Rozwiązania organizacyjno-metodologiczne, miejsce, funkcje i charakter Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego Rzeczypospolitej Polskiej

dr Sławomir Kamiński Biuro Bezpieczeństwa Narodowego ROZWIĄZANIA ORGANIZACYJNO-METODOLOGICZNE, MIEJSCE, FUNKCJE I CHARAKTER STRATEGICZNEJ KONCEPCJI BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ORGANIZATIONAL AND METHODOLOGICAL SOLUTIONS, PLACE, FUNCTIONS AND CHARACTER OF POLAND’S STRATEGIC CONCEPT FOR MARITIME SECURITY Streszczenie: Polska niemal zawsze zorientowana była bardziej na ląd, niż na morze. Przez wiele lat – w odróżnieniu od innych państw morskich – nie potrafiliśmy dostrzec szans i potencjału, jakie stwarzało nadmorskie położenie naszego państwa. W treści obecnie obowiązujących dokumentów strategicznych w Polsce również nie ma należytych odniesień do bezpieczeństwa morskiego. W artykule zaprezentowano miejsce, funkcje i charakter wyjątkowego dokumentu poświęconego bezpieczeństwu morskiemu: Strategiczna Koncepcja Bezpieczeństwa Morskiego RP. Autor przedstawia również zastosowane podczas prac rozwiązania organizacyjno-metodologiczne, a także katalog postulatów i rekomendacji, które mogą poprawić skuteczność procesu opracowywania i wdrażania analogicznych koncepcji w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego w przyszłości. Słowa kluczowe: bezpieczeństwo narodowe, bezpieczeństwo morskie, strategia, koncepcja, planowanie strategiczne. Summary: Poland has been almost always more land-oriented than towards the sea. For many years, unlike other maritime states, we have not been able to see the opportunities and potential of our country’s coastal location. The content of the current strategic documents in Poland does not have proper references to maritime safety either. The article presents the place, functions and character of the exceptional document devoted to the maritime security: Poland’s Strategic Concept for Maritime Security. The author also presents organizational and methodological solutions implemented during the work, as well as a catalog of postulates and recommendations that can improve the efficiency of the process of developing and implementing similar concepts in the field of national security in the future. Keywords: national security, maritime security, strategy, concept, strategic planning. 16 Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 1 Wstęp Zaprezentowana 10 lutego 2017 r. Strategiczna Koncepcja Bezpieczeństwa Morskiego RP (SKBM RP) jest wynikiem rocznej pracy zespołu autorskiego złożonego z ekspertów z Biura Bezpieczeństwa Narodowego (BBN), Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte, Rady Budowy Okrętów i Instytutu gen. Józefa Hallera, wspomaganych wiedzą, kompetencją i doświadczeniem przedstawicieli innych resortów i instytucji. Podstawę prawną tego przedsięwzięcia stanowiło Zarządzenie Nr 2/2016 Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego z dnia 23 lutego 2016 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego RP, wydanego na podstawie & 4 ust. 2 Regulaminu Biura Bezpieczeństwa Narodowego, stanowiącego załącznik do Zarządzenia Nr 2 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji oraz zakresu działania Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Celem opracowania Koncepcji było przyczynienie się do bardziej precyzyjnego określenia potrzeb państwa w obszarze bezpieczeństwa morskiego, optymalizacji przyszłych działań i wysiłków podmiotów państwa posiadających kompetencje w zakresie bezpieczeństwa morskiego oraz związanych z nimi obciążeń i kosztów finansowych, a tym samym wpłynięcie na poprawę spójności całego systemu bezpieczeństwa narodowego. Przedsięwzięcie to – ze względu na specyficzny charakter poruszanej problematyki, dynamikę zmian zachodzących we współczesnym środowisku bezpieczeństwa oraz pionierski charakter pracy – wymaga przedstawienia wniosków z niego płynących w sposób usystematyzowany. W tym celu wskazane jest przedstawienie motywów i zakresu pracy, a także miejsca SKBM RP w systemie planowania strategicznego w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego oraz najważniejszych zastosowanych metod i narzędzi badawczych, których przyjęcie przyczyniło się do uporządkowania i zobiektywizowania pracy nad Koncepcją oraz jej wyników. W części końcowej artykułu przedstawiono postulaty i rekomendacje, mające służyć poprawie skuteczności całego procesu opracowywania i wdrażania analogicznych koncepcji w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego1. Pojęcie i zakres znaczeniowy koncepcji, bezpieczeństwa, bezpieczeństwa morskiego, sił morskich oraz planowania strategicznego Dla precyzyjnego określenia zakresu znaczeniowego zastosowanych w niniejszym artykule pojęć oraz zdefiniowania obszaru problemowego zasadne jest przedstawienie definicji wybranych terminów, które są stosowane w niniejszej pracy. W szczególności dotyczy to pojęć i zakresu znaczeniowego: koncepcji, bezpieczeństwa, bezpieczeństwa morskiego, sił morskich oraz planowania strategicznego. Opinie, postulaty i rekomendacje wyrażone w niniejszym artykule są poglądami autora i nie wyrażają oficjalnego stanowiska żadnej instytucji. Strategiczna Koncepcja Bezpieczeństwa Morskiego Rzeczypospolitej Polskiej. Pobrano: 10.05.2017, z: https://www.bbn.gov.pl/ftp/dok/SKBM_RP.pdf. 1 Artykuły 17 Autorzy Słownika języka polskiego PWN definiują „koncepcję” jako: – pomysł, plan, ideę, projekt; – przestarzale: poczęcie (Słownik języka polskiego PWN. Pobrano: 4.05.2017). Definicja tego pojęcia może więc obejmować określenie ogólnego planu działania lub rozwiązania danego problemu (Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego. Pobrano: 4.05.2017). Koncepcję należy zatem postrzegać zarówno jako inicjatywę ukierunkowaną na analizę jakiegoś podmiotu lub zjawiska, autorski sposób postrzegania podmiotu lub rozumienia zjawiska, jak i przedstawienie w sposób uporządkowany najważniejszych elementów składających się na ten przedmiot lub zjawisko. W słowniku synonimów „koncepcja” kojarzona jest z bogatym zestawem pojęć bliskoznacznych, m.in. z: projektem, inicjatywą, ideą, teorią, planem, sugestią, stanowiskiem czy przekonaniem (Synonimy.pl. Pobrano: 4.05.2017). Analogiczne do wyżej wymienionych definicje zawarte są w słownikach zagranicznych, zarówno zachodnich, jak i rosyjskojęzycznych (Dictionary.com. Pobrano: 4.05.2017; Cambridge Dictionary. Pobrano: 4.05.2017; Your Dictionary. Pobrano: 4.05.2017; English Oxford Living Dictionaries. Pobrano: 4.05.2017; The Free Dictionary by Fairlex. Pobrano: 4.05.2017; Academic.ru. Pobrano: 4.05.2017; TolkSlovar.ru. Pobrano: 4.05.2017). Koncepcję należy postrzegać jako narzędzie stosowane do uzyskania celowej i uporządkowanej podstawy do dokonywania przyszłych wyborów i podejmowania decyzji. Jeśli koncepcja ma mieć charakter strategiczny, powinna w swojej treści mieścić tzw. wyznaczniki strategiczności, tj. horyzont czasowy (myślenie strategiczne odnosi się w swojej istocie do przyszłości w dłuższej perspektywie czasowej), poziom (czyli patrzenie z perspektywy całego podmiotu oraz środowiska, w którym ten podmiot funkcjonuje, a nie z punktu widzenia poszczególnych ele (...truncated)