MODERNIZACJA ADMINISTRACYJNEGO POSTĘPOWANIA EGZEKUCYJNEGO W ŚWIETLE NOWELIZACJI USTAWY O POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM W ADMINISTRACJI Z 2019 R.

Received: 04.04.2020 Accepted: 17.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 255-273 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4274 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Agata Nodżak* Nr ORCID: 0000-0003-4779-0030 MODERNIZACJA ADMINISTRACYJNEGO POSTĘPOWANIA EGZEKUCYJNEGO W ŚWIETLE NOWELIZACJI USTAWY O POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM W ADMINISTRACJI Z 2019 R. MODERNIZATION OF ADMINISTRATIVE ENFORCEMENT PROCEEDINGS IN THE LIGHT OF THE AMENDMENT TO THE ACT ON ENFORCEMENT PROCEEDINGS IN ADMINISTRATION OF 2019 Streszczenie: Artykuł zawiera analizę wybranych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po nowelizacji w 2019 r. Administracyjne postępowanie egzekucyjne i będąca jej integralną częścią egzekucja administracyjna stanowią rodzaj procedur, które powinny przebiegać według pewnych ogólnych zasad. Zasady te zostały sformułowane przez ustawodawcę oraz rozwiązania prawne, które miały być wyrazem ich realizacji. Zdaniem autorki nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 2019 r. w bardzo istotnym stopniu zmieniła przebieg postępowania egzekucyjnego, czego efektem jest nowy model ukształtowania tej procedury administracyjnej. Słowa kluczowe: zasady ogólne administracyjnego postępowania egzekucyjnego – model postępowania egzekucyjnego – wierzyciel – zobowiązany Summary: The article contains an analysis of selected provisions of the Act on enforcement proceedings in administration after the amendment in 2019. Administrative enforcement proceedings and administrative enforcement that is an integral part thereof are a type of doktor nauk prawnych w zakresie prawa administracyjnego; adiunkt i zastępca dyrektora Instytutu Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, redaktor naczelna czasopisma naukowego „Rocznik Administracji Publicznej”. Źródła finansowania publikacji: środki własne autorki; e-mail: * 256 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX procedures that should follow certain general principles. These principles were formulated by the legislator, as well as legal solutions that were to be an expression of their implementation. According to the author, the amendment to the Act on enforcement proceedings in administration of 2019 has significantly changed the course of enforcement proceedings, resulting in a new model for shaping this administrative procedure. Keywords: general principles of administrative enforcement proceedings – model of enforcement proceedings – creditor – obligated WSTĘP Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji1 (dalej zwana ustawą egzekucyjną), to obok ustawy Kodeks postępowania administracyjnego2, jedna z najstarszych obowiązujących w polskim systemie prawa administracyjnego regulacji proceduralnych. Obie regulacje prawne na przestrzeni prawie 60 lat swojego obowiązywania były wielokrotnie nowelizowane, choćby w związku ze zmianami natury ustrojowej, gospodarczej czy społecznej, jakie miały miejsce w tym okresie w Polsce. Kolejne zmiany tych regulacji prawnych w pewnym sensie odzwierciedlają rzeczywistość, w jakiej funkcjonowała, funkcjonuje i przyjdzie funkcjonować administracji publicznej w Polsce. Zmiany prawa powinny bowiem nie tylko stanowić wyraz dostosowywania rozwiązań prawnych w nich zawartych do zmieniających się warunków, ale również na tyle, na ile to możliwe, powinny stanowić próbę wypracowywania pewnych uniwersalnych i nowatorskich rozwiązań na przyszłość, rozwiązań sprawniej funkcjonujących od zastanych3. Trudno ocenić, czy każda nowelizacja wspominanych wyżej ustaw spełniała takie warunki; nie jest to zresztą celem tego opracowania. Przedmiotem opracowania jest bowiem analiza wybranych rozwiązań, jakie zostały wprowadzone do ustawy egzekucyjnej w wyniku szeroko zakrojonej nowelizacji z 2019 r. i próba dokonania oceny, czy zmiany przepisów prawa w tym zakresie można określić mianem modernizacji procedury egzekucji administracyjnej, czy efektem tej nowelizacji będzie w szczególności, jak zakładał ustawodawca, unowocześnienie i usprawnienie administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowa zmiana przepisów ustawy egzekucyjnej została przeprowadzona w drodze ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw4 (dalej: ustawa nowelizująca z 2019 r.), przy czym przewidziane w niej nowe rozwiązania zostały rozłożone w czaTekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438, z późn. zm. Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, z późn. zm.). 3 Pojęcie „modernizacja” za Słownikiem języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, https://sjp.pwn. pl/slowniki/modernizacja.html [dostęp: 15.03.2020]. 4 Dz.U. z 2019 r., poz. 2070. 1 2 AGATA NODŻAK, MODERNIZACJA ADMINISTRACYJNEGO POSTĘPOWANIA... 257 sie i wchodzą w życie odpowiednio w 2020 i 2021 r. W przypadku podstaw ww. nowelizacji, zdaniem polskiego ustawodawcy, ostatnie zmiany ustawy egzekucyjnej mają radykalnie zmodernizować przebieg administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w szczególności „głównym celem (…) było uproszczenie procedur administracyjnych obowiązujących w egzekucji administracyjnej mających pozytywne znaczenie nie tylko dla wierzycieli i organów egzekucyjnych, lecz również dla zobowiązanych”5. Wprowadzone zmiany mają zatem usprawnić funkcjonowanie organów administracji publicznej i instytucji publicznych, występujących odpowiednio w roli organów egzekucyjnych czy wierzycieli, oraz bardziej korzystnie niż dotychczas kształtować status prawny zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Wstępna lektura przepisów ustawy nowelizującej z 2019 r. pozwala na stwierdzenie, że przewidziane w niej zmiany są bardzo obszerne i dotykają wielu kwestii związanych z przebiegiem administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Mając jednak na celu ocenę nowelizacji pod kątem rzeczywistej modernizacji procedury egzekucyjnej, głównym przedmiotem rozważań staną się przede wszystkim te rozwiązania, które mają kluczowe znaczenie z jednej strony dla realizacji celu postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej, skuteczności tej procedury, a z drugiej – zapewnienie odpowiedniej ochrony praw jej uczestników, w szczególności jednostkowych interesów zobowiązanego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne jest bowiem procedurą mającą przede wszystkim na celu zapewnienie warunków realizacji interesu publicznego poprzez urzeczywistnienie norm materialnego prawa administracyjnego, doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku publicznoprawnego, tj. obowiązku względem państwa lub innego związku publicznoprawnego niż państwo (np. względem samorządu terytorialnego). Realizacja tego celu powinna mieć jednak miejsce przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony innym uznanym dobrom i wartościom, którymi w administracyjnym postępowaniu (...truncated)