Nominacja biskupa Józefa Sebastiana Pelczara na biskupa przemyskiego ob. łac. w 1900 r.

Bolesław Kumor Nominacja biskupa Józefa Sebastiana Pelczara na biskupa przemyskiego ob. łac. w 1900 r. Saeculum Christianum : pismo historyczno-społeczne 1/2, 233-236 1994 Saeculum Christianum 1 (1994) nr 2 Ks. BOLESŁAW K U M O R NOMINACJA BISKUPA JÓZEFA SEBASTIANA PELCZARA NA BISKUPA PRZEMYSKIEGO OB. ŁAC. W 1900 R. R ok 1900 r. w Galicji zaznaczył się pom orem biskupów. Dnia 2 m arca zmarł w Przemyślu biskup Łukasz Solecki, który zarządzał tą diecezją przez 18 lat (1882-1900)1. W dniu 15 kwietnia zmarł nagle w czasie uroczystości wielkanocnych biskup tarnowski Ignacy Łobos; był pasterzem tej diecezji przez 15 lat (1886-1900)2. Dwa tygodnie później w dniu 2 m aja zmarł arcybiskup m etropolita lwowski ob. łac. Seweryn Tytus M orawski. Jako arcypasterz tej kresowej archidiecezji prowadził ją w latach 18 85-19003. Jeszcze nie odbył się pogrzeb m etropolity M orawskiego, we Lwowie zmarł 4 maja m etropolita gr. kat. Julian Kuiłowski, który ten urząd pełnił zaledwie 10 miesięcy4. Tylko 4 biskupów diecezjalnych pozostało w Galicji po 1 dla obrządku łacińskiego i ormiańskiego, oraz 2 dla obrządku grecko-katolickiego. We Lwowie przeżył obydwóch m et ropolitów arcybiskup obrządku ormiańskiego Izaak M ikołaj Isakowicz (1882-1901)5. W Krakowie biskupem diecezjalnym był książę Jan Puzyna, który przyszedł tu w 1895 r. ze stanowiska biskupa pomocniczego we Lwowie i rządził diecezją do 1910 r.6 Diecezją przemyską ob. gr. kat. zarządzał biskup K onstanty Czechowicz (1897-1915)7, a stanisławowską biskup Andrzej Szeptycki (1899-1900)8. ' T. Ś 1 i w a, Solecki Ostoja Łukasz. Slow. Pol. Teol. K atol. T. 4. W arszawa 1983 s. 141-142. 2 B. K u m o r , Diecezja tarnowska. Dzieje ustroju i organizacji. K raków 1985 s. 283-285. 3 B . K u m o r , Morawski Seweryn Tytus. Pol. Slow. Biogr. T. 21. W rocław 1976 s. 742-743. 4 Cz. L e c h i c k i, Kuiłowski Julian, Pol. Slow. Biogr. T. 16. Wrocław 1971 s. 111- 112. 5 R. R i t z 1 e r, P. S e f r i n, Hierarchia catholica me dii et recentioris aevi. Vol. 8 (1846-1903). Patavii 1979 s. 339 (cyt. H ierarchia catholica). b J. K r a c i k, Puzyna Jan. Pol. Slow. Biógr. T. 29. W rocław 1986 s. 488-491. 7 J. S c u t e ń, Czechowicz Konstanty. Pol. Slow. Biogr. T. 4. K raków 1938 s. 311-312. 8 Hierarchia catholica s. 527. 234 Ks. BOLESŁAW KUMOR [2 ] Zaw arty w dniu 16 V III 1855 r. konkordat między Stolicą A postolską a A ustrią potwierdził tradycyjne praw o cesarza prezenty i patronatu, a więc m ianowania biskupów wszystkich trzech obrząd ków w całym Cesarstwie Austriackim z tym, iż „w wykonaniu tego praw a korzystać miał z rady biskupów należących do prowincji kościelnej, w której zaistniał wakans stolicy biskupiej” (art. 19) . Praktycznie namiestnik cesarski w Galicji z chwilą zawakowania stolicy biskupiej ob. łac. zwracał się poufnie do biskupów, tego obrządku w Galicji i o wysunięcie odpowiednich kandydatów , następnie sam sporządzał odpowiednią listę i wraz z opiniami i ich personaliami przesyłał do W iednia do M inisterstwa W R i OP. M inisterstwo układało własną kolejność kandydatów i ich opinie, upewniało się w poufnej korespondencji z nuncjaturą apostolską w Wiedniu czy kandydat otrzym a prekonizację papieską, a następnie przedstawiało cesarzowi listę własną i listę namiestnika. D opiero teraz następowała nom inacja cesarska i jej publikacja10. Taką drogą doszło również do nominacji bjskupa J. S. Pelczara na biskupa diecezjalnego w Przemyślu. Nam iestnikiem cesarskim w G a licji był wówczas hr. Leon Piniński (1898-1903), i on to odegrał główną rolę przy obsadzie wakujących stolic biskupich w Galicji. Już tu trzeba stwierdzić, że informacja Cz. Lechickiego jakoby biskup Ignacy Łobos z Tarnow a „po wyrażeniu zgody na przeniesienie na stolicę biskupią do Przemyśla zm arł” , nie m a zupełnego pokrycia w archiwaliach wiedeńskich11. Nie są też ścisłe informacje A utorki biografii biskupa Pelczara, jakoby już w kwietniu 1900 r. namiestnik Piniński miał powiedzieć biskupowi Pelczarowi że „wkrótce oficjal nie obejmie rządy diecezji przemyskiej jako ordynariusz” ; i one wymagają wyjaśnienia i sprostowania. Według A utorki nom inacja ta m iała się wiązać z podziałem diecezji przemyskiej na 2 diecezje: przemyska i rzeszowska, a plan ten miał zaakceptować nuncjusz wiedeński T etrani12. Najpierw należy sprostować, że nuncjusza Tetrani przy cesarskim dworze wiedeńskim nigdy nie było. Zapewne chodzi tu o osobę Emigdiusza Taliani, arcybiskupa sebasteńskiego i nuncjusza w Austrii (1896-1903), późniejszego kardynała ( + 2 4 VIII 1907)13. 9 T. W ł o d a r c z y k , Konkordaty. Zarys historii ze szczególnym uwzględnieniem X X wieku. W arszawa 1974 s. 137. 10 B. K u m o r, Diecezja Tarnowska s. 235. 11 Cz. L e c h i c k i, Łobos Ignacy. Pol. Słow. Biogr. T. 18. W rocław 1973 s. 378. 12 K. M. K a s p e r k i e w i c z , Sługa Boży J ó ze f S. Pelczar, biskup przemyski. Rzym 1972 s. 180. Hierarchia catholica s. 42, 47, 59, 428; J. S c h m i d 1 i n, Papst-geschichte der neuesten Zeit. Bd 2. M ünchen 1934 s. 478. [3 ] NOMINACJA BISKUPA JÓZEFA SEBASTIANA PELCZARA 235 Sprostowania wymaga również sama informacja, chociaż A utorka powołuje się na autobiografię biskupa Pelczara, Nam iestnik Piniński nie mógł powiedzieć mu, że „wkrótce obejmie oficjalne rządy w diecezji przemyskiej” , ponieważ wniosek nam iestnika mógł być przesłany do W iednia najwcześniej przed listopadem 1900 r. Zestaw bowiem dokum entów Kancelarii Cesarskiej w W iedniu dotyczących ks. J: S. Pelczara obejmuje do 1900 r. tylko 4. Pierwszy z 19 III 1877 r. dotyczy jego nominacji na profesora zwyczajnego historii Kościoła i praw a kościelnego na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiel lońskiego w Krakowie. M ocą dokum entu drugiego z 25 V 1882 r. ks. Pelczar został mianowany profesorem zwyczajnym teologii pastoral nej na tymże Wydziale. Trzeci dokum ent kancelarii Cesarskiej w W iedniu dotyczący ks. Pelczara pochodzi z 7 VI 1887 r. i dotyczy nadania mu O rderu Żelaznej K orony 3 klasy, oraz prezenty Senatu Uniwersytetu Jegiellońskiego na kanonię uniwersytecką w kapitule katedralnej w Krakowie. Czwarty, interesujący nas dokum ent, to nominacja ces. Franciszka Józefa I z dnia 15 X II 1898 r. na prałata dziekana kapituły katedralnej w Przemyślu i zgoda cesarska na m ianowanie go biskupem pomocniczym w Przemyślu na wniosek Łukasza Soleckiego14. Ankietę na tem at obsady biskupstwa w Przemyślu przeprowadził namiestnik Piniński tylko z m etropolitą lwowskim ob. łac. i księciem biskupem krakowskim J. Puzyną. Ponieważ w ankiecie zabrakło biskupa tarnowskiego I. Łobosa, a ten zmarł 15 kwietnia, dlatego trzeba przyjąć, że wspom niana ankieta została rozesłana po 15 kwietnia, a przed 2 maja, kiedy to zmarł m etropolita M orawski. Obydwaj hierarchowie wskazali tylko jednego kandydata, a był nim biskup pomocniczy przemyski i wikariusz kapitulny Józef Sebastian Pelczar. Jest rzeczą godną podkreślenia, że prawie w każdym wypadku biskupi wystawiali listę przynajmniej 3 kandydatów 15. K andydaturę tę poparł rów (...truncated)