"Bracia mniejsi konwentualni w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945-1972", Roman Pałaszewski, Kraków 2012 : [recenzja]

Józef Mandziuk "Bracia mniejsi konwentualni w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945-1972", Roman Pałaszewski, Kraków 2012 : [recenzja] Saeculum Christianum : pismo historyczno-społeczne 19/2, 326-331 2012 326 RECENZJE I OMÓWIENIA [6] niewątpliwie był i, jak mało kto, na przypomnienie zasłużył. W dodatku autor potrafił opowiedzieć o jego życiu i dziele dobrą polszczyzną i zajmującym ujęciem, co zapewne zwróci uwagę nie tylko fachowców w dziedzinie dziejów wychowania, ale także przede wszystkim miłośników dziejów XIX w., zwłaszcza zaś biografistyki tego okresu. Ks. Zygmunt Zieliński Roman P a ł a s z e w s k i OFMConv, Bracia mniejsi konwentualni w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945-1972. Kraków 2012, ss. 268. Bogaty monastycyzm w (archi)diecezji wrocławskiej w swojej tysiącletniej historii miał wzloty i upadki. Po wielkim rozkwicie życia zakonnego w średniowieczu, przyszedł kryzys, spowodowany zalewem protestantyzmu. W okresie rekatolicyzacji Śląska po wojnie 30-letniej do grona dawnych kongregacji, odnowionych w duchu reformy trydenckiej, doszły nowe wspólnoty, zarówno męskie, jak i żeńskie. Pruska sekularyzacja z 1810 r. zmiotła z powierzchni ziemi śląskiej niemal wszystkie zakony, z wyjątkiem bonifratrów, czarnych urszulanek i czarnych elżbietanek. Odrodzony w połowie XIX stulecia monastycyzm śląski doznał bolesnych restrykcji w dobie Kulturkampfu żelaznego kanclerza Ottona Bismarcka. Za rządów kardynałów: Koppa i Bertrama nastąpiła eksplozja wspólnot zakonnych, zwłaszcza żeńskich, zahamowana działaniami frontowymi II wojny światowej w 1945 r. W nowej rzeczywistości geopolitycznej ewangelizację podjęli polscy zakonnicy i zakonnice, należący do różnych wspólnot życia konsekrowanego. Na temat śląskiego monastycyzmu powstało wiele prac naukowych, zarówno w języku polskim jak i niemieckim. Na moim seminarium naukowym we Wrocławiu Małgorzata Stefaniak napisała w 2004 r. dysertację magisterską pt.: Zakony żeńskie w średniowieczu ze szczególnym uwzględnieniem Śląska, a ks. dr Tomasz Błaszczyk konsultował rozprawę habilitacyjną pt.: Zakony na Śląsku w dobie Kulturkampfu (Wrocław 2004). Na seminarium warszawskich powstała praca magisterska Karoliny M. Pięty pt.: Zniesienie Zakonu Towarzystwa Jezusowego na Śląsku za panowania Fryderyka II oraz rozprawy doktorskie: ks. Bogdana Dąbrowskiego – Zakony na Śląsku od połowy XVIII wieku do Kulturkampfu (druk: Helmstedt-Warszawa 2005), ks. Pawła Chodora COr. – Zakony męskie w (Archi)diecezji Wrocławskiej za [7] RECENZJE I OMÓWIENIA 327 rządów kardynała Adolfa Bertrama (1914-1945) oraz ks. Wojciecha Chodora COr. – Żeńskie wspólnoty zakonne w (Archi)diecezji Wrocławskiej za rządów kardynała Adolfa Bertrama (1914-1945). Prezentowana książka Bracia mniejsi konwentualni w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945-1972 stanowi dysertację doktorską o. Romana Pałaszewskiego (1955-2010), powstałą pod moim kierunkiem na Papieskim Fakultecie Teologicznym we Wrocławiu i obronioną 22 V 2006 r. Jej recenzentami byli: o. prof. dr hab. Janusz Zbudniewek i ks. prof. dr hab. Władysław Bochnak. Autor był wybitnym duszpasterzem polonijnym i krajowym. Dzięki swojemu zaangażowaniu w pracę parafialną i społeczną na stanowisku proboszcza parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Pocieszenia w Sanoku został „Człowiekiem Roku 1993”. Natomiast jako proboszcz wrocławskiej parafii pw. św. Karola Boromeusza za swoją posługę, pełną życzliwości i dobroci, otrzymał w 2000 r. „Złotą Podkowę” – nagrodę czytelników „Wieczoru Wrocławia”. Aż trudno było uwierzyć, że ten pełen inicjatywy i radosny franciszkanin cierpiał na nieuleczalną chorobę. Zmarł nagle w szpitalu we Wrocławiu 15 maja 2010 r. i został pochowany na cmentarzu parafialnym w rodzinnym mieście – Szklarskiej Porębie. Wkrótce po śmierci o. Romana jako promotor zwróciłem się z prośbą do władz prowincjalnych, aby jego praca doktorska ujrzała światło druku i wzbogaciła polską historiografię monastyczną. Po podjęciu decyzji wydania drukiem dzieła, przygotowałem tekst wydruku komputerowego z uwzględnieniem uwag recenzentów. Redaktorem naukowym został o. dr hab. Zdzisław Gogola, były prowincjał krakowskich franciszkanów, który czuwał nad tokiem wydawniczym, wykonał skorowidz osobowy i zebrał bogaty materiał fotograficzny. W swojej monografii o. dr Roman Pałaszewski położył nacisk na organizację życia duszpastersko-zakonnego polskich braci mniejszych konwentualnych z prowincji krakowskiej św. Antoniego Padewskiego i bł. Jakuba Strzemię na Dolnym Śląsku w latach 1945-1972. Dysertację oparł przede wszystkim o materiały archiwalne, których kwerendę przeprowadził w 13 archiwach kościelnych i jednym państwowym. Były to przede wszystkim franciszkańskie archiwa placówek dolnośląskich oraz archiwum prowincji krakowskiej i archidiecezji wrocławskiej. Wykorzystał z nich teczki klasztorów dolnośląskich, sprawozdania, akta prowincji, kroniki, teczki akt personalnych, księgi ogłoszeń i różnego rodzaju zapiski. Jako członek wspólnoty franciszkańskiej miał dostęp do zbiorów i potrafił wykorzystać również dane uzyskane od 328 RECENZJE I OMÓWIENIA [8] współbraci, z którymi przeprowadził autoryzowane wywiady. Swoje wywody oparł o źródła drukowane w postaci ogłoszonych drukiem dekretów, odezw, listów pasterskich, kronik, schematyzmów i różnego rodzaju ustaw władz kościelnych i państwowych. Ponadto w pracy wykorzystał bogatą literaturę przedmiotu (206 pozycji). Autor całość podjętej problematyki ujął w siedmiu rozdziałach, podzielonych na odpowiednie paragrafy. Rozdział pierwszy potraktował jako konieczne wprowadzenie i szersze tło dla ukazania działalności franciszkanów konwentualnych na Dolnym Śląsku w okresie po II wojnie światowej. Przybliżył czytelnikowi pierwszych minorytów, którzy przybyli do Wrocławia i dzięki życzliwości świątobliwej pary książęcej Henryka II Pobożnego i Anny osiedlili się nad Odrą w klasztorze przy wzniesionym kościele pw. św. Jakuba. W tym rozdziale znalazł się paragraf o zawiłej sprawie przynależności organizacyjnej śląskich franciszkanów w XIII stuleciu oraz zostało ukazane znaczenie synów św. Franciszka z Asyżu w zakresie pracy duszpasterskiej. Następnie o. Roman omówił sytuację franciszkanów konwentualnych w latach dominacji protestantyzmu oraz w okresie dominacji katolicyzmu na Śląsku, przybliżając na końcu kasatę minoryckich klasztorów śląskich w wyniku pruskiej sekularyzacji z 1810 r. Ten 18-stronicowy rozdział stanowi pierwszą w historiografii polskiej syntezę działalności franciszkanów konwentualnych na ziemi śląskiej do ich zniknięcia z mapy na początku XIX w. Rozdział drugi Autor poświecił powrotowi „czarnych” franciszkanów na Dolny Śląsk w nowej rzeczywistości geopolitycznej po zakończeniu II wojny światowej. Po krótkiej prezentacji spraw duszpasterskich w nowopowstałej administracji apostolskiej, z uwzględnieniem przybycia różnych duszpasterzy zakonnych na jej terytorium, przybliżył w porządku chronologicznym obejmowanie parafii miejskich i wiejskich przez kra (...truncated)