THE IMPORTANCE OF DIAGNOSTICS PRESCHOOLERS IN THE PEDAGOGICAL ACTIVITIES OF THE TEACHER

ISSN 2226-4051. Естетика і етика педагогічної дії. 2019. Вип. 19 ISSN 2226-4051 Aesthetics and ethics of pedagogical action. 2019. Issue 19 ФІЛОСОФІЯ І ПСИХОЛОГІЯ ПЕДАГОГІЧНОЇ ДІЇ Teresa Janicka-Panek, Łodzi УДК 159.9.072:373.2.015.3](438) DOI: 10.33989/2226-4051.2019.19.169749 ORCID: 0000-0001-7526-9002 ZNACZENIE DIAGNOZY PRZEDSZKOLNEJ W PRACY PEDAGOGICZNEJ NAUCZYCIELA Dojrzałość szkolna, warunkująca gotowość szkolną, to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwia mu udział w życiu szkolnym i opanowanie treści programowych klasy pierwszej. Dojrzałość szkolna zależy od warunków bytowych dziecka, wykształcenia rodziców, wychowania przedszkolnego, zdolności dziecka i jego zdrowia. Jest uwarunkowana wieloczynnikowo. Absolwenci polskich przedszkoli podlegają diagnozie przedszkolnej, wykonywanej dwukrotnie: w październiku i maju danego roku szkolnego. To podwójne badanie ma na celu dostrzeżenie tempa rozwoju dziecka, jako sześciolatka w grupie starszych przedszkolaków oraz przewidywanie jego postawy jako ucznia w pierwszej klasie. W artykule opisano wyniki badań wstępnych. Dla pełnej diagnozy należałoby uzyskane wyniki porównać z efektami zbadanymi w maju 2019 roku, co z pewnością nastąpi. Słowa kluczowe: sześciolatki, diagnoza przedszkolna, wspomaganie, dojrzałość szkolna, gotowość szkolna, nauczyciel przedszkola. Przygotowanie dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole opisują dwa terminy: dojrzałość szkolna i gotowość szkolna. Celem badań było poznanie wiedzy i umiejętności dzieci sześcioletnich na początku roku przedszkolnego. Jak twierdzi B. Wilgocka-Okoń (2003) «Dojrzałość szkolna, gotowość szkolna, przygotowanie do szkoły – to terminy używane raczej zamiennie i to zarówno u nas, jak i w innych krajach» (Wilgocka-Okoń, 2003, s. 10). Rozumienie istoty mechanizmów procesów dojrzewania oraz roli w procesie rozwojowym stanowi podstawę do rozróżnienia tych pojęć. Barbara Wilgocka-Okoń uważa, że «podstawę zróżnicowania tych pojęć może stanowić zarówno rozumienie samego procesu © Teresa Janicka-Panek, 2019 9 ISSN 2226-4051. Естетика і етика педагогічної дії. 2019. Вип. 19 ISSN 2226-4051 Aesthetics and ethics of pedagogical action. 2019. Issue 19 dojrzewania, jak też roli uczenia się w procesie rozwojowym. W pierwszym przypadku wychodzi się z założenia, że dokonujące się w dziecku zmiany rozwojowe mają charakter spontaniczny i wiążą się z dojrzewaniem. Kierowanie rozwojem przypisuje się tu złożonemu mechanizmowi biologicznemu, jakim jest dojrzewanie. Dojrzałość zaś traktuje się jako moment charakteryzujący się wrażliwością na oddziaływania zewnętrzne, które mogą modyfikować i kierunek, i dynamikę zmian, jakie zachodzą w rozwoju. W drugim przypadku zakłada się, że istnieje możliwość ćwiczenia, kształtowania pewnych właściwości dziecka, stwarzająca szansę osiągnięcia dojrzałości szkolnej. Tu, więc zwraca się uwagę na moment «przygotowania» czy «gotowości» do podjęcia zadań szkolnych. «Gotowość» nie jest stanem, na który wystarczy po prostu czekać, ale trzeba ją wykształcać» (Wilgocka-Okoń, 1998, s. 11). W definicji B. Wilgockiej-Okoń, «dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju intelektualnego, społecznego i fizycznego, jaki jest niezbędny do sprostania wymaganiom szkoły» (Wilgocka-Okoń, 2003, s. 13). Stefan Szuman podkreśla, że, «…dojrzałość szkolna to osiągnięcie takiego poziomu rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego, który je czyni wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowywanie w klasie pierwszej» (Waszkiewicz, 1991, s. 19). Osiągnięcie takiego stopnia rozwoju uwarunkowane jest przez wiele czynników. Przychodząc na świat, dziecko dysponuje już pewnymi zadatkami wrodzonymi. Na dalszy ich rozwój wpływ mają zarówno dorośli, którzy dziecko wychowują i uczą, jak również grupy rówieśników, z którymi dziecko bawi się i współdziała. Dziecko dojrzałe do szkoły osiąga niektóre właściwości, które pozwalają mu podołać obowiązkom i zadaniom stawianym przez szkołę. Dojrzałość szkolna nie jest «uwarunkowana biologicznie etapem samorzutnego rozwoju» (Wilgocka-Okoń, 1972, 4, s. 40). Nie ma zasadniczych kontrowersji, co do dziedzin, których rozwój powinien być brany pod uwagę przy ocenie dojrzałości szkolnej. Jednakże wymagany poziom rozwoju, jaki można by uznać za niezbędny do osiągnięcia dojrzałości szkolnej, jest bardzo trudny do ustalenia. Coraz częściej wyrażane są wątpliwości, czy poziom ten 10 ISSN 2226-4051. Естетика і етика педагогічної дії. 2019. Вип. 19 ISSN 2226-4051 Aesthetics and ethics of pedagogical action. 2019. Issue 19 można określić jednoznacznie w sposób ogólny; dominuje przekonanie, że tak nie jest. Wiek, w jakim dziecko powinno rozpoczynać naukę w szkole, zależy od warunków, w jakich przebywa dziecko w okresie przedszkolnym oraz od organizacyjnej struktury szkoły, jej programu i stosowanych metod dydaktyczno-wychowawczych. Dojrzałość szkolna może być ujmowana: 1) w aspekcie statycznym – jako efekt etapu rozwoju, przypadającego na wiek rozpoczynania obowiązku szkolnego, 2) w aspekcie dynamicznym – jako proces długotrwałych zmian w rozwoju psychofizycznym dziecka, prowadzący do momentu pozwalającego podjąć naukę szkolną. W ocenie faktu, czy dziecko jest już dojrzałe do nauki szkolnej, należy brać pod uwagę to, czy osiągnęło ono już gotowość rozwojową (stan przygotowania jednostki do wykonywania jednej lub więcej czynności) do ćwiczenia pewnych sprawności i umiejętności, a także to czy osiągnęło już w rezultacie uprzedniego uczenia się, pewien poziom rozwoju określonych funkcji psychicznych. Analiza retrospektywna dowodzi, że zmieniały się kryteria oceny dojrzałości i gotowości szkolnej. Kryteria gotowości szkolnej – ujęcie retrospektywne W badaniach nad dojrzałością starano się ustalić, jakie właściwości rozwojowe dziecka należy brać pod uwagę przy ocenie dojrzałości szkolnej. Najczęściej wymieniane wcześniej komponenty dojrzałości to: 1) dojrzałość fizyczna  wzrost i ciężar ciała,  sprawność motoryczna,  funkcje zmysłów,  stan zdrowia, 2) dojrzałość umysłowa  rozumienie symboliki,  orientacja w świecie,  operacje myślowe – ujmowanie związków przyczynowoskutkowych,  analiza wzrokowa i słuchowa, 11 ISSN 2226-4051. Естетика і етика педагогічної дії. 2019. Вип. 19 ISSN 2226-4051 Aesthetics and ethics of pedagogical action. 2019. Issue 19  opanowanie mowy, słownik czynny i bierny, pamięć i uczenie się,  koncentracja uwagi,  koordynacja wzrokowo-ruchowa, 3) dojrzałość społeczna  poczucie obowiązku, podporządkowanie się poleceniom,  nawiązywanie kontaktów społecznych,  zbiorowe współdziałanie,  samopoczucie w grupie, 4) dojrzałość emocjonalna  kierowanie i kontrolowanie uczuciami,  formy przejawiania i uzewnętrzniania uczuć,  zmiany w nasilaniu uczuć, 5) dojrzałość wolicjonalna  wytrzymałość w pracy, celowa działalność,  podejmowanie inicjatyw,  doprowadzenie podjętych zadań do końca. Tak rozumiana dojrzałość szkolna jest (...truncated)