BOŞANMA SORUNLARINDA DİNİ DANIŞMANLIK VE REHBERLİK: DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI ÖRNEĞİ

Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi Electronic Journal of Social Sciences Güz-2016 Cilt:15 Sayı:59 (1447-1465) www.esosder.org ISSN:1304-0278 Autumn-2016 Volume:15 Issue:59 BOŞANMA SORUNLARINDA DĐNĐ DANIŞMANLIK VE REHBERLĐK: DĐYANET ĐŞLERĐ BAŞKANLIĞI ÖRNEĞĐ RELIGIOUS COUNSELING AND GUIDANCE AT DIVORCE PROBLEMS: THE CASE OF PRESIDENCY OF RELIGIOUS AFFAIRS DOI:10.17755/esosder.05098 Salih AYBEY1 Öz Sanayileşmeyle birlikte gelen modernleşmenin etkisiyle Batıda, aile kurumu neredeyse bitme noktasına gelmiştir. Dini, ahlaki ve milli değerlere sahip olan Müslüman toplumlar da bu bozulmadan etkilenmiştir. Ülkemizde 2003 yılından itibaren Diyanet Đşleri Başkanlığı tarafından dini danışmanlık ve rehberlik faaliyetini yürütmek amacıyla tüm il ve ilçe müftülükleri bünyesinde Aile ve Dini Rehberlik Büroları kurulmaya başlanmıştır. Adı zikredilen bürolara aile, boşanma, nikah gibi konular başta olmak üzere değişik konularda soru ve sorunlar gelmektedir. Araştırmamız Ege Bölgesinde bulunan sekiz il müftülüğüne 2005-2011 yılları arasında gelen boşanma sorularıyla sınırlıdır. Bürolara gelen boşanma sorularından hareketle, büro görevlileri tarafından uygulanmakta olan dini danışmanlık ve rehberliğin boşanmaları önlemede ve boşanma sorunlarının çözümünde ne denli bir etkiye sahip olduğu örneklerle ele alınmıştır. Gerek görevlilerin verdiği cevaplardan gerekse büro görevlileri ile yaptığımız görüşmelerden hareketle, uygulanmakta olan dini danışmanlık ve rehberliğin boşanmalar üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda bu çalışmamızda, teorik olarak verilen dini danışmanlık kavramının bürolarda, pratik olarak nasıl uygulandığı da görülmüş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Boşanma, Dini Danışmanlık, Aile ve Dini Rehberlik. Abstract The impact of modernization came with the industrialized West, the family institution has become almost the end point. Religious, moral and national values with Muslim communities have also been affected by this deterioration. Since 2003, our country offers all provincial and district mufti in order to carry out its religious counseling and guidance activities by the Religious Affairs Directorate of Family and Religious Guidance Offices have been established. Name mentioned office to family, divorce on various topics, especially on issues such as marriage comes questions and problems. Our research is limited to questions from the divorce between the years 2005-2011 mufti eight provinces in the Aegean region. Moving from the Office of the divorce question, how religious counseling and divorce prevention office of guidance being implemented by officials and the solution of the problem is dealt with divorce example to have an effect. Both of the answers given by the officials of our discussions with both office workers movement, the religious advice and guidance on the divorce being applied is determined to have a positive impact. At the same time, this study, in the office of religious counseling concept in theory, in practice it will be seen how it is implemented. Keywords: Divorce, Religious Counseling, Family and Religious Guidance. 1 Yrd.Doç.Dr., Bülent Ecevit Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, 2016, 15, 59 (1447-1455) http://dergipark.ulakbim.gov.tr/esosder Giriş Boşanma, sözlükte “serbest kalmak, serbest bırakmak, bağından kurtulmak, bağını çözmek” (Acar, 2010: 496) anlamına gelmekte olup, nikah akdinin bozulması, karı-koca arasındaki evlilik bağının çözülmesi, evliliğin sona ermesi (Akpolat, 2009: 29) gibi anlamları ifade eder. Eşler arasında kurulan birlikteliğin/yuvanın ölünceye kadar yaşatılması temel esas olmakla birlikte, toplumların hayatında boşanmanın olmadığı hemen hemen hiçbir dönem görülmemiştir. Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de aileyi kuşatan en önemli sorunlardan birinin boşanma olgusu olduğu görülmektedir. 2015 yılında ülkemizde neticelenmiş boşanma davası dosya sayısı 135.324’tür (www.tuik.gov.tr ). Boşanmaların özellikle son on yıllık seyri izlendiğinde, makasın her geçen yıl biraz daha açılma eğiliminde olması ülkemizdeki aile parçalanmalarının önemli bir boyuta ulaştığının delilidir. Türkiye’de son yıllara kadar boşanma önemli bir sosyal sorun olarak görülmemiştir. Özellikle 20. yüzyılın son dönemine kadar Aldatma, şiddet, eşlerin olumsuz karakteri, eşlerin bir birinin yaşam şekillerine karışması, ailedeki diğer fertlerin olumsuz etkisi (bkz. Boşanma Nedenleri Araştırması, 2009: 10-57) gibi sebepler Türkiye’de boşanma nedenleri arasında önemli bir toplumsal sorun oluşturmamaktaydı. Ancak, tüm dünyada olduğu gibi, ülkemizde de temel değerlerin zayıflaması, nüfusun şehirlerde toplanması, günlük hayatın karmaşıklaşması, iletişim teknolojilerinin ve kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması, tüketim kültürünün değişmesi, bireysel değerlerin ön plana çıkması (Boşanma Nedenleri Araştırması, 2009: 27-104) gibi hususlar boşanmaya giden yol üzerindeki tetikleyici etkenler olarak değerlendirilebilir. Diğer taraftan, modernleşme ve kent hayatı da birçok açıdan aileyi olumsuz etkileyerek boşanmalara zemin hazırlamaktadır. Özellikle kırsal kesimlerde, küçük topluluklarda görülen ve ailenin bütünlüğünü destekleyen sosyal denetim mekanizmaları, modern kentlerde giderek zayıflamaktadır. Kent hayatında her geçen gün yalnızlaşan aile kurumu, sadece çeşitli örgütlenme biçimlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir. Sosyal baskının engelleyici yönünü azaltan bu durum kentlerde boşanmaların daha olağan karşılanmasına, daha sık ve kolay gerçekleştirilmesine neden olmaktadır (Meriç, 2004: 68; Arıkan, 1992: 96; Bardakoğlu, 2001: 200; Atalı, 2004: 196-198; Şentürk, 2008: 9). Belirtilen bu sebepler ve boşanmalar konusunda ortaya çıkan tablo, bazı kurum ve kuruluşları aile bütünlüğünün yeniden ikame edilmesine ilişkin tedbirler almaya sevk etmiş ve onları gerçek manada plan ve projeler hazırlamaya yönetmiştir. Bu çerçevede Türkiye’de aile kurumuna vurgu yapan ilk hukuki düzenleme olan (Doğan, 2009: 132) ve aileyi “Türk toplumunun temeli” kabul eden 1982 Anayasası’nın 41. maddesidir. Đlgili madde şöyledir: “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar”. Bu maddeye istinaden ülkemizde bazı kurumlar, toplumsal değişmeye bağlı olarak ortaya çıkan yeni ihtiyaçlara uygun birimler oluşturma yönünde çalışmalar başlamıştır. Bu süreçte yapılan ilk ve en önemli çalışma ve uygulama Aile Araştırma Kurumu’dur. 29 Aralık 1989 tarihinde kurulan BAAK (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı) aile konusundaki ilk kurumsal düzenlemedir. Uzun bir süre gerekli ve kalıcı hukuki dayanaklardan yoksun olarak faaliyetlerini sürdürmüş olan kurum, Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü (ASAGEM) adıyla 10.11.2004 tarihinde 5256 sayılı yasa ile hukuki bir statüye kavuşturulmuştur (http://www.athgm.gov.tr/tr/html/18513/Tarihce). Yine kadın ve (...truncated)