TRADHISI ING PASAREYAN MBAH BOYOPATIH MEDANG KECAMATAN GLAGAH KABUPATEN LAMONGAN (Tintingan Folklor)

TRADHISI ING PASAREYAN MBAH BOYOPATIH MEDANG KECAMATAN GLAGAH KABUPATEN LAMONGAN (Tintingan Folklor) E-JOURNAL Dening: DEWI INTAN NUR QOMARIYAH NIM 15020114046 UNIVERSITAS NEGERI SURABAYA FAKULTAS BAHASA DAN SENI JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAN SASTRA DAERAH 2019 Tradhisi Ing Pasareyan Mbah Boyopatih Medang Kecamatan Glagah Kabupaten Lamongan (Tintingan Folklor) TRADHISI ING PASAREYAN MBAH BOYOPATIH MEDANG KECAMATAN GLAGAH KABUPATEN LAMONGAN (TINTINGAN FOLKLOR) Dewi Intan Nur Qomariyah S-1 Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya Pembimbing Dra. Suwarni, M.Pd. Dhosen Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya ABSTRAK Tradhisi ing Pasareyan Mbah Boyopatih isih kajaga nganti saiki lan nduweni daya pangaribawa kang gedhe tumrap masyarakat Medang. Tradhisi ing pasareyan tuwuh amarga anane legendha PMB. TPMB uga nduweni sambung raket karo ngugemi tradhisi Jawa ing Medang. Wujud legendha PMB uga nduweni pangaribawa kang gedhe tumrap kiwa tengene, bisa kabukten kanthi anane pawongan kang prasasat ora tau sepi tumuju ing pasareyan kasebut saperlu nindakake ziarah, nadzar lan liya-liyane. Panliten iki ngrembug (1) mula bukane TPMB, (2) Tradhisi ing Pasareyan, (3) Ubarampe kang nyengkuyung TPMB, (4) Tata laku adicara, (5) Pigunane TPMB. Ancase panliten iki yaiku ngandharake mula bukane TPMB, tradhisi ing Pasareyan Mbah Boyopatih, ubarampe, tata laku lan pigunane TPMB tumrap masyarakat panyengkuyunge. Paedah panliten iki, yaiku diajab bisa nambahi kawruh ngenani sejarah, fungsi, tradhisi utamane TPMB, kanggo nglestarekake kabudayan Jawa saka warisan cikal bakal TPMB, kanggo dhokumentasi, mligine tumrap masyarakat Medang, dene kanggo panliti liya diajab bisa dadi referensi lan motivasi nalika nglakoni panliten folklor, Kanggo ngonceki masalah sajrone panliten nggunakake teori lan konsep kang cundhuk karo masalah kasebut yaiku kanggo ngonceki bab folklor nganggo teori folklor kang dikutip dening James Danandjaja. Kanggo ngandharake babagan makna ubarampe nggunakake teori semiotik Pierce. Panliten iki kalebu panliten kualitatif dheskriptif. Dhata kang dijupuk arupa tetembungan tinulis utawa lisan saka informan kanthi cara wawancara lan dhokumentasi. Analisis dhata ditindakake kanthi cara menehi interpretasi ing saben wujud dhata. Asile panliten iki nuduhake yen TPMB ditindakake ing Pasareyan Mbah Boyopatih kang sesambungan karo legendhane. Macem tradhisi yaiku tradhisi haul utawa khul, tradhisi nyekar lan nadzar. Ubarampe kang digunakake TPMB yaiku kembang setaman lan tumpeng. Tata laku saben tradhisi ditindakake kanthi runtut. Pigunane TPMB yaiku sarana panglipur, sarana pangesahan budaya, sarana pendhidhikan, sarana pengendhali sosial, sarana kanggo shodaqoh, sarana kanggo nguri-uri kabudayan lan fungsi ekonomi. Tembung wigati: Tradhisi, Legendha pasareyan, lan Folklor Kabudayan ing Indonesia diperang dadi telu yaiku kabudayan dhaerah, kabudayan lokal, lan kabudayan nasional. Kabudayan kang maneka warna ana saben dhaerah kang sinebut wujud kabudayan nasional. Kabudayan dhaerah iku mujudake kabudayan kang diduweni dhaerahdhaerah tartamtu, saliyane kabudayan nasional lan kabudayan dhaerah uga ana kabudayan lokal yaiku wujud minangka sub kultur saka kabudayan dhaerah. Kang bisa diarani kabudayan lokal yaiku kaya dene kabudayan Jawa kang wujude maneka warna. Salah sawijine wujud kabudayan lokal yaiku kabudayan kang ana ing Jawa Wetan mligine ing Kabupaten Lamongan. Salah sawijine kabudayan lokal ing Lamongan yaiku anane Pasareyane Mbah Boyopatih ing Medang Kecamatan Glagah Kabupaten Lamongan. Pasareyan kasebut ora ditintingi nganggo tintingan budaya nanging nggunakake tintingan folklor. Danandjaja (2007: 2) ngandharake yen folklor yaiku separo kabudayan sajrone kolektif, kang kasebar lan PURWAKA Warga Indonesia kasusun saka maneka warna suku bangsa, saben suku nduweni kabudayane dhewe-dhewe. Kabudayan iku sipate heterogen. Saben budaya nduweni corak kang beda karo liyane, banjur nduweni titikan lan nilai kaendahan. Kabudayan minangka asil saka warisan leluhur kang patut disengkuyung, dilestarekake lan diajiaji amarga ngandhut norma-norma lan aturan-aturan kang ngatur tumindake manungsa ing bebrayan. Kabudayan ora bisa tuwuh tanpa masyarakat panyengkuyunge. Kabudayan karipta dening manungsa kang nduweni akal lan budi. Kabeh tumandange manungsa lan gegayutane karo masyarakat dumadi saka kabudayan. Mula, antarane manungsa lan kabudayan kuwi sesambungane raket banget lan ora bisa uwal saka panguripane manungsa. Kabudayan tembung linggane yaiku budaya kang nduweni teges samubarang kang urip, ngrembaka, lan lumaku tumuju titik tartamtu. 1 Makna lan Fungsi Ujub sajrone Tradhisi ing Kecamatan Trowulan Kabupaten Mojokerto (Tintingan Folklor) diwarisake turuntemurun, ing kolektif jinis apa wae, kanthi cara tradhisional sajrone versi kang beda senadyan ing wujud lisan utawa tuladha kang sinambungan karo gerak isyarat, utawa alat pambiyantu pangeling. Folklor diperang dadi folklor lisan, folklor setengah lisan, lan folklor dudu lisan. Titikane folklor yaiku nduweni sipat tradisional, kasebar ing kabeh wilayah, disebarake dening klompok utawa indhividhu ing waktu kang suwe yaiku kurang luwih rong generasi, folklor uga nduweni guna sajrone panguripan manungsa, ing antarane minangka protes sosial lan pelipur lara. Folklor kasusun saka maneka versi, ngandhut pesen moral, lan nduweni wujud lan asipat pralogis lugu. Panliti nggunakake tintingan folklor amarga babagan kang onjo yaiku ana ing tradhisine. Tradhisi kang ana ing Pasareyan Mbah Boyopatih sabanjure dicekak TPMB nduweni daya tarik kang mligi tumrap masyarakate, amarga kasusun saka telung tradhisi, ing antarane yaiku Tradhisi Haul utawa Khul, Tradhisi Nyekar lan Nadzar. Daya tarik saka telung tradhisi kasebut kaya dene (1) nduweni tata laku kang beda karo tradhisi liyane, (2) ditindakake ora perlu ngenteni arep nduwe gawe, lan (3) mligine ing Tradhisi Nyekar ditindakake saben wulan ing dina Jemuwah Pon. Papan panggonan telung tradhisi kasebut ana ing Pasareyan Mbah Boyopatih minangka pawongan kang dikurmati dening masyarakat panyengkuyunge mligine masyarakat ing Desa Medang. Panliten iki kagolong sajrone folklor separo lesan, amarga wujude ngenani kapitayan rakyat, adat istiadat, sarta slametan, sajrone panliten iki uga nyritakake ngenani mula bukane legendha pasareyan kasebut kang kalebu folklor lesan. Legendha Pasareyan Mbah Boyopatih minangka asil warisan saka leluhur kang kudu dilesterakake lan tetep dijaga. Pasareyan kasebut isih dipercaya uga dianggep kramat lan kalebu perangan kang ora bisa dipisahake dening masyarakat panyengkuyunge. Diwiwiti nalika ana pawongan kang asmane Syekh Abdul Shomad utawa misuwur Mbah Boyopatih kang dikurmati dening masyarakat panyengkuyunge sejatine yaiku muride Kanjeng Sunan Giri kang dianggep waliyullah lan nduweni karomah kang ngedap-edapi. Anane crita rakyat ngenani Mb (...truncated)