Afgańska Policja Państwowa jako organ bezpieczeństwa państwa. Uwarunkowania i determinanty jej funkcjonowania

dr Łukasz Jureńczyk Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy E-mail: AFGAŃSKA POLICJA PAŃSTWOWA JAKO ORGAN BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA. UWARUNKOWANIA I DETERMINANTY JEJ FUNKCJONOWANIA AFGAN NATIONAL POLICE AS THE STATE SECURITY BODY. CONDITIONS AND DETERMINANTS OF ITS FUNCTIONING Streszczenie: W artykule przedstawiono i przeanalizowano główne problemy występujące w Afgańskiej Policji Państwowej. Wśród nich należy wymienić złe zarządzanie, słabe wyszkolenie i wyekwipowanie, zmilitaryzowany charakter, ograniczoną lojalność funkcjonariuszy, nadużywanie przez nich przemocy i łamanie prawa, korupcję i problemy w finansowaniu, nierówności, dyskryminację i inne. W artykule dokonano niezbędnych ocen i wskazano kierunki koniecznych zmian. Główną tezą artykułu jest stwierdzenie, że ze względu na powyższe problemy afgańska policja nie jest w stanie prawidłowo wykonywać powierzonych jej zadań, głównie tych o charakterze stricte policyjnym. Podstawową metodą badawczą wykorzystaną podczas pisania artykułu jest analiza źródeł tekstowych. Słowa kluczowe: Afgańska Policja Państwowa, nielojalność, korupcja, brutalność, dyskryminacja. Summary: The article presents and analyzes the main problems of the Afghan National Police. These include poor management, poor training and equipping, militarized character, limited loyalty of the officers, abusing of violence and breaking the law, corruption and problems with financing, inequality, discrimination, and others. The author has made the essential assessments and pointed directions of necessary changes. The main thesis of the article is that due to the above problems the Afghan police are not able to properly fulfill its tasks, mainly those which are strictly to the police. The basic research method used during researches is the method of analysing the source text. Keywords: Afghan National Police, disloyalty, corruption, brutality, discrimination. Wprowadzenie Ponad 150-tysięczna Afgańska Policja Państwowa (Afghan National Police – ANP), podlegająca pod Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Afganistanu (Ministry of Interior Affairs – MoI), dobrze prezentuje się tylko na papierze. Pozornie jest ona liczna, ponieważ według ekspertów na jednego funkcjonariusza policji powinno przypadać 50 Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 1 ok. 400 mieszkańców, a w Afganistanie jest to zaledwie ok. 200 mieszkańców (Bruno, 2010). Zalecenia te dotyczą państw w stanie pokoju. W Afganistanie trwa jednak rebelia, a funkcjonariusze policji koncentrują się na przeciwdziałaniu jej. Ponadto znaczna część kadry, nawet do 25%, widnieje tylko w statystykach (Mikser, 2010). Formalnie najliczniejsza Afgańska Policja Mundurowa (Afghan Uniform Police – AUP) odpowiada za bezpieczeństwo publiczne i przestrzeganie prawa, Afgańska Państwowa Policja Porządku Obywatelskiego (Afghan National Civil Order Police – ANCOP) wygasza niepokoje i zamieszki w miastach, Afgańska Policja Graniczna (Afghan Border Police – ABP) strzeże granic i zapobiega przemytowi, a wyspecjalizowane wydziały Afgańskiej Policji do Walki z Przestępczością (Afghan Anti-Crime Police – AACP) prowadzą skomplikowane śledztwa i operacje (Cordesman, Mausner, Lemieux, 2010, s. 129; European Union Committee, 2011, s. 14–15). Pomocniczy filar ANP w postaci Afgańskiej Policji Lokalnej (Afghan Local Police – ALP) chroni wsie przed rebeliantami, a drugi z pomocniczych filarów – Afgańskie Siły Ochrony Publicznej (Afghan Public Protection Force – APPF) – ochrania pracowników oraz obiekty instytucji publicznych i pozarządowych. W praktyce formacje te w bardzo ograniczonym stopniu wykonują powierzone im zadania. ANP uważana jest za słabsze ogniwo Afgańskich Państwowych Sił Bezpieczeństwa (Afghan National Secuity Forces – ANSF). Regularna formacja AUP i tym bardziej quasi-policyjna formacja ALP powszechnie uważane są za niewyszkolone, kiepsko wyposażone, zbyt rzadko rozmieszczone oraz skorumpowane i nadużywające przemocy wobec ludności (Perito, 2012, s. 3). Inne poważne problemy policji to słaba logistyka, zarządzanie i dowodzenie, niskie morale i ograniczona lojalność, skłonność do łamania prawa przez jej funkcjonariuszy, brak wrażliwości na problemy społeczeństwa, różnego rodzaju nierówności w dostępie do zawodu policjanta, niskie płace, duże ryzyko utraty zdrowia i życia, niejasne kryteria awansu zawodowego i niewielki prestiż zawodu. Nie można spodziewać się szybkiej jakościowej zmiany w funkcjonowaniu afgańskiej policji, ponieważ nie ma konsensusu w kwestii jej przyszłej misji, wielkości, sposobu nadzoru oraz źródeł finansowania jej utrzymania, szkolenia i doposażenia (Planty, Perito, 2013, s. 1). Zarządzanie policją oraz wyszkolenie i wyekwipowanie funkcjonariuszy Z powodu wysokiego stopnia upolitycznienia i skorumpowania w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Afganistanu głównym kryterium obsadzania najwyższych stanowisk w policji, w tym komendantów prowincji i dystryktów, są koneksje i łapówki (Evans, Manning, Osmani, Tully, Wilder, 2004, s. 98). Z tego względu często funkcje te obejmują osoby bez doświadczenia policyjnego i odpowiednich kwalifikacji, a niejednokrotnie nawet niepiśmienne (Bayley, Perito, 2011, s. 10). Na podobnych zasadach odbywa się obsadzanie zarówno stanowisk urzędniczych w MoI, jak i policyjnych etatów niższego szczebla. Z tego powodu w ANP istnieją bardzo poważne problemy w zakresie zarządzania. Widoczne są one na etapie planowania, programowania, wdrażania Artykuły 51 i wykonania zadań. Dotyczy to zarówno zarządzania personelem, zasobami, zadaniami, jak i funduszami. Jeśli chodzi o tę ostatnią kwestię, to wynika to przede wszystkim z braku urzędników odpowiednio przygotowanych do działań z zakresu programowania budżetowego, co tyczy się także poziomu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Ministerstwa Finansów. Zadanie to jest dodatkowo skomplikowane ze względu na wielość źródeł finansowania i bezpośredniej ingerencji darczyńców w proces rozdysponowywania przekazywanych środków (Hughes, 2014, s. 6). Problematyczna jest również kwestia podległości służbowej i przekazywania zadań do wykonania podwładnym. Gdy hierarchia służbowa nie odpowiada tradycyjnej hierarchii plemienno-klanowej, dochodzi do sporów kompetencyjnych. Ponadto wiele zadań nie jest precyzyjnie rozdzielonych między urzędników MoI a komendantów policji, jak również między policją a prokuraturą i instytucjami wymiaru sprawiedliwości (Friesendorf, Krempel, 2011, s. 16, 31). W procesie rekrutacji do policji widoczne jest skupianie się na kwestii ilości kosztem jakości kandydatów. Wynika to z faktu, że mimo wysokiego poziomu bezrobocia Afgańczycy niechętnie wstępują w szeregi policji ze względu zarówno na duże ryzyko wykonywania tego zawodu, jak i brak realnych zachęt natury socjalno-ekonomicznej. W związku z tym oprócz osób wykluczonych ze względów zdrowotnych do policji przyjmowani są prawie wszyscy kandydaci. Równie problematyczna jest kwestia ich szkolenia, którego zaniedbania powodują powszechny brak profesjonalizmu (...truncated)