CRITA RAKYAT DUMADINE KALI BANGER ANGGITANE SUPARTO BRATA LAN DRAMA TARI GEGER ING BANGER KARYA PENY PRIYONO (TINTINGAN SASTRA BANDHINGAN)

CRITA RAKYAT DUMADINE KALI BANGER ANGGITANE SUPARTO BRATA LAN DRAMA TARI GEGER ING BANGER KARYA PENY PRIYONO (TINTINGAN SASTRA BANDHINGAN) EKSA HERTIN PROBOWATI S-1 Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya Dra. Sri Sulistiani, M.Pd. Dhosen Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya ABSTRAK Crita rakyat Dumadine Kali Banger lan drama tari Geger Ing Banger yaiku karya sastra kang nyritakake mula bukane aran kali Banger Probolinggo. Crita rakyat anggitane swargi Suparto Brata lan drama tari karya Peny Priyono nyritakake kedadeyan ontran-ontran kang dialami dening para kawula praja Majapahit lan Kadipaten Lumajang nganti nuwuhake akeh kurban pati. Prekara iki tuwuh saka tikel polahe Patih Nambi minangka salah siji patih ing Majapahit. Nambi dadi paraga utama kang dianggep nuwuhake prekara, watake culika. Saka kekarone crita Patih Nambi ora mbela praja Majapahit nanging malah nduweni cara liya supaya bisa nuwuhake ontran-ontran lan dianggep ngedegake praja anyar, dheweke bisa uwal saka Majapahit. Dene Sang Nata Prabu Hayam Wuruk sajrone crita rakyat ora kasil ngendalekake babagan ontran-ontran nuwuhake pepati. Paedah panliten iki yaiku minangka sawijine andharan kang medhar nilainilai sosial sajrone crita rakyat lan drama tari kang digayutake minangka panliten sastra. Panliten ditintingi kanthi dhasar teori Sastra Bandhingan lan teori struktural sarta pendhekatan hermeneutik minangka panyengkuyunge. Ancangan sajrone panliten iki yaiku deskriptif komparatif, kanthi sumber dhata awujud kumpulan crita rakyat lan karya tari Geger Ing Banger taun 2015. Dhata ing panliten iki nilai sosial saka cecaturan, lelagon, tumindak lan pakulinan paraga. Asil saka mbandhingake crita rakyat lan drama tari iki ditemokake ekspansi yaiku pangrembakane karya, kadeleng saka anane paraga misaya ing pinggir sungapan kali Banger, anane dhagelan sajrone prajurit Lumajang, lan pacaturan antarane lurah Majapahit marang prajurit Majapahit sadurunge bela pati ing palagan; konversi sutradara drama tari ngrembakakake asil pacaturan sajrone drama tari uga nuwuhake dhagelan lan pacaturan sing nggunakake basa Madura. Kata Kunci : Crita Rakyat, Drama Tari, Sastra Bandhingan BAB I bandhingan lan disengkuyung pendhekatan PURWAKA hermeneutik. 1.1 Landhesane Panliten Crita rakyat asesirah Dumadine Kali Banger Ilmu sastra tansah nggelar lan kasil nuwuhake dicekak DKB anggitane Suparto Brata, sabanjure bab-bab kang onjo, panaliten iki kang dibandhingake karo drama tari kanthi judhul Geger dibandhingake arupa crita rakyat lan drama tari. ing Banger dicekak GIB dening seniman Peny Bassnet ngandharake sastra bandhingan arupa Priyono. Crita rakyat iki babagan kapamimpinan lan perbandhingan karya sastra klawan karya liyane, lan sosial. Sajrone crita rakyat iki saben paraga nduweni bandhingan antara karya sastra klawan lingkup kalungguhan kaya dene Prabu, Patih, lan bala ekspresi janma liyane, (sajrone Rokhman, dkk.:2003:7) andhahan praja Majapahit uga Lumajang Anane obah para penari uga nambahi Njlentrehake kawentare praja Majapahit, Sang Nata grengsenge anggone medharake prakara kang Prabu Hayam Wuruk diajab njunjung tlatahe supaya kapacak, saliyane ana musik panyengkuyung bisa luwih kuwat. Sajrone crita anane daya kudu (gamelan slendro). Pangrakite karya sastra awujud ngrebut kakuwasane liyan, lan ngupaya samubarang drama tari yaiku migunakake basa Jawa dialek khas cara, supaya tuwuh kurban pati. pendhalungan, lan basa Madura Probolingo dene Lumantar tintingan sastra bandhingan sajrone crita rakyat yaiku nggunakake basa krama dikarepake ngasilake anane babagan kang padha lan inggil. beda antara crita rakyat DKB lan karya tari GIB. Cetha sing dadi pambedane yaiku, kepriye carane panulis lan sutradhara drama tari ngandharake 1.2 Underane Panliten kreatifitas mangun saben objek sing digunakake, saha Adhedhasar landhesan kasebut underan panliten anane afinitas. Afinitas asal tembung saka basa Latin kababar ing ngisor iki, yaiku : ad (tegese caket) lan finis (tegese, wates) (Hutomo, (1) Kepriye strukture crita rakyat DKB? 1993:11). Mula saka iku supaya panaliten iki (2) Kepriye strukture drama tari GIB? nuwuhake asil, lan gampang dingerteni bakal (3) Kepriye bandhingan crita rakyat DKB lan diandharake kanthi teori struktural, sastra drama tari GIB? 1.3 Tujuwan Panliten turun-temurun. Crita rakyat Adhedhasar underaning panliten ing ndhuwur minangka ekspresi budaya kasusun tujuwan panliten yaiku: nilai sosial sajrone kahanan lan (1) Ndheskripsekake strukture crita rakyatDKB wewengkone. (Lantini, 1996:50) (2) Ndheskripsekake strukture drama tari GIB Drama tari : Drama saka basa Yunani, tembung kriya (3) Ndheskripsekake asile bandhingan strukture dran, tegese makarya, to act utawa to crita rakyat DKB lan drama tari GIB. do” Morris (sajrone Tarigan, 2011:69) Drama uga sawijining pagelaran sing 1.4 Paedah Panliten dilakoni ing panggung. Kanthi 1.4.1 Paedah Teoritis tambahan obahe awak, dhialog, lan Asil panliten iki diajab bisa menehi sumbang sih tumindak langsung. Anane lakontumrap pangrembakane sastra Jawa, mligine ing bab lakon saka panulisane nganti kasusastran Jawa kang awujud crita rakyat lan pagelarane. Iku mono bisa narik drama tari. Panliten ngenani drama tari lan crita kawigaten para sutresna (Tarigan, rakyat ing Probolinggo nduweni paedah kaya ing 2011: 72). ngisor iki: (1) Tumrap pangrembakane panliten iki fokus BAB II marang struktur, anane pambeda uga bab kang TINTINGAN KAPUSTAKAN padha mligi sajrone crita rakyat lan drama tari. Ing bab II iki kaandharake panliten sadurunge (2) Ngrembakakake wawasan ngenani pigunane saemper ngenani topik lan landhesan teori kang sastra bandhingan yaiku ngerteni saperangan digunakake sajrone panliten. Sakabehe perangan iku karya sastra awujud drama tari lan crita rakyat mau kaandharake kaya ing ngisor iki. kang rantamane meh padha. Mangerteni alur 2.1 Panliten kang Saemper Ngenani Sastra saka crita sejarahe, kang kawedharake lumantar Bandhingan Sadurunge diandharake panliten ngenani drama tari lan crita rakyat. sastra iki ana sesambungane klawan panliten 1.4.2 Paedah Praktis sadurunge kang saemper, yaiku saka panliten kang (3) Paedah praktis kanggo mahasiswa yaiku diajab ngandharake bab bandhingan. Bandhingan uga asil lan nilai-nilai kang manggon sajrone crita ditliti dening saperangan mahasiswa sastra ing rakyat lan drama tari bisa dadi tolak ukur lan UNESA antarane dening Ernisa Andarsari (2015) pedhoman ing panliten sabanjure. kanthi irah-irahan “Transformasi Trilogi Novel The (4) Panliten iki bisa digunakake minangka kawruh Lord of The Rings Karangan J.R.R Tolkien ke Dalam Film The Lord of The Rings karya Peter Jackson: Kajian Alih lan warta ngenani crita rakyat lan drama tari. Wahana.” Panliten iki nganalisis ngenani bandhingane trilogi novel lan film sing nggunakake 1.5 Watesane Tetembungan Wewatesan tetembungan sajrone panliten teknik dheskriptif (...truncated)