THE PROBLEM OF PROTECTION OF PERSONAL DATA IN LOCAL GOVERNMENT ELECTIONS IN 2018

Received: 21.03.2020 Accepted: 17.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 193-208 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4243 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Wojciech Papis* Nr ORCID: 0000-0001-9308-0019 PROBLEM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH W WYBORACH SAMORZĄDOWYCH W 2018 ROKU THE PROBLEM OF PROTECTION OF PERSONAL DATA IN LOCAL GOVERNMENT ELECTIONS IN 2018 Streszczenie: Artykuł ten w zamierzeniu autora jest próbą dokonania przeglądu i oceny dostosowania przepisów szeroko rozumianego prawa wyborczego pod kątem skuteczności ochrony danych osobowych. Autor przedstawia w niniejszym opracowaniu, jak szeroki jest zakres danych osobowych gromadzonych w procesie wyborczym, a zarazem jak wiele operacji przetwarzania danych wykonuje się na gromadzonych w trakcie tego procesu danych. Wskazuje na niedoskonałości przepisów polegające na ich nieprecyzyjności, co może skutkować zmniejszeniem skuteczności działań mających na celu ochronę danych osobowych zarówno wyborców, jak i kandydatów w wyborach. Słowa kluczowe: dane osobowe, interes publiczny, organy wyborcze, proces wyborczy, przetwarzanie danych, spis wyborców, rejestr wyborców, wybory, wykonywanie władzy publicznej Summary: This article is intended by the author as an attempt to review and assess the adaptation of the provisions of broadly defined electoral law in terms of its adaptation and the effectiveness of personal data protection. The author indicates in this study how extensive the scope of personal data collected in the electoral process is, and also how many data processing operations are performed on the data collected during this process. It rises and indicates imperfections of regulations – more accurately, consisting in their imprecision, which may result in a decrease in the effectiveness of actions aimed at protecting personal data of both voters and candidates in elections. Keywords: personal data, public interest, electoral authorities, electoral process, data processing, electoral roll, electoral register, elections, and exercise of public authority. mgr; Wyższa Szkoła Humanitas, Instytut Nauk Prawnych. Źródła finansowania publikacji: środki własne autora; e-mail: * 194 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX WSTĘP Wejście w życie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE1, które weszło do obrotu prawnego z dniem 24 maja 2016 roku, zaś stosowane jest od dnia 25 maja 2018 roku – zgodnie z art. 99 RODO, spowodowało wiele wątpliwości i obaw co do jego wpływu na wybory do samorządów lokalnych w 2018 roku, które odbyły się w dniu 21 października 2018 roku. W wielu publikacjach prasowych z tamtego okresu pojawiały się poważne wątpliwości co do wpływu RODO na sprawność przeprowadzenia wyborów2. Zważywszy na wiele przepisów Kodeksu wyborczego3, wskazujących konieczność podania danych przez osoby biorące udział w różnych stadiach wyborów i w różnym charakterze, wątpliwości te były uzasadnione, tym bardziej że wejście w życie (stosowanie) przepisów RODO 25 maja 2018 roku w efekcie spowodowało praktyczny brak orzecznictwa oraz i skąpe piśmiennictwo w tym zakresie – zbyt krótki okres stosowania uniemożliwił wypracowanie poglądów doktryny. Definicja „danych osobowych”, zawarta w art. 4 pkt 1 RODO, brzmi: „Dane osobowe oznaczają informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej (osobie, której dane dotyczą); możliwa do zidentyfikowania osoba fizyczna to osoba, którą można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikatora internetowego lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej”. Z przepisów Kodeksu wyborczego dotyczącego wyborów do samorządów lokalnych wynika, że komitety wyborcze (komitety wyborcze, które mogą zgłaszać kandydatów na radnych; komitet wyborczy partii politycznej, koalicyjny komitet wyborczy, komitet wyborczy organizacji, komitet wyborczy wyborców – art. 399 KodwybU), aby móc wziąć udział w wyborach, są obowiązane najpóźniej do 55 dni przed wyborami zawiadomić komisarza wyborczego o swoim utworzeniu. Na przykład zgodnie z art. 403 KodwybU komitet wyborczy wyborców, który zamierza zgłosić kandydatów w więcej niż jednym województwie, jest zobligowany w celu swojej rejestracji udziału w wyborach zebrać podpisy obywateli mających prawo wybierania w liczbie 1000 (art. 403 KodwybU). Jeżeli chodzi o zarejestrowanie list Dz. Urz. UE L 2016, nr 119, s. 1 – używany skrót: RODO. Por. wiadomości.gazeta.pl z dnia 17.10.2018 r., https://www.gazetaprawna.pl, Wybory samorządowe: ochrona danych osobowych podczas głosowania z dnia 9.10.2018 r. 3 Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2018 r., poz. 754, 1000, 1349 z 2019 r., poz. 273 – tekst jedn.) – używany skrót: KodwybU. 1 2 WOJCIECH PAPIS, PROBLEM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH... 195 kandydatów, to tu w przypadku gminy liczącej powyżej 20 000 mieszkańców na każdą z list (w danym okręgu wyborczym na terenie gminy) należy zebrać minimum 150 podpisów obywateli uprawnionych do głosowania (art. 427 KodwybU). Co do zawartości danych osobowych w wykazach osób popierających listę kandydatów, to kwestię tę reguluje Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 sierpnia 2002 roku „w sprawie wzoru wykazu osób popierających listę kandydatów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw”4, w wykazie tym na każdej stronie podaje się nazwę listy kandydatów, imię i nazwisko kandydata; wykaz osób udzielających poparcia liście kandydatów wraz z ich danymi w postaci; imienia i nazwiska, numeru PESEL, adresu zamieszkania. Jeżeli chodzi o listy kandydatów (przekazywane do gminnej komisji wyborczej – najpóźniej w 35 dniu przed dniem wyborów – art. 428 KodwybU) winny zawierać nazwiska i imiona kandydatów, oraz ich wiek, PESEL i miejsce zamieszkania, dane te (PESEL, adres zamieszkania) nie są widoczne na wykazach osób udzielających poparcia na listę kandydatów. W przypadku danych osobowych niezbędnych dla dokonania czynności rejestracyjnych wymienionych powyżej (rejestracja kandydatów komitetu wyborczego oraz wykaz osób udzielających poparcia liście kandydatów) – dane te obejmują: imię i nazwisko, adres oraz numer PESEL osoby (w jednym, jak i drugim przypadku). Zakres danych osobowych niezbędnych dla prawidłowego i zgodnego z prawem przeprowadzenia wyborów jest więc bardzo szeroki. Porównując ten zakres z definicją danych osobowych wynikającą z RODO, należy stwierdzić, że wypełnia on znamiona desygnatu tej definicji (danych osobowych). Pozostaje jeszcze kwestia wyjaśnienia, czy czynności (...truncated)