Problematyka artystycznego wykonania utworu przez muzyka klasycznego w kontekście preferencyjnych regulacji w PIT. Wybrane zagadnienia prawnoautorskie i podatkowe

Studia Administracyjne 1(15)/2022 | ISSN (print): 2080-5209 | ISSN (online): 2353-284X www.wnus.edu.pl/sa | DOI: 10.18276/sa.2022.15-01 | s. 5–16 Marzena Świstak Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie e-mail: ORCID: 0000-0002-3910-6019 Problematyka artystycznego wykonania utworu przez muzyka klasycznego w kontekście preferencyjnych regulacji w PIT. Wybrane zagadnienia prawnoautorskie i podatkowe ABSTRAKT W artykule podjęto rozważania związane z problematyką oceny charakteru prawnego zróżnicowanych czynności wykonywanych przez muzyków, np.: uczestnictwa w koncertach symfonicznych, w próbach orkiestry i próbach sekcyjnych, a także pozostawania w obowiązkowej gotowości do zastąpienia innego muzyka podczas koncertu lub próby. Na tym tle uwidoczniono szereg wątpliwości skutkujących kształtowaniem się niestabilnej wykładni przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (w szczególności co do interpretacji pojęcia „artystyczne wykonanie”). Rozbieżności w interpretacji miały wpływ nie tylko na ocenę cywilnoprawną zagadnienia, ale również na aspekty publicznoprawne (w tym analizę podatkowoprawną w zakresie możliwości zastosowania podwyższonych, pięćdziesięcioprocentowych kosztów uzyskania przychodów). Celem badawczym artykułu było zidentyfikowanie ram spornego obszaru skutkującego rozbieżnościami w wykładni oraz przedstawienie możliwości (i metod) eliminacji zaistniałych dylematów interpretacyjnych. Dotyczyło to zarówno nieprawidłowości w wykładni przepisów odnoszących się do rodzaju (i rezultatów) aktywności zawodowej muzyków klasycznych zarówno biorąc pod uwagę ochronę prawnoautorską, jak i następczą ocenę podatkowoprawną. W artykule posłużono się metodą dogmatycznoprawną oraz analizą orzecznictwa. SŁOWA KLUCZOWE koncert symfoniczny, podwyższone koszty uzyskania przychodu, PIT, artystyczne wykonanie utworu Problems of artistic performance of a work by a classical musician against the background of preferential regulations in the PIT. Selected copyright and tax issues ABSTRACT This article addresses the issue of assessing the legal nature of various activities performed by musicians: participation in symphonic concerts, orchestra rehearsals and sectional rehearsals, as well as remaining in 5 Marzena Świstak compulsory standby to replace another musician during a concert or rehearsal. A number of doubts concerning this issue emerged, which resulted in unstable interpretation of the provisions of the Copyright and Related Rights Act (in particular with regard to interpretation of the term “artistic performance”). Divergences in interpretations affected not only the civil law assessment of the presented issue, but also public law aspects (including the tax law assessment as to the possibility to apply increased, 50%, tax deductible costs). The research objective of this paper is to identify the framework of the disputed area resulting in discrepancies in interpretation and to present possibilities (and methods) of eliminating the interpretation dilemmas that have arisen. This concerns both irregularities in the interpretation of the provisions relating to the type (and results) of professional activity of classical musicians from the point of view of copyright protection and the subsequent tax-law assessment. The article uses the dogmatic-legal method. KEYWORDS symphony concert, increased deductible costs, PIT, artistic performance of a work Wprowadzenie Zasadniczo w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) opodatkowaniu podlegają wszelkie dochody rozumiane jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyska1 nia w danym roku podatkowym . W ustawie określono przy tym różne metody ustalania kosztów, interpretacja których rodzi jednak w praktyce wiele trudności, co z kolei jest przyczyną powstawania licznych sporów podatników z organami podatkowymi. Dotyczy to m.in. artystów muzyków uczestniczących w koncertach symfonicznych (w szczególności poprzedzających je próbach orkiestry i próbach sekcyjnych). Problemy wiążą się zarówno ze sposobem, jak i zakresem stosowania pięćdziesięcioprocentowych (preferencyjnych) kosztów uzyskania przychodów. W takich warunkach trudno jednak podtrzymać stwierdzenie o preferencyjnym traktowaniu wspomnianej grupy podatników. Zaznaczyć przy tym należy, że wyłaniające się problemy interpretacyjne wynikają nie tylko z treści przepisów podatkowych, ale i z brzmienia przepisów ustaw o charakterze lex specialis, tj. ustawy 2 z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych . Rozbieżności w rozumieniu zakresu pojęciowego „artystycznego wykonania” miały bowiem wpływ nie tylko na ocenę cywilnoprawną zagadnienia, ale również na aspekty podatkowoprawne, zwłaszcza w zakresie możliwości zastosowania podwyższonychosztów uzyskania przychodów. Wskazywano bowiem, że zastosowanie kosztów ryczałtowych może mieć zastosowanie jedynie w odniesieniu do wykonania posiadającego przymiot „artystyczności”, w trakcie którego prawa pokrewne przechodzą na podatnika. Błędnie jednak wskazywano, że np. próby lub ćwiczenia nie powodują przejścia tych praw, gdyż nie jest to artystyczne wykonanie utworu. Z aprobatą należy więc przyjąć kształtowanie się odmiennej linii orzeczniczej, uznającej argumentację przyznającą przymiot „artystyczności” wykonaniom podczas prób przed 1 Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1426 ze zm.), cyt. dalej jako u.p.d.o.f., art. 9 i art. 22. 2 Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1062), dalej cyt. jako pr. aut. 6 Problematyka artystycznego wykonania utworu przez muzyka klasycznego... koncertem z udziałem profesjonalnej orkiestry. Słusznie bowiem przyjęto, że głównym zadaniem muzyka klasycznego nie jest jedynie poprawne odtworzenie zapisu nutowego, ale odpowiednia interpretacja utworu (także podczas prób poprzedzających koncert). Celem badawczym było więc zidentyfikowanie ram spornego obszaru skutkującego nieprawidłowościami interpretacyjnymi oraz przedstawienie możliwości (i metod) eliminacji zaistniałych rozbieżności. Dotyczyło to tak wątpliwości co do aspektów prawnoautorskich odnoszących się do określenia rodzaju (i rezultatów) aktywności zawodowej muzyków klasycznych, jak i wypracowania prawidłowej oceny podatkowoprawnej. W artykule posłużono się metodą dogmatycznoprawną i analizą orzecznictwa. Autorskie wykonanie utworu Wypada zauważyć, że główną osią problemu podejmowanego w artykule jest ocena charakteru prawnego działań profesjonalnych muzyków instrumentalistów podczas prób przed koncertem. Należy bowiem odpowiedzieć na pytanie, czy aktywność taka spełnia warunki umożliwiające zakwalifikowanie jej do „artystycznego wykonania utworu”. Przedmiot prawa pokrewnego stanowi, że każde wykonanie utworu (lub dzieła sztuki ludowej), niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia ma artystyczny 3 charakter. Artystycznymi wykonaniami są w szczególności działania instru (...truncated)