Biskupi pochodzący ze Śląska

Józef Mandziuk Biskupi pochodzący ze Śląska Saeculum Christianum : pismo historyczno-społeczne 15/1, 29-55 2008 Saeculum Christianum 15 (2008) nr 1 KS. JÓZEF MANDZIUK BISKUPI POCHODZĄCY ZE ŚLĄSKA Śląsk w swojej bogatej historii wydał postacie, które piastowały wysokie godności kościelne w różnych krajach chrześcijańskich. Wszystkich łączyło pochodzenie z „małej Ojczyzny”, dzieciństwo spędzone na ziemi śląskiej i tradycja rodzinna wyniesiona z dworów książęcych, zamków rycerskich, domów patrycjuszowskich i chat chłopskich, a także w wielu wypadkach praca duszpasterska i administracyjna w biskupstwie nadodrzańskim. Stosując porządek chronologiczny (do 1945 r.), przypatrzmy się poszczególnym hierarchom, piastującym odpowiednie stanowiska w Kościele powszechnym, którzy przynieśli chlubę ziemi śląskiej. Pierwszym biskupem „zagranicznym”, wywodzącym się z domu Piastów śląskich był książę Konrad, prawdopodobnie syn Władysława II Wygnańca, który miał piastować godność biskupa Bambergu w latach 1201-12031. Nie możemy nic powiedzieć na temat jego działalności, choć zachowała się o nim wzmianka na kartach Kroniki książąt polskich2. Listę hierarchów pochodzących ze Śląska, którzy piastowali godności biskupie w różnych diecezjach polskich otwiera Wawrzyniec II, biskup lubuski w l. 1204-1233. Był on prawdopodobnie cystersem z Lubiąża. Od 1202 r. pełnił obowiązki kapelana księcia Henryka Brodatego i kierownika jego kancelarii. Jako kanonik wrocławski wystąpił 28 VI 1203 r., a w roku następnym objął stolicę lubuską po nieznanym bliżej Wawrzyńcu I. Utrzymywał nadal bliskie kontakty z dworem książęcym, chrzcząc w 1208 r. w Głogowie ostatnie dziecko pary książęcej Henryka i Jadwigi. Był też uczestnikiem wielkich uroczystości konsekracyjnych kościoła trzebnickiego w 1219 r. oraz brał udział w wyprawie krzyżowej do Prus w 1222-1223 r. Należał do hojnych dobrodziejów cysterek trzebnickich i był protektorem zakonu templariuszy3. Prawdopodobnie ze Śląska pochodził 16-ty biskup poznański – Paweł. Po powrocie ze studiów zagranicznych z tytułem magistra, otrzymał kanonię wrocławską i związał się z dworem księcia Henryka Brodatego, będąc wychoE. von G u t t e n b e r g, Das Bistum Bamberg. „Germania Santa”. T. 1: 1937, s. 163. Monumenta Poloniae Historica. Wyd. A. B i e l o w s k i. T. 3, s. 637. 3 J. M a n d z i u k, Historia Kościoła katolickiego na Śląsku. T. 1: Średniowiecze. Cz. 3. Warszawa 2005, s. 209. 1 2 30 KS. JÓZEF MANDZIUK [2] wawcą potomstwa pary książęcej. Mając liczne dobra ziemskie, obdarzał nimi klasztory cystersów w Lubiążu i cysterek w Trzebnicy oraz był obecny przy założeniu klasztoru w Henrykowie. W wolnej elekcji kapituła poznańska wybrała go 11 IV 1211 r. swoim biskupem, a papież Innocenty III już 17 lipca t. r. wybór ten potwierdził. Sakrę biskupia przyjął na początku 1212 r. podczas zjazdu biskupów polskich w Mstowie. W czasie swoich długich rządów usiłował uzyskać przywileje dla biskupstwa poznańskiego od książąt, m. in. prawo bicia własnej monety. Zmarł 31 III 1242 r.4 Ze Śląska pochodził następny biskup lubuski, Nanker, związany z wrocławskim dworem książęcym, jako kapelan księcia Henryka Brodatego i kanclerz księcia Henryka Pobożnego. W 1227 r. wszedł do grona wrocławskiej kapituły katedralnej, otrzymując w 1240 r. godność jej dziekana. W 1236 r. objął prepozyturę kapituły lubuskiej. Rządy w diecezji lubuskiej przejął przed 15 X 1248 r., bowiem w tym czasie wystąpił na wrocławskim synodzie legackim już jako biskup lubuski. Ponieważ jego poprzednik Henryk I zmarł w 1244 r., a następca Wilhelm objął biskupstwo w 1252 r., stąd pontyfikat Nankera mógł przypaść na lata 1244–1252. W swojej działalności wykazał dużo troski o obronę związku diecezji lubuskiej z metropolią gnieźnieńską5. Ślązakiem, który zamienił mitrę biskupią na książęcą był Konrad I głogowski, syn pary książęcej Henryka Pobożnego i świątobliwej Anny. Według Kroniki książąt polskich studiował on w Paryżu i przyjął świecenia subdiakonatu6. W 1247 r. otrzymał prepozyturę kolegiaty głogowskiej (?), a dwa lata później został podniesiony do godności biskupa Passau. Tego biskupstwa jednak nie przyjął, gdyż zamierzał objąć ziemię głogowską, należną mu w spadku po ojcu. I rzeczywiście stał się twórcą księstwa głogowskiego, którym rządził jako znakomity gospodarz. W końcu 1249 r. ożenił się z Salomeą, córką księcia Władysława Donica, a po jej śmierci w w 1271 r. z Zofią, córką margrabiego Dietricha z Miśni. Od niego wywodzi się bardzo rozbudowana gałąź książąt głogowskich, oleśnickich i żagańskich. Zmarł w sierpniu 1273 lub 1274 r. i został pochowany w głogowskiej kolegiacie Najświętszej Maryi Panny7. Liczne godności kościelne skupił w swoim ręku książę Władysław, drugi syn Henryka i Anny. Urodził się ok. 1237 r., jako 15-letni młodzieniec wstąpił do stanu duchownego i w 1256 r. został prepozytem wszechradzkim k. Pragi, a następnie kanonikiem bamberdzkim i w 1262 r. scholastykiem wrocławskim. Po odbyciu studiów w Padwie, dzięki protekcji króla czeskiego Przemysława Otokara II został 24 IV 1265 r. biskupem Passau. Pod koniec tegoż roku przeniósł się na arcybiskupstwo w Salzburgu, otrzymując 26 XII 1267 r. paliusz arcybiskupi. Po śmierci biskupa wrocławskiego Tomasza I, został w 1263 r. G. L a b u d a, Paweł, biskup poznański. W: PSB. T. 25: 1980, s. 362-365. J. S z y m a n s k i, Nanker, biskup lubuski. W: PSB. T. 22: 1977, s. 513-514. 6 Monumenta Poloniae Historica, t. 3, s. 493-494. 7 H. G r o t e f e n d, Stammtafeln d. schles.Fürsten. Breslau 1889, s. 79-81. 4 5 [3] BISKUPI POCHODZĄCY ZE ŚLĄSKA 31 administratorem diecezji wrocławskiej. Zmarł w 1270 r. i został pochowany w katedrze salzburskiej8. Ok. 1252 r. biskupstwo lubuskie objął Wilhelm z Nysy. Był on synem Macieja z Czechowa, który osiadł w okolicy Nysy. Być może odbył studia zagraniczne, gdyż tytułował się magistrem. W 1226 r. wszedł do grona wrocławskiej kapituły katedralnej. Na początku 141 r. miał szansę wyboru na biskupa ołomunieckiego, lecz przegrał z kandydatem władzy świeckiej. Po raz pierwszy wystąpił jako biskup lubuski 7 III 1252 r. Trzy lata później uczestniczył w wyprawie krzyżowej króla czeskiego Przemysława Ottokara II przeciw Prusom, a w 1257 r. uzyskał papieskie zatwierdzenie jurysdykcji kościelnej biskupów lubuskich na Rusi. Często przebywał w diecezji wrocławskiej, gdzie miał swoje posiadłości rodowe i był mile widziany na dworze księżny Anny. W 1268 r. podarował wieś Wadachowice klasztorowi henrykowskiemu, zyskując dozgonną wdzięczność cystersów. Zmarł 28 IX 1273 r. i został pochowany w Henrykowie9. Biografowie drugiego biskupa warmińskiego, Anzelma, przenoszą jego pochodzenie na terytorium Śląska10. Należał on do zakonu krzyżackiego. Sakrę biskupią przyjął 28 VIII 1250 r. z rąk legata papieskiego Piotra, a prekonizacja papieża Innocentego IV nastąpiła 9 grudnia t. r. W swojej działalności wytyczył granice diecezji i posiadłości biskupich oraz erygował pierwsze parafie. W 1252 r. wybrał Braniewo na stolicę biskupstwa, nadaj (...truncated)