Wybrane aspekty odtwarzania celów w prawie gospodarki odpadami (cz. II)

Studia Administracyjne 1(15)/2022 | ISSN (print): 2080-5209 | ISSN (online): 2353-284X www.wnus.edu.pl/sa | DOI: 10.18276/sa.2022.15-04 | s. 49–60 Marek Łazor Uniwersytet Szczeciński e-mail: ORCID: 0000-0002-0074-9877 Wybrane aspekty odtwarzania celów w prawie gospodarki odpadami (cz. II) ABSTRAKT Płaszczyzna aksjologiczna w interpretacji przepisów prawa gospodarki odpadami stała się bardzo znacząca, z uwagi na dynamiczne zmiany zachodzące w sferze jego wartości, a odnoszących się do postępowania z odpadami. Choć są one w dużej mierze jednym z elementów tworzących strukturę celów ogólnych prawa ochrony środowiska, to jednak zachowują one także swoje indywidualne cechy systemowe, co zostało przedstawione w pierwszej części opracowania. Prześledzenie głównych założeń konstrukcyjnych aspektu celowościowego w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, której twórcą jest Maciej Zieliński, pozwoli nam w sposób ogólny odpowiedzieć na pytanie, czy może być ona przydatnym narzędziem w procesie interpretacji przepisów prawa gospodarki odpadami. W tym kontekście trzeba zauważyć, że opowiedzenie się za pewną ideologią wykładni przy stosowaniu przepisów danej gałęzi prawa − sprzyjać może zachowaniu spójności aksjologicznej. Ponadto oderwanie poszczególnych dyrektyw interpretacyjnych od metodyki posługiwania się nim, czy jak to ujął M. Zieliński w swojej koncepcji − od określonych zasad, reguł czy wskazówek, skutkuje tym, że staje ona tylko „bezwolnym” instrumentem w rękach interpretatora, co może prowadzić do wyników wykładni, które często są nie do pogodzenia z celami prawa, które możemy przypisać prawodawcy. SŁOWA KLUCZOWE wykładnia prawa, derywacyjna koncepcja wykładni prawa, wykładnia celowościowa, dyrektywy wykładni Selected aspects of reconstruction of purposes in waste management law (p. II) ABSTRACT The axiological plane in the interpretation of provisions of the waste management law plays a significant role due to dynamic changes which are taking place concerning its values and which are related to waste management procedures. Although they are, to a large extent, one of the elements forming the structure of the general objectives of the environmental law, they also retain their individual systemic properties, as presented in part 1 of the study. Analyzing the main structural assumptions of the teleological aspect in 49 Marek Łazor the derivational theory of legal interpretation created by Maciej Zieliński will allow us to examine whether it may be a valuable tool in the interpretation of provisions of waste management law. In this context, we must note that supporting a particular ideology of interpretation may be conducive to maintaining axiological consistency when applying provisions of a given branch of law. Furthermore, the detachment of particular interpretative directives from the methodology of their use (or as M. Zieliński puts it in his conception - from certain principles, rules or guidelines) makes them a “passive” instrument in the hands of the interpreter that may lead to interpretative results that are often irreconcilable with the objectives of the law ascribed to the legislator. KEYWORDS legal interpretation, derivational theory of legal interpretation, teleological interpretation, interpretation directives Wprowadzenie 1 Pamięci Czcigodnego Pana Profesora Macieja Zielińskiego Przechodząc w tej części opracowania do wątku związanego z wykładnią celowościową, na wstępie należy zauważyć, że teoretycy polskiej kultury prawnej od dawna, bo już od początku XX wieku, podejmowali pierwsze próby określenia wzajemnych relacji pomiędzy poszczególnymi dyrektywami wykładni, dążąc do wyodrębnienia pewnych charakterystycznych elementów występujących w procesie dekodowania tekstu prawnego. Ich osiągnięcia stanowiły podwaliny do odradzania się narodowych poglądów na proces wykładni prawa w Polsce okresu międzywojennego. Ranga precyzyjnej interpretacji przepisów prawa stała się wówczas na tyle istotna, że weszła nawet do kanonu nauczania w niektórych wyższych klasach szkół średnich2. W dwudziestoleciu międzywojennym specyfikę wykładni celowościowej, jako tzw. metody teleologicznej w stosunkach cywilnoprawnych badał E. Waśkowski. Twierdził on między innymi, że polega ona na jednostronnem wysunięciu na pierwszy plan jednego z elementów wykładni: ratio legis. Teorja tradycyjna bynajmniej nie przeocza tego elementu; przeciwnie przypisuje mu bardzo duże znaczenie (…) i nawet oddaje mu pierwszeństwo przy pewnych warunkach przed innymi elementami (…), lecz ich nie ignoruje, a określa stosunkowe znaczenie każdego3. 1 Obie części mego skromnego artykułu pozwolę sobie poświęcić pamięci zmarłego Profesora zwyczajnego doktora ha bilitowanego Macieja Zielińskiego (5.02.1940–8.05.2020), wspaniałego wykładowcy, twórcy derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, którego liczne prace naukowe weszły nie tylko do kanonu literatury teoretycznoprawnej, ale znajdują coraz większe zastosowanie praktyczne także w innych gałęziach prawa. 2 Por. Wykładnia ustaw – A. Mogilnicki, Ogólne zasady prawa. Podręcznik dla wyższych klas szkół średnich, wyd. 4, Wydawnictwo M. Arcta, Warszawa 1923, s. 26. 3 E. Waśkowski, Teorja wykładni prawa cywilnego. Metodologja dogmatyki prawniczej w zarysie, Nakładem Izby Adwokackiej w Warszawie, Warszawa 1936, s. 245. 50 Wybrane aspekty odtwarzania celów w prawie gospodarki odpadami (cz. II) Według E. Waśkowskiego termin „metoda teleologiczna” został po raz pierwszy użyty w 1886 roku w artykule niemieckiego prawnika J. Kohlera4. Ten krótki rys historyczny pozwala nam stwierdzić, że zagadnienia badawcze odnoszące się do stosowania określonych typów dyrektyw w procesie wykładni nie są problematyką nową, występowały bowiem w polskiej dogmatyce prawa także w przeszłości5. Dotyczy to również reguł kształtujących wykładnię celowościową (teleologiczną), jako szczególnego podtypu wykładni funkcjonalnej. Warto zaznaczyć, że dyrektywy wykładni celowościowej były już znane w czasach prawników rzymskich. W. Rozwadowski wzmiankuje, że „w prawie rzymskim tę interpretację ułatwiała preambuła poprzedzająca dyspozycję takich aktów, jak lex, senatus consultum, editum principis czy praefatio w Nowelach justyniańskich”6. O kanonie stosowania interpretacji celowościowej mówił między innymi Publius Iuventius Celsus. W swoim dziele prawniczym Digesta w księdze 29 i 23 stwierdzał, że „ustawy powinny być interpretowane swobodniej, by zachować ich cel. (…) Kiedy tekst ustawy jest dwuznaczny, należy przyjąć raczej to znaczenie, które nie zawiera wady, zwłaszcza wtedy, gdy można zachować dzięki temu również cel ustawy”7. Wybrane zagadnienia wykładni celowościowej w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa Rozważania dotyczące wykładni celowościowej należy rozpocząć od scharakteryzowania jej założeń teoretycznoprawnych. Już w czasach nam współczesnych J. Wróblewski zauważył, że „ustalanie znaczenia normy da się przedstawić jako rozważenie ze względu na kontekst, w jakim ta norma występuje”8. (...truncated)