTak m.in. I. Gil [w:] E. Marszałkowska-Krześ (red.), Postępowanie cywilne, Warszawa 2008, s. 47. Dz.U. 2019, poz. 1469. 3 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. 2019, poz. 1460, z późn. zm.) zwana dalej k.p.c. 1 2 MARIUSZ ŚLADKOWSKI, SKARGA NA CZYNNOŚCI KOMORNIKA... 239 nia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu obu stronom, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej), znajdującej zastosowanie również w postępowaniu klauzulowym z mocy art. 13 § 2 k.p.c. Jako wyjątek przepis art. 7942 § 1 nie może być wykładany rozszerzająco. Tymczasem użyte w nim dotychczas sformułowanie „postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym” (w liczbie pojedynczej) wyraźnie sugerowało, że chodziło w nim tylko o postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności. Wniosek ten potwierdzała treść art. 795 § 2, w której mowa o szczególnym terminie tylko do zaskarżenia tego postanowienia. A contrario oznaczałoby to zatem, że wszelkie pozostałe postanowienia wydane w postępowaniu klauzulowym należało doręczać dłużnikowi w zwykły sposób. To jednak w oczywisty sposób „kłóciło się” z wymogiem zaskakiwania dłużnika, skoro w ten sposób dowiadywał się on o postępowaniu zmierzającym bezpośrednio do wszczęcia egzekucji. Tak więc w opisanym zakresie wykładnia celowościowa przeczyła wykładni gramatycznej. Sprzeczność ta doprowadziła do rozbieżności w praktyce stosowania tych przepisów dotyczących doręczania dłużnikowi postanowień negatywnie rozstrzygających co do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, postanowień wydawanych w postępowaniach przewidzianych w dziale „Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności” oraz postanowień wpadkowych wydawanych w toku tych postępowań. Rozbieżności tych nie było w stanie usunąć orzecznictwo. Dla wyjaśnienia tej sytuacji należało ujednolicić zasady doręczania postanowień wydanych na posiedzeniach niejawnych we wszelkich postępowaniach przewidzianych w dziale „Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności”. Postanowienia (...truncated)