Relacje między Zasadami Techniki Prawodawczej a Zasadami Poprawnej Legislacji w procesie stanowienia prawa

Przegląd Prawa Konstytucyjnego ---------ISSN 2082-1212--------DOI 10.15804/ppk.2017.01.11 ---------Nr 1 (35)/2017--------- Kamil Stępniak1 Relacje między Zasadami Techniki Prawodawczej a Zasadami Poprawnej Legislacji w procesie stanowienia prawa Słowa kluczowe: Zasady techniki prawodawczej, zasady prawidłowej legislacji, legislacja, prawo konstytucyjne, ochrona praw człowieka, Trybunał Konstytucyjny Keywords: The rules of legislative technique, principles of proper legislation, legislation, constitutional law, protection of human rights, the Constitutional Court Streszczenie Znaczenie zasad techniki prawodawczej (ZTP) oraz zasad prawidłowej legislacji (ZPL) jest kluczowe dla procesu stanowienia prawa. Są one gwarancją poszanowania praw chronionych przez ustawodawcę, a także ochrony praw człowieka. Zasady prawidłowej legislacji wywodzone są przez Trybunał Konstytucyjny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (czyli z zasady demokratycznego państwa prawnego). Zasady techniki prawodawczej stanowią zaś załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej. W opracowaniu dokonano charakterystyki obu dziedzin uwzględniając ich specyfikę oraz rys historyczny. Wykazano także, że dzięki łącznemu stosowaniu ZTP i ZPL oraz ich ścisłym relacjom prawodawca może stanowić akty prawne, które będą gwarantować ochronę praw człowieka oraz będą chronić interes państwa. Wskazano zależności między ZTP i ZPL i korzyści płynące z łącznego stosowania tych dziedzin. Autor jest doktorantem w Katedrze Prawa Konstytucyjnego Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. E-mail: . 1 210 PRZEGLĄD PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 2017/1 Summary Relations between the principles of proper legislation and the principles of legislative techniques in the process of law-making Meaning of the principles of legislative techniques (PLT) and the principles of proper legislation (PPL) should be regarded as a key to the process of lawmaking. These rules are often a guarantee for the protection of human rights. The principles of good legislation are inferred by the Constitutional Court of Art. 2 of the Polish Constitution (the democratic rule of law). The principles of legislative techniques are included in the Annex to the Regulation of the Prime Minister Council of Ministers dated on 20 June 2002 on the principles of legislative technique. The paper presents a characteristics of both disciplines taking into account their specificity and historical background. It was also shown that by joint application of PPL and PLT and their inseparable correlation legislator may establish acts that will guarantee the protection of human rights and will protect the interests of the State. The Author also identified benefits which derive form joint application of both sets of legislative rules and principles. * Problematyka relacji między zasadami prawidłowej legislacji (ZPL), a zasadami techniki prawodawczej (ZPL) jest złożona. Stanowi ona podstawę tworzenia dobrego prawa. Tylko poprawne działanie obydwu dziedzin powoduje możliwość realizacji norm w nich zawartych, a także egzekwowania przepisów. Współoddziaływanie pomiędzy zasadami prawidłowej legislacji, a zasadami techniki prawodawczej stanowi podstawę do stanowienia spójnego i prawidłowo rozwijającego się systemu prawnego, a także zapobiega takim zjawiskom jak chociażby dewaluacja prawa, czy też powstawanie niepożądanych luk prawnych. Oddziaływanie pomiędzy wskazanymi dziedzinami wydaje się być niezbędne do sprawnego funkcjonowania systemu prawnego i najwyższej gwarancji ochrony praw człowieka. Jednakże, jak się okazuje w praktyce współdziałanie to, nie jest wcale takie oczywiste. Kamil Stępniak • Relacje między Zasadami Techniki Prawodawczej... 211 Zasady prawidłowej legislacji2 swoją podstawę prawną znajdują w art. 2 Konstytucji RP3, czyli artykule ustanawiającym zasadę demokratycznego państwa prawnego. Jednakże jako ich bezpośredni aksjomat powinno się wskazać zasadę budowania zaufania obywateli (a także innych jednostek) do państwa i stanowionego przez nie prawa. Znana jest ona także jako tzw. zasada lojalności państwa, która bezpośrednio jest wywodzona z zasady demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Konstytucyjny sformułował szereg reguł i wymogów stanowienia prawa, które zbiorczo nazywamy zasadami prawidłowej legislacji. Same zasady zaś można określić jako ogólne dyrektywy tworzenia prawa, których powinien przestrzegać każdy prawodawca4. Zasady techniki prawodawczej możemy określić jako reguły, zasady i wytyczne dotyczące konstruowania aktów normatywnych, które same często są ujęte w formie aktu normatywnego. Zasady te określone są jako dyrektywy legislacyjne. Innymi słowy ZTP, to zbiór pewnych wytycznych (a co za tym idzie w konkretnym przypadku – umiejętności), które wskazują jak poprawnie formułować tekst aktu prawnego, jak włączać go do systemu prawa, lub z niego derogować5. Co ważne, ze względu na istniejące antagonizmy, technika prawodawcza nie jest taka sama dla wszystkich systemów prawnych. W Polsce dość długo należało czekać na regulacje z zakresu techniki prawodawczej. Co ciekawe, przez pewien czas nie obowiązywały one w sensie normatywnym, ponieważ początkowo postanowiono odejść od wydawania aktu prawnego regulującego niniejszą materię, na rzecz zwykłych publikacji książkowych. Publikowano je za to jako zbiór wytycznych dla prawodawcy6. Pierwsze zamysły dotyczące zastosowania jednolitych wzorców tworzenia prawa można dostrzec już w czasach Pierwszej Rzeczypospolitej. Przykłady można zauważyć w pewnych, powtarzalnych wzorach stanowienia konstytucji. Kwestie legislacyjne zostały podjęte w stanowisku króla Zygmunta III: „Jakoż Inaczej nazywana przez Trybunał Konstytucyjny także poprawną lub rzetelną legislacją. W wyroku TK z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15 mowa jest wyłącznie o poprawnej legislacji. Historycznie określano je jako zasady przyzwoitej legislacji. 3 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). 4 Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I – Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP, red. M. Jabłoński, Warszawa 2010, s. 305–307. 5 M. Błachut, W. Gromski, J. Kaczor, Technika prawodawcza, Warszawa 2008, s. 14–16. 6 G. Wierczyński, Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Warszawa 2009, s. 18–22. 2 212 PRZEGLĄD PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 2017/1 napomina i prosi nakoniec J.K. Mć W. Mci, abyście i posły te, które podług zwyczaju obrać i posłać na ten przyszły sejm będziecie raczyli, żebyście takowe obrali, którzyby żadnemi swemi własnemi ani przyjacielskimi potrzebami nie byli zabawieni, którzyby i nic swego i nic na ten czas inszego od W. Mci nie przynosili, jedno to, co J.K. Mć na ten czas W. Mciom proponować raczył”7. Oczywiście były to instrukcje króla o charakterze nie stricte technicznym, lecz raczej ogólno-legislacyjnym. Miały jednak takie znaczenie, że wskazywały, by stanowić (...truncated)