TRADHISI SIRAMAN GONG KYAI PRADHAH ING DESA KALIPANG, KECAMATAN SUTOJAYAN, KABUPATEN BLITAR

JOB (Jurnal Online Baradha) (e-Journal), Aug 2014

Abstrak Tradhisi minangka salah sawijine wujud warisan budaya kang nyimpen nilai-nilai luhur. Sajrone tradhisi ana simbol-simbol kang durung mesthi masyarakat awam ngerteni apa teges saka simbol mau. Saben nindakake wujud tradhisi kasebut, mesthi ana tujuwan mligi kanggo diwulangake tumrap masyarakat kang nindakake karep supaya masyarakat ngugemi adat Jawa lan bisa oleh piguna saka anane tradhisi kasebut. Ora beda karo tradhisi Siraman Gong Kyai Pradhah kang ditindakake dening masyarakat Desa Kalipang, Blitar. Sajrone tradhisi iki kebak simbol lan makna kang bisa dionceki lan bisa menehi kawruh tumrap masyarakat uga pamerentah kang nyengkuyung anane tradhisi kasebut. Bab iku uga kang menehi gagasan tumrap panliti supaya ngangkat tradhisi iki dadi objek panaliten. Abstrak Tradisi merupakan salah satu wujud waisan budaya yang menyimpan banyak nilai kebaikan. Di dalam suatu tradisi terdapat simbol-simbol tersebunyi yang belum tentu diketahui oleh masyarakat umum. Setiap pelaksanaan tradisi tertentu, pasti ada maksud dan tujuan tertentu untuk diajarkan kepada masyarakat yang melaksanakan supaya tetap mematuhi aturan adat Jawa dan bisa mendapat manfaat dari pelaksanaan adat tersebut. Sama halnya dengan Tradisi Siraman Gong Kyai Pradhah yang dilaksanakan oleh warga Desa Kalipang, Blitar. Tradisi ini kaya akan simbol dan makna yang bisa dianalisis dan bisa memberikan wawasan kepada masyarakat juga pemerintah yang mendukung acara ini. Hal ini juga yang menumbuhkan gagasan peneliti untuk mengangkat tradisi ini sebagai objek penelitian.

Article PDF cannot be displayed. You can download it here:

https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/baradha/article/download/9203/9143

TRADHISI SIRAMAN GONG KYAI PRADHAH ING DESA KALIPANG, KECAMATAN SUTOJAYAN, KABUPATEN BLITAR

TRADHISI SIRAMAN GONG KYAI PRADHAH ING DESA KALIPANG, KECAMATAN SUTOJAYAN, KABUPATEN BLITAR Erlina Diana Jurusan S1 Pendidikan Bahasa Daerah, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Surabaya Dra. Suwarni, M.Pd Dosen Jurusan S1 Pendidikan Bahasa Daerah, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Surabaya Abstrak Tradhisi minangka salah sawijine wujud warisan budaya kang nyimpen nilai-nilai luhur. Sajrone tradhisi ana simbol-simbol kang durung mesthi masyarakat awam ngerteni apa teges saka simbol mau. Saben nindakake wujud tradhisi kasebut, mesthi ana tujuwan mligi kanggo diwulangake tumrap masyarakat kang nindakake karep supaya masyarakat ngugemi adat Jawa lan bisa oleh piguna saka anane tradhisi kasebut. Ora beda karo tradhisi Siraman Gong Kyai Pradhah kang ditindakake dening masyarakat Desa Kalipang, Blitar. Sajrone tradhisi iki kebak simbol lan makna kang bisa dionceki lan bisa menehi kawruh tumrap masyarakat uga pamerentah kang nyengkuyung anane tradhisi kasebut. Bab iku uga kang menehi gagasan tumrap panliti supaya ngangkat tradhisi iki dadi objek panaliten. Abstrak Tradisi merupakan salah satu wujud waisan budaya yang menyimpan banyak nilai kebaikan. Di dalam suatu tradisi terdapat simbol-simbol tersebunyi yang belum tentu diketahui oleh masyarakat umum. Setiap pelaksanaan tradisi tertentu, pasti ada maksud dan tujuan tertentu untuk diajarkan kepada masyarakat yang melaksanakan supaya tetap mematuhi aturan adat Jawa dan bisa mendapat manfaat dari pelaksanaan adat tersebut. Sama halnya dengan Tradisi Siraman Gong Kyai Pradhah yang dilaksanakan oleh warga Desa Kalipang, Blitar. Tradisi ini kaya akan simbol dan makna yang bisa dianalisis dan bisa memberikan wawasan kepada masyarakat juga pemerintah yang mendukung acara ini. Hal ini juga yang menumbuhkan gagasan peneliti untuk mengangkat tradisi ini sebagai objek penelitian. PURWAKA Kutha Blitar kalebu kutha kang kawentar. Kutha kang kondhang ing bab pariwisata sejarah lan religius kayata wisata sejarah “Pasarean Bung Karno”. Kejaba iku, ana sawijining tradhisi kang wis ditindakake wiwit biyen yaiku TradhisiSiraman Gong Kyai Pradhah. Tradhisi ngumbah pusaka wujud Gong kang manggon ing desa Kalipang iki isih tetep diuri- uri lan ajeg ditindakake saben tahune. Tradhisi kasebut nduweni daya pangaribawa kang kuwat tumrap masyarakat Kalipang lan sakupenge. Tradhisi Siraman Gong Kyai Pradhahutawa bisa dicekak kanthi sebutan TSGKP, kalebu sastra saperangan lisan sing bisa diwujudake kanthi tata laku marang sawijining klompok masyarakat. Tata lakuanggone nindakake tradhisi kasebut minangka ciri khas tumrap masyarakat kang nduweni. Tradhisi nduweni daya pangaribawa kanggo nggiring masyarakat supaya gelem mikir lan nindakake sawijining pakaryan. Semana uga crita- crita tradhisi, mligine Gong Kyai Pradhah kasebut. Sajrone crita TSGKP kasebut kanthi ora langsung nggiring masyarakat kanggo mikir lan nindakake sawijine kagiyatan kang ora umum. Ing saben tahune, masyarakat kudu nindakake dina sepasaran kanthi nanggap wayang kulit. Adhedhasar kapitayan masyarakat desa Kalipang, kagiyatan iku ditindakake sawise njamasi lan dilaksanakake telung dina sawise adicara jamasan kanthi Dhalang kang beda. Kajaba iku, yen adicara TSGKP ora ditindakake, mula bakal ana kadadeyan kang ora dipengini dening masyarakat desa Kalipang kayata ditekani macan putih ing desa kasebut. Kapitayan masyarakat desa Kalipang kasebut tansah diugemi lan nduweni tujuwan yaiku kepingin terus nindakake sesambungan karo leluhur kang wis aweh arahan lumantar daya ghaib sing ora bisa ditampa dening akal manungsa kanthi rasional. Bab iki selaras karo panemune Lang kang dikutip dening Koentjaraningrat (1980:59) njlentrehake yen ing njero jiwane manungsa ana sawijining daya ghaib sing cara kerjane kuwat tumrap manungsa awam lan kerep ora nggunakake rasio anggone mikir. Kayata kang ditindakake masyarakat desa Kalipang tumrap anane TSGKP. Kanthi anane tradhisi iki, masyarakat kasebut kagolong nduweni kabudayan tartamtu. Kontjaraningrat (1984:9) ngandharake yen kabudayan yaiku sakabehe gagasan lan karyane manungsa sing kudu dikulinakake sarta sakabehane saka asil budi lan karyane kasebut. Dene manungsa lan kabudayan iku ora bisa dipisahake. Tanpa anane kabudayan manungsa iku ora kalebu manungsa sing nduweni teges sejati. Sewalike tanpa anane manungsa ing jerone, kabudayan ora ana lan ngrembaka. Tuwuhe kabudayan iku disebakake saka adaptasi aktif antarane manungsa lan lingkungane kanthi wujud utawa maujud. Lumantar cipta, rasa, lan karsane manungsakang diwujudake ing ide, gagasan, norma nilai lan wujud budaya fisik, mula bakal nuwuhake unsur kabudayan kang universal kanthi wujud maneka warna gumantung saka lingkungan masyarakate. Kabudayan kang manggoning masyarakat diwarisake kanthi cara turun- tumurun minangka wujud saka warisan sosial. Warisan sosial mung bisa diduweni dening warga masyarakat panyengkuyung sawijining kabudayan kanthi caranyinaoni. Kanthi cara iku warga masyarakat bisa sinau bab bebrayan kang kebak nilai lan norma ing tengahingmasyarakat. Saben anggota masyarakat nduwe kewajiban njunjung dhuwur nilainilai kang ana ing masyarakat ikumurih anggone bebrayan bisa tentrem lan raharja (Radjigati lan Suwondo, 1996:1). Sawijine wujud warisan budaya sosial yaiku tradhisi. Tradhisi kang asale saka basa latin: traditio,tegese“diterusake”utawa pakulinan, yaiku sawijining bab kang kang wis dilakokake utawa ditindakake wiwit jaman biyen lan minangka perangan saka bebrayan kelompok masyarakat tartamtu, pakulinan sawijining negara, kabudayan, wektu, utawa agama kang padha. Bab kang paling wigati saka tradhisi yaiku anane informasi kang bakal diterusake saka generasi menyang generasi sabanjure kanthi cara tinulis utawa lisan (http://id.m.wikipedia.org/wiki/Tradisi.). TSGP kang dilaksanakake dening masyarakat desa Kalipang nduweni simbol lan makna tartamtu. Kajaba iku tradhisi kasebut uga bisa dadiobjek pariwisata. Bab iki kabukten nalika tradhisi ditindakake, akeh masyarakat kang teka kanggo nonton lan nyekseni adicara tradhisi ora mung warga masyarakat Kalipang wae, nanging teka saka njaba kabupaten nganti njaba dhaerah. Saengga ora mokal yen TSGKP iki dadi objek kang magis religius lan kanggo sarana objek wisata. Alesan ngangkat objek panaliten ngenani tradhisi siraman Gong Kyai Pradhah, amarga tradhisi iku ora ana ing dhaerah liya, saengga bisa diarani minangka ciri khas saka dhaerah Kabupaten Blitar. Kajaba iku, tradhisi siraman Gong Kyai Pradhah sawijining upacara tradhisional wewujudan saka keanekaragaman budaya dhaerah kang bisa nambah daftar kabudayan nasional. Mula saka iku butuh anane inventarisasilandokumentasi kanggo ngrembagakake tradhisi kasebut supaya ora lebur ing jaman samangke. Masyarakat ing tlatah Blitar ora kabeh ngerteni makna lan simbol saka anane TSGKP kasebut. Mula saka iku, bab sing kaya mangkono mau narik kawigaten kanggo ditliti, kang duweni pangajab supaya masyarakat ing tlatah Blitar mligine bisa luwih ngerteni lan ngurmati wujud ta (...truncated)


This is a preview of a remote PDF: https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/baradha/article/download/9203/9143
Article home page: https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/baradha/article/view/9203/9143

DIANA ERLINA. TRADHISI SIRAMAN GONG KYAI PRADHAH ING DESA KALIPANG, KECAMATAN SUTOJAYAN, KABUPATEN BLITAR, JOB (Jurnal Online Baradha) (e-Journal), 2014,