Tradhisi Nyadran Makam Mbah Sentono lan Owah-Owahane ing Desa Ngrendeng, Gondang, Tulungagung

TRADHISI NYADRAN MAKAM MBAH SENTONO LAN OWAHOWAHANE ING DESA NGRENDENG, GONDANG, TULUNGAGUNG E-JOURNAL Dening: RIZCHA DWI PUSPITANINGRUM 15020113045 UNIVERSITAS NEGERI SURABAYA FAKULTAS BAHASA DAN SENI JURUSAN BAHASA DAN SASTRA DAERAH 2020 Tradhisi Nyadran Makam Mbah Sentono lan Owah-Owahane ing Desa Ngrendeng, Gondang, Tulungagung TRADHISI NYADRAN MAKAM MBAH SENTONO LAN OWAH-OWAHANE ING DESA NGRENDENG, GONDANG, TULUNGAGUNG Rizcha Dwi Puspitaningrum S-1 Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya Dr. Surana, S.S., M.Hum Dhosen Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya ABSTRAK Tradhisi Nyadran makam Mbah Sentono salah sawijine folklor setengah lisan kang ana ing Desa Ngrendeng, Kec. Gondang, Kab. Tulungagung. Tradhisi iki ditindakake minangka wujud ngungkapake rasa syukur warga desa Ngrendeng marang Gusti Kang Maha Kuwasa lumantar Mbah Sentono. Underan panliten ing panliten iki, yaiku: 1)Kepriye mula bukane TNMS? 2)Kepriye tatalakune TNMS? 3)Apa wae ubarampe TNMS kang ditindakake ing makam lan omah? 4) Kepriye makna sajrone TNMS kang ditindakake ing makam lan ing omah, 5) Apa piguna kang kinandhut sajrone TNMS?, 6) Kepriye owah-owahan kang ana ing sajrone TNMS? Ancase panliten iki: 1) Ngandharake ngenani mula bukane TNMS, 2) Ngandharake tatalaku TNMS kang ditindakake ing makam omah, 3) Ngandharake ubarampene TNMS kang ditindakake ing makam lan omah, 4) Ngandharake pigunane TNMS, 5) Ngandharake owah-owahan kang ana ing sajrone TNMS.Panliten iki kalebu panliten budaya kang nggunakake metode deskriptif komparatif. Dhata-dhata kang diasilake arupa dhata-dhata lisan lan tulisan kang diolehake saka asil kagiyatan observasi, wawancara, lan dhokumentasi. Asil saka panliten iki nuduhake yen TNMS iki diwiwiti nalika ana pawongan kang dadi cikal bakal anane desa Ngrendeng yaiku Mbah Sentono Sari. TNMS ing desa Ngrendeng ngalami owah-owahan panggonan, yaiku ana kang nindakake ing makam lan ana kang nindakake omah.TNMS ing makam diwiwti kanthi cara nyepakake ubarampe kang dibutuhake, banjur nyekar, lan dipungkasi kenduren. Dene TNMS ing omah diwiwiti nyepakake ubarampe kenduren ing omah, dipungkasi nyekar ing makame Mbah Sentono. Ubarampe kang dibutuhake yaiku ambeng sekul suci ulam sari, pisang raja, jenang, mule metri, buceng kuwat, kembang setaman, cok bakal, dupa lan damen. TNMS iki ngalami owah-owahan amarga anane faktor agama kang mlebu ing desa Ngrendeng. Tembung wigati : Tradhisi nyadran, Budaya, Owah-owahan upacara adat, kesenian, rakyat, seni swara, sandhangan lan liya-liyane. Kabudayan Jawa lan masyarakat panyengkuyunge ora bisa dipisahake, mula kabudayan Jawa isih akeh lan tetep ngrembaka nganti samangke. Saka anane maneka warna kabudayan Jawa kasebut bisa nuwuhake anane kabudayan lokal ing saben-saben dhaerah kang ana ing pulo Jawa. Sudikan (2001:5) ngandharake kabudayan lokal yaiku wujud kagiyatan-kagiyatan panguripan saka warga kang wis dadi bageyane masyarakat kang kasusun luwih saka sasuku bangsa. Saengga kagiyatan kasebut nduweni pranata-pranata sosial kang sumbere saka kabudayankabudayan suku bangsa asline lan uga ing saperangan bab bisa mangaribawani kabudayan nasional. Kabudayan lokal minangka gambaran saka maneka warna budaya kang ana ing dhaerah tartamtu lan dadi sawijine idhentitas masyarakat ing dhaerah kasebut. Salah sawijine sub-kabudayan lokal yaiku kabudayan kang ana ing kabupaten Tulungagung. Kabudayan kang awujud tradhisi ing kabupaten Tulungagung lan kalebu budaya lokal yaiku Tradhis Nyadran makam Mbah Sentono utawa bisa dicekak PURWAKA Bab purwaka mujudake bab-bab kang wigati sajroning panliten. Bab purwaka iki njlentrehake ngenani landhesan panliten, undherane panliten, tujuwan panliten, paedah panliten, lan wewatesane panliten. Landhesan Panliten Kabudayan dhaerah minangka asil saklompok manungsa kang kaiket dening kesadharan, rasa idhentitas lan anane rasa ngupaya nyawijikake budaya kang ana ing dhaerahe supaya ora ilang lan terus ngrembaka. Sajrone masyarakat Indonesia, kabudayan nduweni ciri khas kang beda-beda ing saben dhaerahe. Mula kabudayan Indonesia bisa digolongake saka anane ciri khas kasebut. Sawijine kabudayan dhaerah kang isih ngrembaka lan disengkuyung dening masyarakate yaiku kabudayan Jawa. Sri Wahyu Widayati lan Suwarni (2015:3) njlentrehake yen masyarakat Jawa minangka masyarakat kang paling akeh cacahe antarane suku-suku liyane ing Indonesia iku nduweni kabudayan kang heterogen. Maneka warna kabudayan Jawa kasebut bisa dideleng saka logat/dialeg basa Jawa, unsur panganan, upacara- 1 Referensi sajrone Antologi Tulisan Cekak “Damar Ublik” Anggitane Dodik Priyambada TNMS ing desa Ngrendeng, kecamatan Gondang, kabupaten Tulungagung. Tradhisi kasebut kalebu warisan budaya kang wis turun-temurun saka leluhur lan isih dilestarikake nganti saiki. Masyarakat ing kabupaten Tulungagung iki isih nggugemi lan nguri-uri kabudayan kang ana ing dhaerahe. Tradhisi Nyadran makam Mbah Sentono iki nduweni pangaribawa kang gedhe tumrap masyarakat desa Ngrendeng. Masyarakat Ngrendeng percaya menawa kekarepan bisa kasil yen nindakake ritual kasebut kanthi cara dedonga ing makame Mbah Sentono. Tradhisi nyadran iki umume ditindakake nalika ana warga desa kang arep nduwe gawe, bersih desa, utawa labuh pari. Ing panliten iki amung dijupuk tradhisi nyadran kang ditindakake sadurunge nduwe gawe. Masyarakat desa Ngrendeng percaya yen sakebehe panguripane ora bisa uwal saka anane pepundhen Sentono Sari. Senajan Mbah Sentono iku wis tilar donya nanging masyarakat percaya yen desa Ngrendeng iki isih tetep aman lan damai nganti saiki uga amarga anane Mbah Sentono. Mula krana bab kasebut, masyarakat desa Ngrendeng ora ana kang ninggalake tradhisi kang wis turun temurun wiwit biyen. Saka asil panliten iki, masyarakat percaya yen ora nindakake tradhisi nyadran iki, mula Mbah Sentono ora bakal menehi palilah saengga adicara kang bakal ditindakake kasebut bisa lumaku ora samesthine. Mula, masyarakat Ngrendeng terus nindakake tradhisi nyadran makam Mbah Sentono kang wis turun temurun iki kanthi donga miturut kapercayane dhewe-dhewe nanging nduweni tujuwan kang padha yaiku njaluk keslametan nalika nindakake sawijine adicara saengga bisa diadohake saka bebaya utawa sukerta. Supaya luwih gamblang lan ngerti ngenani TNMS, ing panliten iki bakal dijlentrehake bab mula bukane TNMS, tatalaku, ubarampe, maknane tatalaku lan ubarampe, pigunane lan owah-owahane TNMS. Panliten TNMS iki bakal ditintingi nggunakake tintingan budaya. Panliten iki bakal ngonceki apa kang ana ing sajrone TNMS ing antarane yaiku ngenani wujud, makna lan simbol sajrone tatalaku lan ubarampe tradhisi, piguna lan uga owah-owahan apa wae kang ana ing sajrone tradhisi kasebut. Saengga saka panliten iki, pamaca bisa mangeruhi ngenani TNMS wiwit mulabukane nganti apa owah-owahan kang ana ing sajrone TNMS iki. TNMS kang ana ing desa Ngrendeng iki nduweni pangaribawa kang ged (...truncated)