Aristoteles’in Biyoloji Çalışmaları ve Mantık İlişkisi

Mantık Araştırmaları Dergisi Journal of Logical Studies Aristoteles’in Biyoloji Çalışmaları ve Mantık İlişkisi | Aristotle's Biology and Logic Relations Yazar(lar) | Author(s): Ahmet Gündüz AKINCI Bu makaleyi kaynak gösterin | Cite this article: AKINCI, A., "Aristoteles’in Biyoloji Çalışmaları ve Mantık İlişkisi". Mantık Araştırmaları Dergisi 2 (2019): 73-92 Bu makaleye çevrimiçi ulaşın | See this article online: https://dergipark.org.tr/tr/pub/mader/issue/52241/636087 ISSN 2687-3125 | e-ISSN 2687-3125 Mantık Araştırmaları Dergisi Yıl: 1 Sayı: 2 – 2019 / Kış Aristoteles’in Biyoloji Çalışmaları ve Mantık İlişkisi Ahmet Gündüz AKINCI * Özet Aristoteles (MÖ. 384-322) bilim tarihinin bilinen ilk sistematik biyoloğudur. Biyoloji eserlerinde yer alan gözlem, inceleme ve deneye dayalı çalışmaları ve kuramsal yaklaşımları genellikle alanın ilk çalışmalarıdır. Hiçbir bilimsel gelişme tarihsel arka planından soyutlanarak anlaşılamayacağı gibi biyoloji bilimi de tarihsel arka planı aydınlatıldığında daha iyi anlaşılabilir ve gelişebilir. Aristoteles’in mantığının işlevi, kıyas olarak tutunduklarımızdan zorunlu olarak neyin çıkarılacağını araştırmaktır. Onun canlılar ile ilgili yaptığı sınıflandırma, ortaya koyduğu mantık ilkeleriyle doğrudan ilişkilidir. Aristoteles'in yaşadığı döneminde ortaya konulan zengin bir biyoloji mirasının olmadığı, deney-gözlem ve inceleme için mikroskop gibi teknik araçların bile bulunmadığı ortam düşünüldüğünde, “Historia Animalium” adını taşıyan hayvanların tarihi adlı eserini yazmıştır. Bu eserde canlıların bir kısmının yaşayış ve sınıflandırılması gibi biyoloji ile ilgili verdiği ilk sistematik bilgiler, onun mantık anlayışı ile örüntülü olarak değerlendirildiğinde bu çalışmalarının önemi ve değeri daha iyi anlaşılacaktır. Anahtar Kelimeler: Aristoteles, Mantık, Biyoloji, Canlı, Yaşam. ••• Considering the absence of a rich biology heritage of during Aristotle life, and the absence of technical tools such as microscopes for experiment-observation and Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Mantık Bilim Dalı, Doktora Öğrencisi. * Geliş Tarihi: 22-10-2019 Kabul Tarihi: 02-02-2020 Yayın Tarihi: 02-02-2020 Aristotle (384-322 BC) is the first known systematic biologist in the history of science. Observation, analysis and experimental studies and theoretical approaches in biology works are generally the first studies of the field. No scientific development can be understood by abstracting from its historical background, and biology can be better understood and developed when its historical background is illuminated. The function of Aristotle's logic is to investigate what is necessarily required to be deduced from our predecessors. His classification of living things is directly related to the principles of logic he puts forward. ARAŞTIRMA MAALESİ Aristotle's Biology and Logic Relations Ahmet Gündüz AKINCI examination, he wrote a book entitled “Historia Animalium” In this work, the first systematic information about biology, such as the living and classification of some of the living things, will be better understood when evaluated with its logic understanding. Keywords: Aristotle, Logic, Biology, Living, Life. ••• Giriş Bilimsel bilginin nitelikleri ve işleyişi birçok filozof ve bilim insanı tarafından araştırma konusu yapılmış sonuçta çeşitli felsefi akımlar ve bilimsel kuramlar ortaya çıkmıştır. Bu felsefi akımlar ve bilimsel kuramlar üzerinde çeşitli tartışmalar ve değerlendirmeler günümüzde de devam etmektedir. Biz de bu çalışmamızda Aristoteles’in biyoloji çalışmaları ile mantık ilişkisini inceleyeceğiz. Tarihsel süreçte biyolojinin gelişimi incelendiğinde görülecektir ki Aristoteles’ten önce de biyoloji ile ilgili bilimsel çalışmalara yaklaşımda, düşünürlerin evren tasavvurları ve ontolojik anlayışları belirleyici rol oynamıştır. Çünkü biyoloji gibi uygulama alanı olan bilimlerle uğraşanlar hiçbir zaman varlıkları sadece bitki, hayvan ve insan olarak ele alıp incelememişlerdir. Bu bilim insanları aynı zamanda onların varlık hiyerarşisindeki yerlerini, onları canlı yapan cevherin mantıksal açıklamalarını da sorgulamışlardır. Yüzyıllardır devam eden bilimsel süreçte biyoloji felsefesi ile uğraşan bilim insanları “Canlıyı canlı yapan nedir?” sorusuna cevap bulmaya çalışmışlardır. Ancak günümüze kadar henüz üzerinde tam bir uzlaşı sağlanacak bir tanım yapılamamıştır. Biyoloji1 ve mantık ilişkisini ele almamızda etkili olan birçok neden arasında; canlılık sorgulaması yaparken, Aristoteles hem mantık biliminin Rikap, Yüce, “Zooloji Terimleri Sözlüğü” Marmara Üniversitesi Yayınları, No:651 Fen Edebiyat Fakültesi Yayını, No: 38, İstanbul -1999 s.57 Latince “bios” hayat ve “logos” bilim kelimelerinden oluşmaktadır. Kısaca hayat bilimi, yaşam bilimi, canlıları inceleyen bilim bir disiplindir. Cevizci Ahmet,”Paradigma Felsefe Sözlüğü” Paradigma Yayınları, İstanbul, 1999 s.154 Latince “bios” hayat ve “logos” bilim kelimelerinden oluşmaktadır. Kısaca hayat bilimi, yaşam bilimi, canlıları inceleyen bilim bir disiplindir. Geniş anlamda ise; canlı varlıkları ya da fosilleri, canlıların yaşam süreçlerini, hayatın fiziko-kimyasal yönlerini araştıran disiplin; en geniş anlam içinde, canlı organizmalara ilişkin sistematik araştırma işiyle ilgilenen, canlı 1 74 Aristoteles’in Biyoloji Çalışmaları ve Mantık İlişkisi kurucusu hem de sistematik biyolojinin kurucusu olduğu düşüncesinden hareketle, canlıların kökeni ve sınıflandırılması ile ilgili öne sürdüğü argümanlar ışığında biyoloji biliminin temel teorilerine yeni bir yaklaşım zenginliği kazandırmaktır. Diğer bir ifade ile mantıksal açıklamalarla bilim felsefesi açısından biyoloji bilimine yaklaşırken eleştirel düşünce evrenine katkı sunmaktır. Bağımsız iki ayrı bilim dalı olmalarına rağmen ortak birçok paydaları olan biyoloji ve mantık; amaç, konu ve işlev açısından farklılık göstermelerine rağmen, her iki bilim dalı da evren tasarımı ve varlık hiyerarşisinin inşa sürecini Aristoteles’e borçludur. Yani Aristoteles tarihte bilinen ilk biyolog ve ilk mantıkçıdır. Bu husus, adı geçen her iki bilim dalının sahip olduğu önemli bir ortak paydadır. Diğer bir ortak payda ise, her iki bilim dalının da varlıklar hiyerarşisinde kullanılan “cins” ve “tür” kategorileri ilk kez Aristoteles tarafından kullanılmıştır. Bu kullanım hem günümüz modern biyoloji çalışmalarında hem de mantıkta varlığın kategoriler halinde incelenmesi ile ilgili araştırmalarda kullanılmaya devam etmektedir. Bu çalışma; mantık ve biyoloji bilim dallarının kavramlarından yararlanılarak hazırlanmış bir, inter-disipliner2 çalışma olduğu için, amaçımız da inter- disipliner bir fayda sağlamaktır. Dolayısıyla temel amacımız; düşünülen varlıktan ve içinde bulunulan çevre koşullarından bağımsız olarak, doğru düşünme yöntemlerini konu edinen mantık3 organizmaların tarihlerini, yapı ve işlevlerini, yaşam tarzlarıyla üreme ve gelişmelerini konu alan bilim dalına “biyoloji”denir. 2 Berger, G, Introduct (...truncated)