İBRAHİM CANAN’IN ANISINA BİR PANORAMA

Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı:32, Erzurum 2009 İBRAHİM CANAN’IN ANISINA BİR PANORAMA Ayşe Elif ŞANLI İbrahim Canan hocamızdı, alimdi, babamızdı. Hayatını hadislere, Rasullullahı (s.a.v) anlamaya, anlatmaya adamıştı. Hayatı gibi ölümü de mânâlı oldu, ses getirdi, mesajlar verdi kendisini tanıyan tanımayan, seven sevmeyen herkese. Bizler ailesi olarak; ‘Başka hayatlarda yeşersin, başka hayatları yeşertsin cenazesi’ diye dua ediyoruz. Sağlıklı bir bedenle ve capcanlı bir zihinle girdi toprağın altına. Hizmetinin kemal noktasındayken Eyüp Sultan’daki hizmet ehli mezar komşularının yanına taşındı. Ailesini bıraktı, Üsküdar’daki komşularını bıraktı, çok sevdiği üniversitesini, öğrencilerini, arkadaşlarını terk etti ve arkasına bakmadan gitti. Bizde O’nu bıraktık, boğaz manzaralı yeşiller içindeki evinden, Haliç manzaralı yemyeşil yamaca. Dünya evlerini hep camilere, mescitlere yakın seçerdi. Hiç birisi yoksa hemen bir mescit yapımına ön ayak olurdu (Erzurum’da 42. bloğun altındaki mescidin yapılması fikri kendisine aittir). Camiden uzak, cemaatsiz yaşayamazdı. Ahiret evini de minimini, sevimli, küçük bir caminin yanına kurdu. Şimdilerde kendisini ziyarete gittiğimizde 50 metre ötedeki camisinde cemaat yapıyoruz. Projeciydi… Hayatını, daha lise yıllarından başlayarak doğru bir programla modelleyen ve bu modele son nefesine kadar sadık kalan nadir insanlardandı O. Yola çıktığında yolunun sonu belliydi ve hiç sapmadan yürüdü döşediği model taşların üstünde. Riski, maleyaniyat ile iştigal etmeyi sevmezdi. Kestirme yollar bulur, vaktini azami verimlilikte kullanırdı. Yürüyüşü aceleci, duruşu telaşlı, kafasının içi hep dolu, gözleri hep araştırmacıydı. Uzatmadı işi, doğrudan Rasullah’a (s.a.v) yöneldi, O’nu anladı, O’nu anlattı. Çok az insanın bir ömre sığdırabileceği eserleri sığdırdı ömrüne. Öyle bereketli hazinelerden içti ki suyunu, kafasında projeler yumak yumak birikmiş, ilmek ilmek işlenmişti. Hafızasında, herkese verecek bir fikir, bir iş paketi mevcuttu. Mimar, şehir plancı, idareci, avukat, politikacı, sosyolog, öğretmen, doktor, mühendis kim olursa olsun, yanından farklı bir vizyon ve misyon üstlenerek ayrılırdı. Anahtar kelimeleri anlatırdı O’nu…  Dr., Prof.Dr. İbrahim CANAN’ın kızı. Ayşe Elif ŞANLI--------------------------------------------------------------------------------------------------180 Google da ‘metot, tebliğ, anarşi, usul, terbiye, teknik’ kelimeleri ile arama yaptırınca ilk çıkan isimdir O. Kendisini hatırlatan, yaptığı işleri özetleyen, hedeflerini çizen anahtar kelimeleri belirlemek çok zor olmadı benim için. Diğer bir anahtar kelime grubu, hayatında önemi olan şehirlerdir: ‘Konya, Paris, Erzurum, Şanlıurfa, İstanbul’. Hem Türk insanı, hem İslam âlemi, hem de tüm insanlık için tarihi ve kritik olan dünya şehirleriyle ruhi, kalbi irtibatlar kurması kaderin bir cilvesidir. Hizmetlerinin yayılacağı sınırları belirlemiştir sanki Dest-i Kudret. İlahiyatçı-sosyologdu ama tüm ilim hayatında bir matematikçi gibi de davrandı. İncelendiği zaman görülür ki, tüm eserlerinde hem sosyolojik hem de matematiksel metodolojiler kullanmıştır: maddeleme, sıralama, kronoloji, gruplama, kesişim kümeleri, ayrık kümeler, rakamsal analizler/sentezler, sosyolojik analizler/sentezler bolca başvurduğu yöntemlerdi Hocamızın. Yenilikçilik… Canan Hocamız, Resulullah’ı (s.a.v.), sahabeleri, taklit eden biri olarak, her ne kadar taklitçiliğin yanında yenilikçilik tezat gibi görünse de, her makalesinde, her kitabında mutlaka yeni görüşlere, yenilikçi yaklaşımlara yer verirdi. Araştırmacı okuyucuları için; ‘yeni tarifler, yeni yorumlar, yeni yaklaşımlar, öneriler’ kelimeleri metin içeriklerinde yapacakları taramalarda anahtar kelimeler olacaktır. Programının sonu… Eserlerinde ve hizmetlerinde 9 maddenin harfiyen hayata geçirildiği görülür: 1.İslam âlemini uyarmak ve harekete geçirmek, İslami şura oluşturmak 2.Medrese-tekke-mektep mensupları arasında fikri birliğin tesisi 3.İlmi hürriyeti sağlamak 4.İhtisas şubeleri sağlayarak ortak bir efkar-ı umumiyeye ulaşmak 5.Vaiz ve hatiplerin iyi şekilde yetişmesine önem vermek 6.Osmanlıdaki terakki meylinin harekete geçirilmesi 7.Üniversitelerin kurulmasına önem vermesi 8.Parçalanmalara maruz kalmamak için ittihad-ı Muhammedi fikri etrafında birleşmek İbrahim CANAN’ın Anısına Bir Panorama----------------------------------------------------------------181 9. Günümüzde tartışma konularından olan demokratik açılım çerçevesindeki bazı meseleler Basılmış olan kitapları incelendiğinde, önceliğinin eğitim, özellikle çocuk eğitimi olduğu görülmektedir. ‘Hz. Peygamberin (sav) Okuma Yazma Seferberliği’, ‘Çocuk Eğitimi’, ‘Aile İçi Eğitim’, ‘İslam’da Temel Eğitim Esasları’, ‘Resulullah’a Göre Ailede Ve Okulda Çocuk Eğitimi’, ‘Kuran’da Çocuk’, ‘Hz. Peygamberin Sünnetinde Terbiye’ bu eserlerin belli başlılarındandır. Tabi burada çeşitli kongrelerde sunulmuş ve basılmış olan sayısız makaleyi, mastır ve doktora tezi olarak yaptırılmış çalışmaları vermemiz mümkün değil. Eğitim dışında, İslam dünyasının meselelerinin belirlenmesi ve çözülmesi için yaptığı araştırmaları ve değerlendirmeleri içeren eserleri de oldukça çeşitlidir. İslam âlimlerini incelediği gibi Avrupalıların gözünden ve kaleminden Müslümanların durumunu tespit etmeyi ihmal etmemiştir. ‘Fetullah Gülen’in Sünnet Anlayışı’, ‘İslamın Ana Meselelerine Bediüzzaman’dan Çözümler’, ‘Tarihçi Açısından Din’ (ünlü İngiliz tarihçi Toynbee’den yapılan bir çeviridir ve orijinal tespitler içeren, mutlaka her Müslüman fikir adamının okuması gerektiği düşünülen bir kitaptır), ‘Makine Ve Çarkları’ (komünist sistemi incelediği ve kömünizm etkisi altındaki Türkiye’yi değerlendirdiği Fransız araştırmacı Michel Heller’den çeviri kıymetli bir eserdir), ‘Peygamberin (sav) Hadislerinde Kültür, Medeniyet, Teknik’; bir sosyolog olarak ortaya koyduğu emekleridir. ‘Peygamberimizin Tebliği Metotları’, ‘Hz. Peygamberin Sünnetinde Tıp’, ‘Peygamber Yıldızları Sahabe Dünyası’ isimli kitapları, fikri olarak beslendiği kaynakların özetleridir. ‘Tebliğ-Terbiye Ve Siyasi Taktik Açılarından Hicret’, ‘Krizin Sabahı’ ‘Bediüzzaman’ın Fikri Programı’ isimli kitaplar ise adlarından anlaşılacağı üzere yol haritalarının çizilmesinde mihenk taşları niteliğindedirler. Özellikle ‘Krizin Sabahı’ eseri, Türkiye Cumhuriyet Tarihinin en büyük dönüm noktasının yaşandığı şu günlerde, kriz sonrası yeni bir sabaha uyanıldığında, şaşkınlığa düşmeden, doğru adımların atılmasında her Türk gencinin okuması gereken, nesl-i cedidin el kitabı olmalı diye düşünüyoruz. Yeni bir şafağı beklerken şafağa beş kala, bambaşka bir ufka açtı gözlerini Canan Hocamız. Bu şafağın özlemiyle yazdığı kitapları, yetiştirdiği öğrencileri ve evlatları olarak bizler kaldık geriye, ellerimiz dopdolu, hazırlıklı ve vazife yüklü olarak. ‘Sulh Çizgisi’, ‘Anarşi’, ‘Hz. İbrahim’den Mesajlar, ‘Alevilik-Sünnilik Meseleleri’ birlik ve beraberlik mesajlarıyla doludur. ‘İslam’da Çevre Ahlâkı’, ‘İslam’da Zaman Ayşe Elif ŞANLI---------------------------- (...truncated)