Selçuklu Devleti İle Büveyhi Devleti Arasında Yaşanan İktidar Mücadelesinin Bağdat’ta Yaşayan Sünnilerin Ve Şiilerin Üzerine Etkisi

Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran 2020, Cilt 6, Sayı 2 Journal of History and Future, June 2020, Volume 6, Issue 2 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih&Gelecek Dergisi Öğr. Gör. Murat ERKOÇ 595 History&Future Journal of Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Gaziantep / Türkiye ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0640-6493 Screened by e-ISSN 2458-7672 Eser Geçmişi / Article Past: Araştırma Makalesi Başvuruda bulundu. Kabul edildi. 14/06/2020 20/06/2020 Applied Accepted DOI: http://dx.doi.org/10.21551/jhf.753223 Research Paper Orjinal Makale / Orginal Paper Selçuklu Devleti İle Büveyhi Devleti Arasında Yaşanan İktidar Mücadelesinin Bağdat’ta Yaşayan Sünnilerin Ve Şiilerin Üzerine Etkisi Öz The Effects of the Challenge of Dominance between the Seljuk State and the Buwayhid State on the Sunnies and the Shitees Living in Baghdad Abbasi Devleti’nin 945 yılında siyasi ve iktisadi açıdan bunalım içerisine girdiği dönemde Şii Büveyhi Devleti’nin Bağdat’ı ele geçirmesi, İslam dünyasında Sünni-Şii çatışmasının şiddetlenmesine neden olmuştur. Abbasi Devleti’ne karşı Kuzey Afrika’da kurulan Şii Fatımi Devleti’nin Abbasilerin siyasi, dini ve iktisadi açıdan zayıflaması için Büveyhiler Devleti’ne destek vermesi, Abbasi Devleti’ni müşkül bir durumda bırakmıştır. Ayrıca Bağdat’ta Büveyhiler, Mısır ve Suriye’de Fatımilerin Ehli Sünnet akidesine ters düşen birtakım uygulamaları, mezhep çatışmalarının yaşanmasına neden olmuştur. Selçukluların kudretinin yayılmaya başladığı dönemde Sünnilerin hamiliğini üstlenmeye başlaması karşısında oldukça rahatsız olan Büveyhiler, Abbasi Halifesi başta olmak üzere Sünnileri baskı altına almaya başlamıştır. Bağdat’ta Büveyhiler’in baskısı karşısında zor durumda kalan Abbasi Halifesi, Tuğrul Bey’i Bağdat’a davet etmiştir. 1055 yılında Bağdat’a gelen Tuğrul Bey’i Abbasi veziri ve Büveyhi Sultanı Melikü’r Rahim’in büyük bir törenle karşılaması, Şiileri oldukça rahatsız etmiştir. Nitekim ertesi gün pazarda alışveriş yapan Selçuklu askerleri ile halk arasında yaşanan tartışma büyük bir olaya dönüşmüştür. Tuğrul Bey, bu olayların yaşanmasında sorumlu olarak gördüğü Melikü’r Rahim’in huzuruna gelmesi için eman vermiştir. Melikü’r Rahim ve erkânı, Tuğrul Bey’in huzuruna çıktıktan sonra derdest edilerek hapsedilmiştir. Böylece Büveyhilerin İslam dünyası üzerindeki etkisi tamamen ortadan kaldırılmıştır. Büveyhiler’den sonra İslam dünyasının hamisi olan Selçuklular, Büveyhiler döneminde Ehli Sünnet akidesine ters düşen birtakım uygulamalara son vererek mezhep çatışmalarının sona ermesini sağlamıştır. İlerleyen süreçlerde Şii Fatımiler, Bağdat’ı yeniden Şiiliğin merkezi haline getirmek istemesine rağmen başarılı olamamıştır. Anahtar Kelimeler: Selçuklular, Büveyhiler, Abbasiler, Bağdat, Sünniler, Şiiler ATIF: ERKOÇ Murat, “Selçuklu Devleti İle Büveyhi Devleti Arasında Yaşanan İktidar Mücadelesinin Bağdat’ta Yaşayan Sünnilerin Ve Şiilerin Üzerine Etkisi”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 6/2 (Haziran 2020), s. (595-615) CITE: ERKOÇ Murat, “The Effects of the Challenge of Dominance between the Seljuk State and the Buwayhid State on the Sunnies and the Shitees Living in Baghdad”, Journal of History and Future, 6/2 (June 2020), pp. (595-615) 596 Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran 2020, Cilt 6, Sayı 2 Journal of History and Future, June 2020, Volume 6, Issue 2 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Abstract During the period when the Abbasid State was in crisis political and economic terms in 945, the Shia Buwayhid State’s seizured Baghdad and thus Sunni-Shiite conflict intensified in the Islamic world. A number of practices that are in contradiction with the People of the Sunnah Buwayhids in Baghdad, the Ahl al-Sunnah of Egypt, and the Fatimids in Syria have led to sectarian conflicts. During the period when the power of the Seljuks began to spread, Buwayhids, who were very disturbed by the fact that the Sunnis started to take over the patronage, started to oppress the Sunnis, especially the Abbasid Caliph. The Abbasid Caliph, who was in a difficult situation due to the pressure of Buwayhids in Baghdad, invited Tuğrul Bey to Baghdad. The meeting of Tuğrul Bey, who came to Baghdad in 1055, to the Abbasid vizier and Buwayhid Sultan Melikürr Rahim with a great ceremony, disturbed the Shiites. As a matter of fact, the debate between the Seljuk soldiers who shop in the market the next day and the public has turned into a big event. Tuğrul Bey issued a decree to come to the presence of Melikü’r Rahim, whom he considered responsible for the occurrence of these events. Melikü’r Rahim and his fore comers were imprisoned after he appeared before Tuğrul Bey. Thus, the influence of Buwayhids on the Islamic world was completely eliminated. The Seljuks, the patron of the Islamic world after Buwayhids, ended the sectarian conflicts by ending a series of practices that were contrary to the Ahl al-Sunnah creed. In the forthcoming processes, the Shia Fatimids even they wanted to make Baghdad the center of Shiite again, could not succeed. Keywords: Seljuks, Buwayhids, Abbasids, Baghdad, Sunnis, Shiites 1) Giriş Emevi Devleti, 661 yılında Şam’da kurulduğu zaman devletin sınırları, Buhara’dan Kayrevan’a, Hicaz bölgesinden Şam’a Irak’a, İran’a, Mısır’a, Cezayir’e, Fars’a, Horasan’a, İstanbul sınırlarına, Anadolu’ya ve Ceyhun nehrinin diğer yakasına kadar ulaşmaktaydı.1 Muaviye b. Ebu Süfyan, yönetimi aldığı zaman İslami fetih hareketlere hız kesmeden devam etmiştir. Bunun neticesinde İslami sınırlar, İslam tarihinin en ünlü komutanları Tarık b. Ziyad ve Musab b. Nusayr tarafından İspanya’ya kadar ulaşmıştır. İspanya’da Müslümanların fetih hareketleri devam ederken bir taraftan Abbasiler, Emevi hanedanlığına son verirken diğer taraftan Endülüs’e göç etmeye başlayan Berberiler ile Araplar arasında yaşanan asabiyet meselesi, bölgede şiddetli çatışmaların yaşanmasına yol açmıştır. Endülüs topraklarına yakın olduğu bilinen Mağrib’de kabileler arası yaşanan çatışmaların yanı sıra Abbasilerin baskısından kaçıp bölgeye gelen Haricilerin Sünni-Şii çatışmasına sebebiyet vermesi İslam dünyasını olumsuz yönden etkilemiştir.2 Endülüs bölgesinde bu gelişmeler yaşanırken Emeviler’den sonra kurulan ve Hilafet merkezi olarak Irak’ı tercih eden Abbasiler dönemine baktığımız zaman Abbasi İhtilali sonrası Şiilerin yönetimde hak iddia ettiğini görmekteyiz. Şiilerin bu iddiası üzerine Abbasi halifesi Ebu’l Abbas es-Seffah’ın cuma hutbesinde kendilerine bu makamın Allah 1 2 İbn Abdürabbih, Ahmed b. Muhammed, el-İkdü’l-Ferid, VII, (düz. Abdulmecid et-Terhini), Beyrut, 1983, s. 275-282. Zeynep Nur Özmen “9-11. Yüzyıllar Arasında Endülüs Emevileri ve Fatımi Devleti İlişkileri”, (Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gaziantep 2019, s. 4. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran 2020, Cilt 6, Sayı 2 Journal of History and Future, June 2020, Volume 6, Issue 2 597 tarafından bahşedildiğini (...truncated)