FİZİK ÖĞRETMEN ADAYLARININ ALTERNATİF ÖLÇME-DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİNİ ALGILAMA DÜZEYLERİ

D.Ü.Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi 11, 115-128 (2008) FİZİK ÖĞRETMEN ADAYLARININ ALTERNATİF ÖLÇMEDEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİNİ ALGILAMA DÜZEYLERİ 1 Physics Prospective Teachers’ Perception Levels Concerning Alternative Evaluations Methods Ayşegül SAĞLAM-ARSLAN 2 Nefise AVCI Ümmügülsüm İYİBİL Özet Alternatif ölçme değerlendirme yöntemlerinin öğretim koşulları ile sözkonusu yöntemlerin öğretmen adayları tarafından öğrenilme durumlarını tespit etmeyi amaçlayan bu çalışma 2006–2007 öğretim yılında KTÜ’den 38 Fizik öğretmen adayının katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacına bağlı olarak öncelikle eğitim fakültelerinde ‘Öğretimde Planlama ve Değerlendirme’ dersi kapsamında kullanılan kaynak kitaplar incelenmiş, daha sonra araştırmacılar tarafından geliştirilen bir anket uygulanmış ve elde edilen veriler frekans ve yüzdelik değerlere göre analiz edilmiştir. Çalışma sonunda incelenen kaynak kitaplarda alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin kullanımına yönelik açıklayıcı bilgilerin yeterli olmadığı ve öğretmen adaylarının düşüncelerinde geleneksel ölçme ve değerlendirme yaklaşımının yerini alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımına bıraktığı ancak bu yöntemlerin kullanımı hakkında öğretmen adaylarının yeterli bilgiye sahip olmadıkları saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Alternatif Ölçme ve Değerlendirme, Kaynak Kitaplar, Öğretmen Adayları, Tanıma Düzeyi Abstract This study aims to determine on the one hand teaching conditions’ of alternative evaluation methods at the university level and on the other hand perception levels by prospective teachers’ of these methods. The research was conducted in Karadeniz Technical University with the participation of 38 student teachers. In this study firstly, hand-books used by the lecturer are analysed in order to reveal methods treated within class named “Planning and Evaluation in Teaching” and that student-teachers are supposed to know. A questionnaire developed by researchers has been used to determine studentteachers’ perceptions of these methods. Collected data are analysed by using frequency and percentile analysis methods. The study showed that hand-books’ explications related to alternative evaluation methods are unsatisfactory and although student-teachers have 1 Bu çalışmada 2006–2007 öğretim yılında KTÜ Fatih Eğitim Fakültesi’nde yürütülen “Alan Çalışması” dersi kapsamında Nefise AVCI, Ümmügülsüm İYİBİL ve Özlem TUNÇ tarafından toplanan veriler kullanılmıştır. 2 Yrd.Doç.Dr.; Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi, Ortaöğretim FenMatematik Alanlar Eğitimi Bölümü, Fizik Eğitimi Anabilim Dalı, 61300 Söğütlü-Trabzon, 115 tendency to progressively substitute alternative evaluation methods for those traditional, they have still great difficulties for using alternative methods. Key Words: Alternative Evaluations Methods, Hand-Books, Prospective Teacher, Perception Levels GİRİŞ Bilim ve teknolojideki gelişmeler öğretim programlarındaki değişimi kaçınılmaz kılmaktadır. Bilindiği gibi bu değişimler sonucu ortaya çıkan yeni öğretim programları kendi öğrenmelerinden sorumlu, araştırmacı, problem çözme becerilerine sahip, eleştirel düşünebilen, teknolojiyi kullanabilen ve üretken bireylerin yetişmesini sağlamaya yardımcı olabilecek yaklaşımlara dayanmaktadır. Bu durum, öğretim sürecinde benimsenen yaklaşım ile bu sürecin önemli bir parçası olan ölçme ve değerlendirme yaklaşımı arasında var olması gereken zorunlu paralelliğe bağlı olarak, belirlenen hedefler doğrultusunda geleneksel ölçme ve değerlendirme yaklaşımı yerine sürece dayalı biçimlendirici ölçme ve değerlendirme yaklaşımının kullanılmasını gerektirmektedir. Farklı ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin; kavram haritaları, performans ve proje ödevleri, portfolyo, özdeğerlendirme, akran değerlendirme, kontrol listeleri, vb., birlikte kullanımını gerektiren bu yaklaşım öğrenciyi öğrenme ortamında destekleyerek öğrencinin sahip olduğu performansın uzun süreli takiplerle değerlendirilmesini sağlar (Ayas, 2005). Ayrıca eğitim öğretimde alternatif ölçme ve değerlendirme öğrencilerin karşılaştıkları öğrenme güçlüklerinin tespit edilmesine, öğrenme düzeylerinin sürekli olarak izlenip değerlendirilmesine ve öğrencilerin daha iyi öğrenmesini sağlayacak nitelikte iyileştirmelerin yapılmasına imkân sağlar. Çünkü bu yaklaşımda asıl amaç geleneksel ölçme ve değerlendirme yaklaşımında olduğu gibi öğrencilerin öğrenme sonunda hangi davranışları ne düzeyde kazandıklarını tespit etmek değil, öğrencileri öğrenme ortamında destekleyerek sahip oldukları yeteneklerin yazılı, sözlü ve eylemsel olarak ortaya çıkarılmasını sağlamaktır (Çepni, 2007). Bu nedenle öğretmenlerin ölçme ve değerlendirme işlemini etkili bir şekilde kullanmaları eğitim ve öğretimde kaliteyi arttırma açısından büyük öneme sahiptir. Şüphesiz bu durum yeni ölçme ve değerlendirme yaklaşımının benimsenmesi ve doğru bir şekilde uygulanması ile direk ilişkilidir. Ancak sistemde var olan ve uzun süredir kullanılan ölçme ve değerlendirme uygulamalarını değiştirmek oldukça güçtür (Lock ve Munby, 2000). Bu nedenle günümüzde sıklıkla yeni programa ve ona bağlı olarak da yeni ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarına uyum sürecinden bahsedilmektedir. Bu uyum süreci birçok araştırmacıyı harekete geçirmiş ve bu alanda önemli çalışmaların yapılmasına neden olmuştur. Konu ile ilgili olarak literatürde yer alan çalışmalar incelendiğinde; çalışmaların önemli bir bölümünün (Dede ve Yaman, 2003; Kaptan ve Korkmaz, 2002; Baki ve Birgin, 2004; Şahin, 2002) alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin öğrenme ve ilgili derse karşı tutum üzerindeki etkililiğini ortaya çıkarmayı amaçladığı görülmektedir. Diğer bir kısım 116 çalışmaların ise (Aydın, 2005; Demirbaş ve Yağbasan, 2004; Bulut, 2006; Subaşı 2006; Yılmaz, 2006; Cansız Aktaş, 2008 ) öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımı hakkındaki düşüncelerini, uygulama düzeylerini ve uygulamadaki sorunlarını belirlemeyi amaçladığı tespit edilmiştir. Sözkonusu çalışmalar öğretmenlerin yeni ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin işlevselliğini kabul etmekle birlikte uygulama esnasında birtakım sorunlar yaşadıklarını göstermektedir. Bu durum yıllardır görev yapan öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri hakkında gerekli teorik bilgiye sahip olmayabilecekleri düşüncesi ile açıklanabilse de söz konusu yöntemlerin yeni yetişen öğretmen adayları tarafından ne derece tanındığı sorusunu gündeme taşımaktadır. Bu çalışmada yeni ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin öğretim koşulları ile öğretmen adayları tarafından bu yöntemlerin öğrenilme durumlarının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Özetle bu çalışma aşağıdaki soruları cevaplamayı hedeflemektedir: 1. Öğretmen adayları teorik olarak hangi ölçme ve değerlendirme yöntemlerini bilmek zorundadırlar? 2. Öğretmen adaylarının alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerini tanıma düzeyleri nedir? 3. Öğretmen adayları meslek hayatlarında hangi ölçme ve değerlendirme yöntemlerini kullanmayı düşünmektedirl (...truncated)