Die Logik der Sünde und das Sakrament der Beichte

Wrocławski Przegląd Teologiczny, Jan 2021

Moralnoteologiczna refleksja nad grzechem opiera się na antropologii, która zakłada ludzką słabość. Chociaż to założenie spotkało się z krytyką, aż po negowanie grzechu, to uniwersalne spojrzenie na antropologię nie pozostawia wątpliwości o ludzkim błędzie czy winie. Konstruktywne spojrzenie na logikę grzechu prowadziło wielu wierzących do sakramentu spowiedzi, który na przestrzeni wieków przybierał różne formy. Pierwsze przesłanki związane z pozytywnym przeżywaniem grzechu znajdujemy już w Starym Testamencie, a w szczególności w zbawczym dziele Jezusa Chrystusa. W pierwotnym Kościele mierzono się z trudnością oceny prawdziwości nawrócenia przy ciągle powtarzających się grzechach. Jednocześnie wiernych motywowano do głębokiej przemiany ekskomuniką, pokutą i rekoncyliacją. Początkowo było to możliwe tylko raz w życiu, co prowadziło do sięgania po pokutę tuż przed śmiercią. Dopiero w VI wieku iroszkoccy mnisi wprowadzili zwyczaj powtarzalnej spowiedzi jako praktyki życia duchowego. Kolejne postanowienia soborów usankcjonowały w Kościele rolę powtarzalnej spowiedzi. Bezpośrednio po Soborze Watykańskim II dostrzeżono jednak, że w krajach Europy Zachodniej od lat 70. XX wieku spowiadano się coraz rzadziej, aż w końcu zupełnie zdystansowano się do tego sakramentu. Wydarzenia te oraz analiza historycznego rozwoju spowiedzi pozwalają wyciągnąć trzy wnioski. Po pierwsze, człowiek powinien skonfrontować się z faktem osobistego grzechu. Po drugie, w tej konfrontacji przychodzi z pomocą wspólnota Kościoła. Po trzecie, wierzący odkrywa tajemnicę swojego nawrócenia w spotkaniu z przebaczającym Bogiem w spowiedzi jako ciągle istniejącej aporii dialektycznego doświadczenia grzeszności i świętości.

Die Logik der Sünde und das Sakrament der Beichte

Wrocławski Przegląd Teologiczny 29 (2021) 1, 207–226 Wrocław Theological Review Tadeusz Kuźmicki Pontifical Faculty of Theology in Wrocław, Poland ORCID: 0000-0002-4638-2396 Die Logik der Sünde und das Sakrament der Beichte Logika grzechu a sakrament spowiedzi Abstract: Moral and theological reflection on sin is based on an anthropology that presupposes human weakness. Although this assumption has met with criticism that even led to the denial of sin, a universal view on anthropology leaves no doubt about human error or guilt. A constructive approach to the logic of sin has encouraged many believers to receive the sacrament of confession that has taken various forms over the centuries. The first indications of a positive experience of sin can already be found in the Old Testament, and in particular in the saving work of Jesus Christ. The early Church faced the difficulty of assessing the genuineness of conversion in cases when sins were repeated. At the same time, the faithful were motivated to a profound change by means of excommunication, penance and reconciliation. Initially, this was only possible once in a lifetime, which made some of the faithful do penance just before death. It was not until the 6th century that the Celtic monks introduced the custom of repeated confession as a practice of the spiritual life. Subsequent Councils sanctioned the role of repeated confession in the Church. Immediately after the Second Vatican Council, however, it was noticed that in the countries of Western Europe from the 1970s onwards confession was less and less frequent, until finally the practice almost disappeared. These events and an analysis of the historical development of confession allow us to draw three conclusions. Firstly, man should confront the fact of his personal sin. Secondly, in this confrontation the community of the Church comes to his aid. Thirdly, the believer discovers the mystery of his conversion in the encounter with the forgiving God in confession as an ever-present aporia of the dialectical experience of sinfulness and holiness. Keywords: sin, denial of sin, excommunication, penance, reconciliation, confession, history of confession, Celtic (Irish-Scottish) monks, anthropology, Church Abstr akt: Moralnoteologiczna refleksja nad grzechem opiera się na antropologii, która zakłada ludzką słabość. Chociaż to założenie spotkało się z krytyką, aż po negowanie grzechu, to uniwersalne spojrzenie na antropologię nie pozostawia wątpliwości DOI: 10.34839/wpt.2021.29.1.207-226 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 208 Tadeusz Kuźmicki o ludzkim błędzie czy winie. Konstruktywne spojrzenie na logikę grzechu prowadziło wielu wierzących do sakramentu spowiedzi, który na przestrzeni wieków przybierał różne formy. Pierwsze przesłanki związane z pozytywnym przeżywaniem grzechu znajdujemy już w Starym Testamencie, a w szczególności w zbawczym dziele Jezusa Chrystusa. W pierwotnym Kościele mierzono się z trudnością oceny prawdziwości nawrócenia przy ciągle powtarzających się grzechach. Jednocześnie wiernych motywowano do głębokiej przemiany ekskomuniką, pokutą i rekoncyliacją. Początkowo było to możliwe tylko raz w życiu, co prowadziło do sięgania po pokutę tuż przed śmiercią. Dopiero w VI wieku iroszkoccy mnisi wprowadzili zwyczaj powtarzalnej spowiedzi jako praktyki życia duchowego. Kolejne postanowienia soborów usankcjonowały w Kościele rolę powtarzalnej spowiedzi. Bezpośrednio po Soborze Watykańskim II dostrzeżono jednak, że w krajach Europy Zachodniej od lat 70. XX wieku spowiadano się coraz rzadziej, aż w końcu zupełnie zdystansowano się do tego sakramentu. Wydarzenia te oraz analiza historycznego rozwoju spowiedzi pozwalają wyciągnąć trzy wnioski. Po pierwsze, człowiek powinien skonfrontować się z faktem osobistego grzechu. Po drugie, w tej konfrontacji przychodzi z pomocą wspólnota Kościoła. Po trzecie, wierzący odkrywa tajemnicę swojego nawrócenia w spotkaniu z przebaczającym Bogiem w spowiedzi jako ciągle istniejącej aporii dialektycznego doświadczenia grzeszności i świętości. Słowa kluczowe: grzech, negacja grzechu, ekskomunika, pokuta, pojednanie, spowiedź, historia spowiedzi, iroszkoccy mnisi, antropologia, Kościół Einführung D ie Frage nach der Sünde und der Heiligkeit reicht in die Grundlagen des menschlichen Daseins und erweist sich als eine stets relevante und geheimnisvolle Aporie in sich. Die zwei Dimensionen der Sünde und der Heiligkeit kommen im Leben jedes einzelnen Menschen vor und gehören genuin zu seiner Existenz. Auf den ersten Blick scheint es, dass die Sünde und die Heiligkeit zu zwei getrennten Welten gehören. Es gibt jedoch aus moraltheologischer Sicht einen Ort, an dem sich diese zwei Dimensionen nicht nur begegnen, sondern auch wesentlich dazugehören, das Sakrament der Beichte. Aus diesem Kontext gehen viele interessante und aufschlussreiche Zusammenhänge hervor. Deshalb wird im folgenden Aufsatz der Versuch unternommen, aus der Sicht der Moraltheologie der Frage näher nachzugehen, wie sich die kirchliche Auffassung der Sünde zum Sakrament der Beichte verhält. Es wird im ersten Schritt die Thematik der Hamartologie innerhalb der Anthro pologie erläutert. Im zweiten Schritt wird die Wandelbarkeit der Beichtgestalt in ausgewählten Abschnitten der Geschichte von der Bibel bis hin in die Gegenwart dargestellt. Und zum Schluss wird ein Versuch unternommen, die geschilderten Die Logik der Sünde und das Sakrament der Beichte 209 unterschiedlichen Aspekte zusammenzustellen und ein kohärentes Bild des Umgangs mit der Sünde innerhalb des Sakramentes der Beichte zu erarbeiten. Hamartologie innerhalb der Anthropologie Das, was unter dem Begriff der Sünde zu verstehen ist, bezieht sich sowohl auf den Menschen als auch auf Gott. Karl Rahner schreibt über die Sünde, rekurrierend auf Thomas von Aquin: »Die Sünde ist ein Widerspruch gegen den heiligen Willen des ewigen Gottes und gegen seine uns angebotene Liebe, in der er sich selbst mehr und mehr schenken und mitteilen will«.1 Sie ist aber nicht nur eine sündhafte menschliche Handlung gegen Gott, sondern auch gegen andere Menschen. Diese Handlung wird sowohl von der Psychologie (Schuld) als auch von der Theologie (Sünde) bearbeitet, was die Breite dieses Themas, aber auch seine Zugehörigkeit zum menschlichen Leben beweist.2 Dass die Hamartologie zu den Grundvollzügen der Anthropologie gehört, wurde von einigen jedoch in Frage gestellt oder sogar geleugnet. Verneinung der Sünde Josef Pieper hat in seinem Aufsatz Über den Begriff der Sünde betont, dass es in der Geschichte der Welt schon Philosophien, Denksysteme und Denker gegeben hat, die die Sünde geleugnet haben. 3 Sören Kierkegaard schrieb: »Weder das Heidentum noch der natürliche Mensch wissen, was Sünde sei«.4 Für Friedrich Nietzsche ist Sünde »ein jüdisches Gefühl und eine jüdische 1 2 3 4 K. Rahner, Vergessene Wahrheit über das Buß-Sakrament (1953), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, Bd. 11, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Fre (...truncated)


This is a preview of a remote PDF: http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_34839_wpt_2021_29_1_207-226/c/3485-4107.pdf
Article home page: http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_34839_wpt_2021_29_1_207-226?q=bwmeta1.element.ojs-issn-2544-6460-year-2021-volume-29-issue-1;24&qt=CHILDREN-STATELESS

Tadeusz Kuźmicki. Die Logik der Sünde und das Sakrament der Beichte, Wrocławski Przegląd Teologiczny, 2021, Volume 29, Issue 1, DOI: 10.34839/wpt.2021.29.1.207-226