Badanie jakościowe w warunkach niedoszacowania czasu – czyli o konieczności „podążania na skróty”. Organizacja procesu badawczego pod kątem zastosowania komputerowego wsparcia analizy danych jakościowych

Badanie jakościowe w warunkach niedoszacowania czasu – czyli o konieczności „podążania na skróty”. Organizacja procesu badawczego pod kątem zastosowania komputerowego wsparcia analizy danych jakościowych Maciej Brosz Uniwersytet Gdański ne z pominięciem skrótów myślowych i z pełnym listami zajmującymi się działalnością badawczą, uzasadnieniem poszczególnych stwierdzeń. W ten dotyczą bardzo istotnych zagadnień. Przykładem sposób tekst stałby się bardziej użyteczny dla ba- mogą tu być: harmonogram realizacji badań, me- daczy, którzy rozpoczynają swoje poszukiwania todologia badań oraz dobór technik gromadzenia w obszarze metod komputerowego wspomagania informacji, wielkości próby i inne. Nie jest celem badań jakościowych. Stosowanie takiego podej- niniejszego artykułu przedstawienie owych kło- ścia nie jest jednak konieczne, ponieważ w ostat- potliwych konsekwencji, ale raczej strategii ra- nich latach opublikowano szereg tekstów, które dzenia sobie z niektórymi z nich. W tym konkret- przybliżają podstawowe zagadnienia związane nym przypadku chodzi o konsekwencje przewi- Abstrakt Artykuł poświęcony jest organizowaniu procesu badawczego pod kątem zastosowania oprogra- z CAQDA (zob. np. Bieliński, Iwińska, Rosińska- dzianych w projekcie – i tym samym wpisanych mowania NVivo. Prezentowane badania zostały przeprowadzone w warunkach niedoszacowa- -Kordasiewicz 2007; Brosz 2012; Niedbalski, Ślęzak do wniosku projektowego – ram czasowych oraz nia czasu. Zastosowanie CAQDA oraz odpowiednia organizacja badania pozwoliły zmieścić się 2012; Niedbalski 2013). Zasadne wydaje się zatem liczebności wywiadów. Ostatnim ogniwem w łań- w harmonogramie narzuconym przez instytucję zlecającą. Organizacja i podział pracy, przygo- pominięcie ich w niniejszym opracowaniu przy cuchu decyzyjnym okazał się wybrany podmiot towanie odpowiednio sformatowanych dokumentów oraz uzupełnienie jakościowej bazy danych jednoczesnym zogniskowaniu uwagi na kwestiach przeprowadzający badanie, co oznaczało koniecz- o zbiór atrybutów bazujących na danych standaryzowanych znacząco usprawniły opracowywa- bardziej złożonych. ność postępowania według podjętych wcześniej Badanie jakościowe w warunkach niedoszacowania czasu – czyli o konieczności „podążania na skróty”. Organizacja procesu badawczego pod kątem zastosowania komputerowego wsparcia analizy danych jakościowych założeń. Wyzwanie okazało się niebagatelne: nie wyników. Słowa kluczowe CAQDAS, NVivo, autokodowanie, segmentacja danych, importowanie ilościowych baz danych, Logika funkcjonowania rynku badawczego oraz osiemdziesiąt indywidualnych wywiadów pogłę- kwerenda macierzowa, macierz ramowa projektowe realia prowadzenia działalności ba- bionych, z czego trzydzieści w trudnodostępnej dawczej wyznaczają określony reżim czasowy. zbiorowości, a do tego – jeden miesiąc na reali- Na ogół oznacza to konieczność przeprowadzania zację fazy terenowej i opracowanie raportu. Nale- „szybkich” badań – najlepiej „na wczoraj” lub też ży w tym miejscu zaznaczyć, że – choć z dużym z nieodpowiedzialnie zaplanowanym kalendarzem wysiłkiem – badanie zostało zrealizowane. Zgro- iniejszy artykuł poświęcony jest, po pierwsze, działań. Nowoczesne technologie znajdujące wyraz madzone przy tej okazji doświadczenia stanowią prezentacji zastosowania programu NVivo jako w najnowszych wydaniach specjalistycznego opro- podstawę rozważań o możliwościach współcze- kluczowego elementu warsztatu metodologicznego gramowania dostarczają funkcjonalności – w po- snych programów komputerowych oraz o poten- Badań Socjologicznych UG. Jego główne zainteresowania w badaniach jakościowych prowadzonych w warun- łączeniu z mocami obliczeniowymi komputerów cjalnych skutkach podążania „na skróty” w bada- to socjologia mieszkalnictwa, rewitalizacja zdegradowa- kach wąskich ram czasowych, po drugie – podejmuje – umożliwiające stawianie czoła wymogom współ- niach jakościowych. nych obszarów miejskich, problematyka bezrobocia oraz kwestię projektowania procesu badawczego pod ką- czesności. metodologia nauk społecznych. tem zastosowania komputerowego wsparcia analizy Maciej Brosz, asystent w Zakładzie Socjologii Stosowanej Instytutu Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Gdańskiego oraz analityk w Pracowni Realizacji N Na przestrzeni ostatniej dekady moc obliczeniowa danych jakościowych (CAQDA), po trzecie, wskazuje Prowadzanie działalności badawczej w ramach standardowego komputera osobistego wzrosła kil- Adres kontaktowy: na istotny problem wynikający z rosnących mocy ob- przedsięwzięć i projektów finansowanych ze kakrotnie, potencjał ten został efektywnie wyko- Instytut Filozofii liczeniowych komputerów osobistych i tym samym środków unijnych związane jest nierzadko z do- rzystany przez twórców oprogramowania CAQDA. Socjologii i Dziennikarstwa możliwości oprogramowania CAQDA. świadczaniem przez badaczy konsekwencji wdra- Przykładowo – w 2004 roku, chcąc przeprowadzić żania założeń przyjmowanych przez podejmują- badanie jakościowe ze wspomaganiem kompu- Uniwersytet Gdański ul. Bażyńskiego 4, 80-952 Gdańsk Autor artykułu jest świadomy faktu, że niektóre cych działania w ramach projektów. Założenia terowym obejmującym tekstualizację danych, e-mail: z omawianych tu procedur powinny zostać opisa- te, przyjmowane często bez konsultacji ze specja- kodowanie, wizualizację powiązań pomiędzy 40 ©2014 PSJ Tom X Numer 2 Przegląd Socjologii Jakościowej • www.przegladsocjologiijakosciowej.org 41 Badanie jakościowe w warunkach niedoszacowania czasu – czyli o konieczności „podążania na skróty”. Organizacja procesu Maciej Brosz badawczego pod kątem zastosowania komputerowego wsparcia analizy danych jakościowych kategoriami oraz analizę materiałów tekstowych danych. Kompetencje niezbędne do sprawowania nego z Rządowego Programu na rzecz Aktywności Do głównych obszarów tematycznych przeprowa- pod względem ilościowym, badacz musiałby za- takiej kontroli wymagają konkretnych umiejętno- Społecznej Osób Starszych na lata 2012–2013 (Kiwi dzonych wywiadów należały: opatrzyć się w kilka programów. Obecnie do tego ści charakterystycznych dla programistów i in- 2013). Głównym celem przeprowadzonego badania celu wystarczy jeden. Nie wyklucza to oczywiście formatyków, jak na przykład pisania skryptów jakościowego było rozpoznanie opinii dwóch zróż- • prowadzona działalność na rzecz seniorów lub sytuacji, w której jedne narzędzia są przeznaczo- w określonym języku programowania. Nie są to nicowanych grup respondenckich: przedstawicieli we współpracy z wolontariuszami – seniorami, ne do bardziej specyficznych zastosowań niż inne. umiejętności powszechnie występujące w śro- organizacji pozarządowych i instytucji publicz- Niemniej jednak wszystkie charakteryzują się dowisku socjologów, antropologów czy szerszej nych oraz liderów oddolnych inicjatyw, czyli ak- znaczną wszechstronnością. Program (...truncated)