Atatürk Dönemi İmam-Hatip Mektepleri Üzerine Bir Değerlendirme

mevzu sosyal bilimler dergisi | journal of social sciences mevzu, Nisan/April 2019, s.1:71-93 Atatürk Dönemi İmam-Hatip Mektepleri Üzerine Bir Değerlendirme An Evaluation on Imam-Hatip (Theological) Schools during Atatürk's Era Atiye EMİROĞLU BAYİR Dr. Öğr. Üyesi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Assistant Professor, Karamanoğlu Mehmetbey University Karaman / TURKEY ORCID ID: orcid.org/0000-0002-5077-3015 Necmi UYANIK Prof. Dr., Selçuk Üniveristesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Professor, Selçuk University, Faculty of Letters, Department of History Konya / TURKEY ORCID ID: orcid.org/0000-0003-3692-3168 Makale Bilgisi | Article Information Makale Türü / Article Type: Araştırma Makalesi / Research Article Geliş Tarihi / Date Received: 18 Şubat / February 2019 Kabul Tarihi / Date Accepted: 26 Nisan / April 2019 Yayın Tarihi / Date Published: 30 Nisan / April 2019 Yayın Sezonu / Pub Date Season: Nisan / April Atıf / Citation: Emiroğlu Bayir, Atiye-Uyanık, Necmi. (2019). Atatürk Dönemi İmam-Hatip Mektepleri Üzerine Bir Değerlendirme. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 1 (Nisan 2019): 71-93. İntihal: Bu makale, ienticate yazılımınca taranmıştır. İntihal tespit edilmemiştir. Plagiarism: is article has been scanned by ienticate. No plagiarism detected. web: http://dergipark.gov.tr/mevzu | mailto: Copyright © Published by Mevzu Toplum Derneği - Metod / Mevzu Community Association, İstanbul, Turkey. Bütün hakları saklıdır. / All right reserved. CC BY-NC-ND 4.0 Atatürk Dönemi İmam-Hatip Mektepleri Üzerine Bir Değerlendirme Öz Muasır medeniyetler seviyesine ulaşmanın yegane yollarından biri eğitimdir. Bu anlayışla hareket edilmiş ve Cumhuriyet’in ilanından sonra yeni eğitim sistemi uygulamaya geçirilmiştir. Bu sistemde din eğitiminin nasıl verileceği ya da verilmeli mi yoksa verilmemeli mi, tartışmaları günümüze kadar etkisini sürdürmüştür. Bir topluma hayat veren onu birlikte kılan en önemli alanlardan birinin din olduğuna ve bu kadar kıymet arz eden konunun, devletin denetiminde olması gerektiğine inanan devrimci kadro, medreseleri kapatarak İmam-Hatip Mekteplerini din eğitim-öğretimi veren kurumlar haline getirmek istemiştir. Günümüze kadar ulaşan tartışmaların kaynağı da bu süreçte şekillenmiştir. Çalışmada, Mustafa Kemal Atatürk ve yeni eğitim sisteminin din eğitimine yaklaşımı değerlendirilmiştir. Araştırma sürecinde arşiv belgeleri, gazete, dergi ve telif eserler incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: İmam-Hatip Mektepleri, Din Eğitimi, Cumhuriyet Dönemi, Mustafa Kemal Atatürk. Abstract Education is one of the unique ways for reaching the level of contemporary civilizations. With this understanding, the new education system was put into practice after the promulgation of the Republic. The manner of giving religious education and whether this education should be given or not has been controversial in this system and the effects of such discussions have continued until today. The revolutionary staff, who believe that one of the most important spheres that revives and unites a society is religion and that such an important and valuable aspect should be under the state control, shut down madrasahs and wanted to transform Imam-Hatip schools into theological schools. The source of debates that have reached the present day has been shaped in this process. In this study, the approach of Mustafa Kemal Atatürk and the new education system to religious education was evaluated. Archival documents, newspapers, journals and copyright works were reviewed during the research process. Keywords: Imam-Hatip Schools, Religious Education, Republican Era, Mustafa Kemal Atatürk. Mevzu, sy. 1 (Nisan 2019) | Atiye EMİROĞLU BAYİR – Necmi UYANIK Giriş * Cumhuriyet dönemi din eğitimi anlayışı 1950 öncesi ve 1950’den sonraki dönem olarak iki bölüme ayrılıp tetkik edilebilir. Çünkü 1950’den sonra iktidar partisi olan DP döneminde, din eğitiminde yapılan çalışmalar CHP döneminden farklılıklar göstermiştir. Laiklik anlayışının da yumuşatılarak uygulamaya sokulmak istenen din eğitimi çalışmaları ve bu konu üzerinde verilen mücadeleler günümüze kadar getirilebilir. Cahid Baltacı, Cumhuriyet dönemi ideolojisinin İttihat ve Terakki Partisinin ve meşrutiyet dönemlerinin devamı olduğunu, “Garpçılık” ve “Türkçülük” cereyanlarının fikirlerine dayandığını ifade eder. Baltacı, bu devir inkılâplarından kıyafet inkılâbının yapılması; medreseler, tekkeler ve türbelerin kapatılması ve medreselerin yerine Avrupai mekteplerin açılması; Latin harflerinin kabulü, şer’i mahkemelerin ilgası, meccelle ve diğer kanunların kaldırılarak Avrupa Medeni Kanunu’nun kabulünü garpçıların; Türk Tarihi ve Türk Dili konularındaki inkılâpların da Türkçülerin görüşlerine dayandığını ve bu anlayışın taklitçi bir anlayış olduğunu Cumhuriyet döneminde de bu taklitçi anlayışın devam ettirildiğini dile getirmiştir (Baltacı, 1993: 14). Ancak Baltacı’nın aksine, Osmanlı Devleti’nin yönünü Batı’ya dönmesi bu devletin son dönemlerinde başlamadığı, Batılaşma harekatının Osmanlı’nın bilimde, teknikte, askeri alanda ve eğitimde, gelişmiş dünyanın çok gerisinde kaldığını anladığı andan itibaren başladığı ve eğitim alanında medreselerin yanında Batı tarzı okulların açıldığı görülmektedir (İnalcık, 2009: 34-38). Ancak Osmanlı Devleti yine de eğitim sisteminden memnun kalmamış, sitemin eksikliklerinin farkında olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni kuranlar da bu sistemin yetersizliğinin farkında olmuş ve gerekli çalışmaları daha kurtuluş mücadelesi sürerken başlatmıştır. Eğitim ve * Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı, Prof. Dr. Necmi UYANIK’IN Danışmanlığını yaptığı Türkiye’de Din Eğitimi Bağlamında İmam-Hatip Okulları (1924-1938) konulu 27.10.2016 tarihinde onaylanan Atiye EMİROĞLU tarafından hazırlanan doktora tezinden üretilmiştir. / Derived from the doctoral thesis on Imam-Hatip Schools in the context of Religious Education in Turkey (1924-1938) prepared by Atiye EMİROĞLU, supervised by Prof. Dr. Necmi UYANIK, Selçuk University Institute of Social Sciences, Department of History, Department of Atatürk's Principles and History of Turkish Revolution, and approved on 27/10/2016 Atatürk Dönemi İmam-Hatip Mektepleri Üzerine Bir Değerlendirme öğretimin birleştirilip Milli Eğitim Bakanlığına bağlanması ve Medreselerin kapatılıp din eğitim-öğretimi veren İmam-Hatip Mekteplerinin açılması yeni eğitim sisteminin temelini oluşturmuştur. 1. Atatürk’ün Din Eğitimi-Öğretimine Yönelik Görüşleri Son donem Osmanlı eğitim sistemi içerisinde eğitim alan Atatürk, bu sistemin, iki başlı bir eğitim olduğunu görmüş, kötü ve acı sonuçlarına tanık olmuş ve bundan da rahatsızlık duymuştur (MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 1999: 357). Bu durumun göz önüne alınmasıyla Atatürk’ün Türk eğitim sisteminden neler beklediği ya da bu doğrultuda hangi adımları attığı daha iyi anlaşılmış olacaktır. Kurtuluş Savaşı sürerken, Türkiye’nin eğitim sisteminin nasıl olması gerektiğine yönel (...truncated)