W OBRONIE SKARGI NADZWYCZAJNEJ W SPRAWACH KARNYCH

Received: 23.03.2020 Accepted: 05.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 275-292 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4286 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Jan Kil* Nr ORCID: 0000-0001-7026-1669 W OBRONIE SKARGI NADZWYCZAJNEJ W SPRAWACH KARNYCH IN DEFENCE OF THE EXTRAORDINARY APPEAL IN CRIMINAL CASES Streszczenie: Przedmiot artykułu stanowi analiza skargi nadzwyczajnej w sprawach karnych, wprowadzonej do polskiego systemu prawnego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Celem opracowania jest zbadanie zasadniczych cech nowego środka zaskarżenia. W artykule omówiono główne założenia normatywne skargi nadzwyczajnej. Analizie poddano podstawy wniesienia skargi, jak również przyjęty przez ustawodawcę sposób procedowania w jej przedmiocie. W artykule przedstawiono argumenty przemawiające za wprowadzeniem nowego środka zaskarżenia do polskiego systemu prawnego. Sformułowano również proponowany sposób wykładni przepisów poświęconych skardze nadzwyczajnej. Słowa kluczowe: postępowanie karne, kontrola sądowa, skarga, nadzwyczajny środek zaskarżenia, kasacja, Sąd Najwyższy Summary: The subject of the article is the analysis of the extraordinary appeal in criminal cases, that has been established by the Act of 8 December 2017 on the Supreme Court. The purpose of the article is to present and analyse the new regulation. The article covers the main issues, which are the most crucial both in law doctrine and the judicial application of law. The author presents the nature of this specific kind of appeal complaint, conditions of its application and the proceedings in this matter. The paper examines each of the issues penetratingly. The study presents the arguments, which justify the implementation of the new extraordinary appeal measure to the Polish legal system. Besides, the author presents proposals connected with the interpretation of the new regulation. Keywords: criminal proceedings, judicial review, complaint, extraordinary appeal measure, cassation, Supreme Court dr; Wyższa Szkoła Humanitas, Instytut Nauk Prawnych. Źródła finansowania publikacji: Wyższa Szkoła Humanitas; e-mail: * 276 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX WPROWADZENIE Ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym1 wprowadzony został do polskiego systemu prawnego nowy środek kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych w postaci skargi nadzwyczajnej. Przepisy poświęcone instytucji skargi nadzwyczajnej podlegały do chwili obecnej kilkakrotnym nowelizacjom2. Mając na względzie, że zgodnie z art. 89 § 1 usn skarga nadzwyczajna przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie, należy przyjąć, że nowo wprowadzona instytucja uzupełniła katalog nadzwyczajnych środków zaskarżenia w sprawach cywilnych oraz karnych. Idea wprowadzenia do polskiego systemu prawnego skargi nadzwyczajnej wywołała kontrowersje już na etapie prac legislacyjnych3. Po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym nowo wprowadzona instytucja spotkała się z gruntowną krytyką ze strony przedstawicieli piśmiennictwa karnoprocesowego4. W ramach formułowanych pod adresem skargi zarzutów wskazywano m.in. na jej niekonstytucyjny charakter, sprzeczność z zasadą stabilności orzeczeń, wewnętrzną i zewnętrzną niespójność regulacji, czy wreszcie brak prakseologicznego uzasadnienia dla wprowadzenia nowego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Celem niniejszego opracowania jest próba oceny nowo wprowadzonego nadzwyczajnego środka kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych w zakresie spraw karnych5. Ocena ta zostanie dokonana zarówno w przedmiocie zasadności wprowadzenia instytucji skargi nadzwyczajnej, jak również trafności poszczególnych rozwiązań normatywnych przyjętych w art. 89-95 usn. W opracowaniu przedstawione zostaną argumenty przemawiające – wbrew powszechnie wyrażanym w piśmiennictwie poglądom – za celowością wprowadzenia do polskiego systemu prawnego instytucji skargi nadzwyczajnej. Dz.U. 2018, poz. 5. Dalej jako „usn”. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz.U. z 2018 r., poz. 650); ustawa z dnia 12 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r. poz. 847); ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1045). 3 Zob. opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 5 grudnia 2017 r., s. 4-10; opinia Komisji Legislacyjnej przy Naczelnej Radzie Adwokackiej z dnia 16 października 2017 r., s. 12-13; opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 12 listopada 2017 r., s. 6-12; opinia Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2017 r., s. 3-8. 4 Zob. D. Gruszecka, Podstawy skargi nadzwyczajnej w sprawach karnych – uwagi w kontekście „wypełniania luk w systemie środków zaskarżenia”, „Palestra” 2018, nr 9; M. Balcerzak, Skarga nadzwyczajna do Sądu Najwyższego w kontekście skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Palestra” 2018, nr 1-2; K. Dziga, Czy merytoryczne rozpoznanie skargi nadzwyczajnej w sprawach karnych jest możliwe, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2019, nr 5 (wydanie internetowe); J. Kluza, Skarga nadzwyczajna w postępowaniu karnym, „Ius Novum” 2019, nr 1. 5 Poza ramami niniejszego opracowania pozostawiono analizę skargi nadzwyczajnej w kontekście kontroli prawomocnych orzeczeń zapadłych w sprawach cywilnych, niemniej, jak się wydaje, większość zaprezentowanych tutaj argumentów i uwag można z powodzeniem odnieść także i do tego drugiego zakresu zastosowania omawianego środka zaskarżenia. 1 2 JAN KIL, W OBRONIE SKARGI NADZWYCZAJNEJ W SPRAWACH KARNYCH 277 RATIO LEGIS SKARGI NADZWYCZAJNEJ Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, skarga nadzwyczajna stanowić ma instrument pozwalający na eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń rażąco niesprawiedliwych, opartych na błędnie zinterpretowanych przepisach, sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W takim ujęciu, w ocenie ustawodawcy, skarga nadzwyczajna ma wypełniać lukę w systemie nadzwyczajnych środków zaskarżenia ze względu na fakt, że podstawą skargi może być nie tylko wskazanie rażącego naruszenia prawa, ale także sprzeczność ustaleń sądu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto skarga nadzwyczajna winna stanowić instrument wzmacniający ochronę konstytucyjnie gwarantowanych praw i wolności człowieka i obywatela w ramach szeroko rozumianego postępowania sądowego. W konsekwencji skarga nadzwyczajna ma przyczynić się do wzmocnienia zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości6. Przedstawione powyżej motywy, przyświecające ustawodawcy na etapie prac nad skargą nadzwyczajną, jawią się jako zasadne. Jak wynika z przytoczony (...truncated)