ARAP DİLİNDE MESELİN DARBI

Atatük Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 42 ● Erzurum 2014 ARAP DİLİNDE MESELİN DARBI * Yakup KIZILKAYA** ÖZ Şiir için “inşat etmek”, hutbe için “irat etmek” kelimeleri kullanıldığı gibi, mesel için de “darp etmek” kelimesi kullanılmaktadır. Bu çalışma, Türkçedeki karşılığı atasözü olan meselin Arapçada darp kelimesiyle birlikte kullanımının gerekçelerini tespit etmeyi, darb-ı-mesel terkibini oluşturan darp ve mesel kelimelerinin bir arada ne tür manalar ifade ettiklerini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda özellikle mesel getirmek için “darp” kelimesinin seçilmesinin inceliklerini bu kelimenin çeşitli manalarından hareketle belirlemeye çalışmaktadır. Anahtar Kelimeler: Darb-ı mesel, darp, mesel, atasözü. ABSTRACT Proverb’s Darp in Arabic Language For poetry “inşat”, for the sermon “irat” as used, for allegorically “darp” is used. the reasons for the use with the Arabic word and research the words that forms the darb-ı-mesel composition, “darp” and parable express what kind of meanings with together. In this context, it is tried to determine the intricacies of choosing the word “darp” from various meanings of this word particularly to bring parable. Keywords: Darb-ı mesel, darp, parable, proverb. * Bu makale yazarın “Arap Dilinde Kâmin Meseller” adlı doktora tezinden üretilmiştir. * * Maarif Müfettişi, Erzurum İl Milli Eğitim Müdürlüğü. ABSTRACT BSTRACTABSTRACT Proverb’s Darp in Arabic Language rp in Arabic overb’s DarpLanguage in Arabic Language For poetry "inşat", for the sermon "irat" as used, for allegorically "darp" is used. as used, "darp" is used. erat"sermon "irat"forasallegorically used, for allegorically "darp" is used. This study aims to determine the response of the Turkish proverb that parable to the nse the Turkish proverb thatproverb parablethat to the e theofresponse of the Turkish parable to the for the use with the Arabic word and research the words that forms the darbreasons dArabic and research theresearch words that word and theforms wordsthe thatdarbforms the ı-mesel darb- composition, “darp” and parable express what kind of meanings with ableandexpress kind what of meanings p” parablewhat express kind of with meaningstogether. with In this context, it is tried to determine the intricacies of choosing the word etermine intricacies choosingofthechoosing word the "darp" s tried tothe determine theofintricacies word from various meanings of this word particularly to bring parable. Yakup KIZILKAYA rd of particularly bring parable. gs this word to particularly to bring282 parable. Keywords: Darb-ı mesel, darp, parable, proverb. able, proverb. l, darp, parable, proverb. Giriş Giriş Sözlük anlamı bakımından benzer, denk, gibi, delil ve hadis” Sözlük anlamı bakımından “Örnek, benzer, “Örnek, denk, gibi, hüccet, delil ve hüccet, habenzer, denk, gibi, denk, hüccet,gibi, delil veanlamlarına hadis” dan “Örnek, benzer, hüccet, delil ve gelen hadis” anlamlarına mesel kelimesinin, “Ayakta dikilmek” anlamına dis” mesel gelen kelimesinin, “Ayakta dikilmek” anlamına gelen gelen ‫( ُمثُول‬musûl), 1 ِ 1 Ayakta dikilmek” anlamına ‫( ُمثُول‬musûl), limesinin, “Ayakta dikilmek”gelen anlamına gelen ‫“ ُمثُول‬Örnek” (musûl), (musûl), (misâl), “Benzemek” , “Benzemek” manasın- ‫( املماثلة‬mumâsele), “Örnek”manasına manasına gelen gelen ‫( املثَال‬misâl) manasındaki ِ“Benzemek” 1 “Bir şeyin başka bir şeye benzetilmesi” demek (mumâsele), “Bir şeyin başka bir şeye benzetilmesi” demek olanolan ‫( التمثيل‬temsîl)2 veya daki manasındakimanasındaki ‫( املماثلة‬mumâsele), ‫( امل‬misâl) , “Benzemek” ‫املماثلة‬ (mumâsele), 2 veya aşka bir şeye benzetilmesi” demek olan ‫التمثيل‬ (temsîl) 3 3 iştikâkı benzetilmesi” demek olan ‫( التمثيل‬temsîl) (temsîl)22 veya veya “Benzeşmek” anlamına (temâsul)den iş- mümkün görülmekte olup, “Benzeşmek” anlamınagelen gelen ‫( التماثل‬temâsul)den 3 iştikâkı mümkün görülmekte olup, anlamına gelen ‫التماثل‬ (temâsul)den tikâkıgörülmekte mümkün olup, görülmekte olup, Arap dilinde bu kelimenin dayandığı m-s-l ‫( التماثل‬temâsul)den3 iştikâkı mümkün Arap dilinde bu kelimenin dayandığı m-s-l (‫ل‬-‫ث‬-‫ )م‬kökünden gelen kelimeler bu kelimenin (‫ل‬-‫ث‬-gelen ‫ )م‬kökünden kökünden gelen kelimeler gelen kelimeler genellikle; “İki şeyi birbirine benzetmek, dayandığı m-s-ldayandığı (‫ل‬-‫ث‬-‫)م‬m-s-l kökünden kelimeler genellikle; “İki şeyi birbirine benzetmek, hayali ve soyut manaları somut hale * Maarif Müfettişi, Erzurum İl Milli Eğitim Müdürlüğü. 4 1 el-Meydânî, hayali ve soyut manaları somut hale getirmek” manalarını haizdirler. şeyi birbirine benzetmek, hayali ve soyut manaları somut hale Ebu’l-Fazl Ahmed b. Muhammed b.4 Ahmed b. İbrâhîm en-Neysâbûrî, Mecma‘u’l-emsâl, Iğü. Eğitim Müdürlüğü. hayali ve soyut manaları somut hale benzetmek, getirmek” Muhyiddin manalarını haizdirler. Abdulhamid, 1374/1955, 5. 4en-Neysâbûrî, b.alarını b. İbrâhîm Mecma‘u’l-emsâl, IMuhammed b. Ahmed b. İbrâhîm en-Neysâbûrî, I-nşr. Muhammed TerimMecma‘u’l-emsâl, olarak da II,meseller; “Kuvvetli tasvir içermesi, vecizI, olması, kulağa 4Ahmedhaizdirler. r. Terim olarak da meseller; “Kuvvetli tasvir içermesi, veciz olması, kulağa hoş 374/1955, I, 5. Abdulhamid, 1374/1955, I, 5. hoş gelmesi,veciz gibi özelliklerinden dolayı toplumun her kesimi tarafından kabul ak da meseller; hoş ; “Kuvvetli tasvir “Kuvvetli içermesi,tasvir veciz içermesi, olması, kulağa olması, hoş kulağa gelmesi, gibimeşhur özelliklerinden dolayı toplumun gören, nesilden nesile aktarılmasıyla olan, önceden yaşanmışher bir kesimi tec- tarafından kabul gören, özelliklerinden toplumun her kesimi tarafından kabul gören, dolayı toplumundolayı her kesimi tarafından kabul gören, nesilden nesile lafzı aktarılmasıyla meşhur olan, önceden rübeye dayanan, dilden dile aktarılırken değişmeyen, çoğunlukla gerçek yaşanmış bir tecrübeye le önceden yaşanmış bir tecrübeye la aktarılmasıyla meşhur olan, meşhur önceden olan, yaşanmış bir tecrübeye manası kastedilmeyip mecazen başka şeylere eden velafzı benzetme kasıylaçoğunlukla gerçek manası dayanan, dilden diledelalet aktarılırken değişmeyen, en dilelafzıaktarılırken lafzı çoğunlukla değişmeyen, çoğunlukla manası 5 söylenen kalıplaşmış ifadeler” olarak özetlenebilir. ırken değişmeyen, gerçek manasıgerçek kastedilmeyip mecazen başka şeylere delalet eden ve benzetme kasıyla söylenen başka şeylere edenkasıyla ve benzetme kasıyla söylenen amecazen şeylere delalet eden vedelalet benzetme söylenen kalıplaşmış ifadeler” olarak özetlenebilir.5 5 deler” olarak özetlenebilir. etlenebilir.5 1 el-Meydânî, Ebu’l-Fazl Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm en-Neysâbûrî, Mecma‘u’l-emsâl, I-II, nşr. Muhammed Muhyiddin 1. Darb-ı mesel Abdulhamid, 1374/1955, I, 5. mesel ma‘a i‘tinâin hâssin bi Kitâbi’l-emsâl li Ebî bir (mevrid) ve daha sonra 2 Sellheim, Rudolf, el-Emsâlu’l-‘Arabiyyeti’l-kadîme Her mesel için ilk defa kullanıldığı ve aslî hali olan ‘Ubeyd, nşr. (mevrid) Ramazan ve ‘Abduttevvâb, Lübnan, 1391/1971, s. 21-22. için ilk defa kullanıldığı ve aslî hali olan bir daha so (...truncated)