Autobiografia Józefa Sebastiana Pelczara

Joachim Roman Bar Autobiografia Józefa Sebastiana Pelczara Prawo Kanoniczne : kwartalnik prawno-historyczny 9/1-2, 213-312 1966 AUTOBIOGRAFIA JOZEFA SEBASTIANA PELCZARA (Przygotował do druku o. Joachim Roman Bar OFM Conv.) WSTĘP W dniu 28 m arca 1964 r. minęło 40 lat od zgonu biskupa przemyskiego ob. ł. Józefa Sebastiana Pelczara (f 28. III. 1924), byłego rektora U niw ersytetu Jagiellońskiego i profesora prawa kanonicznego, historii Kościoła oraz teologii pasterskiej. Obfita spuścizna piśmiennicza i wielostronna działalność bpa Pelczara domagają się naukowego opracowania jego życia, ale dotychczas niewiele uczyniono w tym względzie. Wnet po śmierci bpa Pelczara ukazało się kilka artykułów, które ogólnie scharakteryzowały jego postać i dorobek nauko wy 1. W późniejszym czasie ks. Antoni Marchewka w popular nym ujęciu przedstawił rys życia i cnoty bpa Pelczara 2. Kilku innych autorów 3 omówiło w syntetycznym ujęciu nie 1 C i e s z y ń s k i Nikodem ks., Króle D uchy katolickie. — Roczniki katolickie R. 3: 1925 s. 415— 425; F i j a ł e к Jan ks.. Dwaj uczeni Biskupi Polscy.I. Ks. dr Józef B ilczewski II. Ks. dr Józef Sebastian Pelczar. — N ova Polonia Sarcra, 1926 nr 2 s. 226—230; Ś w i ą t e k Franciszek o., Ks. Józef Sebastian P e l c z a r . W; Ś w ię tość Kościoła w Polsce w okresie rozbiorowym i porozbiorowym 33 życiorysów św iątobliw ych Polaków i Polek. K ielce 1930 s. 319—327. 2 M a r c h e w k a Antoni ks., Józef Sebastian Pelczar Biskup Prze myski. W: Gwiazdy Katolickiej Polski. Żyw oty W ielkich Sług Bożych. M ikołów 1938 s. 379— 386. 5 J a ł o w y Józef ks., Homo Marianus — ks. bp Józef Pelczar jako szczególniejszy czciciel Najśw. Panny Maryi. — Sodalis Marianus 1925 nr 7 i 8 s. 111—115; M o m i d ł o w s k i Stefan ks., Bp Józef Pelczar jako kaznodzieja. — Przegląd hom iletyczny R. 10: 1932 s. 255— 261; Pe 1 с z a r Franciszek ks., Sp. ks. bp Józef Sebastian Pelczar jako czciciel Przenajśw. Sakramentu. — Szkoła Chrystusowa 1938 s. 208—218. [Odb. 1938 wyd. oo. dominikanów]; 214 O . JO A C H IM BA R O F M CONV. [2] które kwestie z jego życia lub działalności. W archiwum domu generalnego Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego są wprawdzie złożone w maszynopisie dwie obszerne biografie 4 i kilka mniejszych opracowań 5. ale wszystkie te dzieła w formie obecnej nie kwalifikują się do druku. Jest więc pilnym postula tem polskiej nauki historycznej i kanonistycznej, aby zabrać się do opracowania wyczerpującego i krytycznego życiorysu bpa Pelczara. Zanim ukaże się takie opracowanie, pożyteczną rzeczą będzie ogłosić bodaj część autobiografii bpa Pelczara, mianowicie okres do 1899 r. czyli do mom entu zamianowania profesora U.J. bis kupem. Ta część autobiografii jest ważna dla poznania działal ności naukowej bpa Pelczara i jest napisana w formie opowia dania, gdy natomiast m ateriał z lat następnych przechodzi w formę lakonicznych notatek dziennika. Autobiografię do 1910 r. napisał bp Pelczar w Jaśliskach, miejscu odpoczynkowym biskupów przemyskich, w czasie wa kacji 1910 r. (od 7 lipca do 17 sierpnia). A tram ent i pismo wska zują, że tekst pochodzi z jednego czasu. Całość opowiadania podzielił autor na dziesięć nierównych rozdziałów, mianowicie: I. Lata dziecięce II. W szkołach rzeszowskich 1850— 1858. III. W seminarium duchownym w Przemyślu 1858—1864. IV. W Samborze na posadzie wikarego 1864— 1865. V. W kolegium polskim w Rzymie na wyższych studiach 1865—1868. VI. W Wojutyczach i Samborze jako wikariusz 1868—1869. K r u s z y ń s k i Tadeusz ks., Dwaj dostojnicy kościelni przyjaciele „Czasu” kard. A. D unajew ski i bp J. Pelczar. W: K sięga Pamiątkowa na pięćdziesięciolecie dziennika „Czas” 1848— 1938, Kraków 1938 s.35—36; B a r Joachim., Synody bpa przemyskiego Józefa Sebastiana P el czara. — Ateneum kapłańskie T. 52: 1950 s. 198—210; G 1 e m m a Tadeusz ks., Ks. Józef Sebastian Pelczar jako profesor historii Kościoła na U niw ersytecie Jagiellońskim. — Roczniki teologicz no Kanoniczne T. 4: 1957 s. 13—30. 4 K o t u l a Kazimierz ks., Ks. dr Józef Sebastian Pelczar bp prze m yski ob. łać. Jego Żywot i działalność, Kraków 1942 ss. 723; M a r c h e w k a Antoni ks., Sługa Boży Józef Sebàstian Pelczar bp przem yski o.ł. Szkic biograficzny, Częstochowa 1959 ss. 499. 5 J a ł o w y Józef j£s., Życiorys Księdza Biskupa Józefa Sebastiana Pelczara (b.m. i b.r.) życiorys doprowadzony do m ianowania ks. P el czara sufraganem przemyskim) ss. 44; E o s t k o w s k a Alojza s., Życiorys Śp. ks. dra Józefa Pelczara biskupa przem yskiego ob. łać. Założyciela Zgromadzenia SS. Służebnic N. Serca Jezusowego. Kraków (b.r.) ss. 37; Z a h o r s k a Hanna, Ks. Bp Józef Sebastian Pelczar (b. m.) 1938 ss. 129. 13] A U T O B IO G R A F IA j . s. PELC Z A R A 215 VII. W Przem yślu na posadzie prefekta i profesora semina rium duchownego 1869—1877. VIII. W Krakowie jako profesor U niw ersytetu Jagielloń skiego i kanonik K apituły katedralnej 1877— 1899. IX. W Przem yślu jako biskup sufragan 1899—1900. X. Jako pasterz przem yski 1901— Okres przed otrzym aniem biskupstwa mieści się na stronie 1— 104 rękopisu i stanowi trzecią część objętości całej autobio grafii °. Rękopis autobiografii, złożony w archiwum domu general nego Zgromadzenia Służebnic Serca Jezusowego w Krakowie nosi tytuł „Mój życiorys”. Składa się z półarkuszy papieru kan celaryjnego złożonych na pół w składki liczące po 4 karty. Strony m ają paginację od 1 do 225, strona 226 jest niezapisana. Na s. 227·—233 są opisane ręką kapelana ks. Teofila Qôrnickiego ostatnie chwile i pogrzeb bpa Pelczara. Rękopis jest więc auto grafem. Czytelne, chociaż drobne pismo, pozwala na dokładne odczytanie rękopisu, tak że autentyczność tekstu autobiografii nie może budzić wątpliwości. P rzy pisaniu autobiografii miał autor przed oczyma notatki pisane dawniej w formie dziennika, przynajm niej cd 1865 roku. Dzięki tem u można ufać datom i szczegółom podarym w auto biografii, gdyż pamięć autora została w sparta źródłem godnym zaufania. Wykształcenie historyczne autora i prawość charak teru również gw arantują ścisłość przekazów podanych w auto biografii. Tekst autobiografii, umieszczony niżej, jest dokładnie prze pisany z autografu, jedynie wprowadzono obecnie używaną pisownię. Dla lepszego zrozumienia podano w przypisach kilka objaśnień. Archiwum domu generalnego Zgromadzenia Służebnic Serca Jezusowego w Krakowie posiada jeszcze inne ważne m ateriały do życiorysu bpa Pelczara. Wyliczam najważniejsze: 1) Dzienniczki Zachowały się trzy dzienniczki, pisane ręką bpa Pelczara. Pierw szy obejm uje okres od 3. XII. 1865 r. do 21. III 1899 r. i nosi ty tu ł ,^Krótka kronika mojego życia” 7. Drugi 8 ma tytu ł 8 Rękopis przepisany na m aszynie liczy 167 stron. Materiał rozdziału I—VIII m ieści się na 54 stronach. Rozdziały IX i X autobiografii były pisane drobniejszym pismem, dlatego po przepisaniu na m aszynie zajęły ponad 100 stron. 7 Rkps w form ie notesu (14 cm X 10 cm), razem 147 stron. W iado m ości są podawane w porządku chrono (...truncated)