Tıp Ekolleri & Erdemli Tabip Filozof Olmalı

Mantık Araştırmaları Dergisi Journal of Logical Studies Tıp Ekolleri & Erdemli Tabip Filozof Olmalı Yazar(lar) | Author(s): Mehmet ÇAVDAR Bu makaleyi kaynak gösterin | Cite this article: Çavdar, M . "Galenos, Tıp Ekolleri & Erdemli Tabip Filozof Olmalı". Mantık Araştırmaları Dergisi 3 (2021 ): 92-97 Bu makaleye çevrimiçi ulaşın | See this article online: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1807671 ISSN 2687-3125 | e-ISSN 2687-3125 Mantık Araştırmaları Dergisi Yıl: 3 Sayı: 5 – 2021 / Yaz Tıp Ekolleri & Erdemli Tabip Filozof Olmalı Mehmet ÇAVDAR* Galenos Çev. Özcan AKDAĞ-Osman BAYDER Kayseri: Kimlik Yayınları, 2021, 69 Sayfa ISBN: 978-605-7785-76-3 Tanıtım ve değerlendirmesini yapacağımız bu eser, Galen’in Tıp Ekolleri ve Erdemli Tabip Filozof Olmalı eserlerinin tercümesidir. Kitapta bu iki eserin Arapça eleştirmeli metinlerine de yer verilmiştir. Öncelikle Tıp Ekolleri eserini daha sonra da Erdemli Tabip Filozof Olmalı eserini ele alacağız. * Arş. Gör., Bingöl Üniversitesi, İslamî İlimler Fakültesi, ORCHID: 0000-0003-4817-2189 Yayın Tarihi: 12-07-2021 Geliş Tarihi: 04-06-2021 Kabul Tarihi: 11-07-2021 Tıp ilminin amacı sağlıktır, gayesi ise bu sağlığın korunmasıdır. Bir tabip hastalık halinde sağlığa kavuşmanın yollarını sağlık halinde de sağlığı korumanın yollarını bilmek zorundadır. Bütün tabipler, tıp ilminin kişiyi sağlıklı kılan ve hasta eden şeyleri bilme şeklindeki tanımında ittifak etmektedirler ancak sağlığın ve hastalığın sebeplerinin bilgisini elde etme noktasında farklı görüşler öne sürmektedirler. Bazıları bu bilginin elde edilmesinde sadece tecrübenin tek başına yeterli olduğunu savunurken bazıları tecrübenin yanında kıyas yönteminin de olması gerektiğini KİTAP TANITIMI Tıp Ekolleri eseri tıp ilminin tanımına dayalı olarak tıbbın amacı, tecrübe ehlinin görüşleri, kıyas ehlinin görüşleri, kıyas ehlinin tecrübe ehline yönelik itirazı, tecrübe ehlinin kıyas ehline yönelik eleştirileri, metot ehlinin görüşleri, metot ehlinin görüşlerinin açıklanması, metot ehlinin tecrübe ve kıyas ehline yönelik eleştirileri, tecrübe ehlinin metot ehline yönelik eleştirileri ve kıyas ehlinin metot ehline yönelik eleştirileri şeklinde on bölümden oluşmaktadır. Tıp Ekolleri & Erdemli Tabip Filozof Olmalı savunmaktadır. Sadece tecrübenin yeterli olduğunu savunanlar tecrübenin tabiî, arazî, kasıt ve teşbih yollarıyla gerçekleştiğini belirtmektedir. Tecrübe ehli, tecrübeye dair bu türden birçok şey bir araya geldiğinde bunun tıp ilmi olduğunu ve bu tecrübeleri bir araya getirenin de tabip olduğunu iddia etmektedir. Onlar bu tür bilgi elde etme yollarından dolayı tıp ilmini ayrıca müşâhede olarak da adlandırırlar. Çünkü bu sanat, tek bir olayın birçok defa gözlemlenen hususlarını muhafaza etmektedir. Sağlığı elde etme ve bu sağlığı korumanın yolunun kıyas yöntemi ile mümkün olduğunu benimseyenlere göre öncelikle tedavi edilmesi amaçlanan bedenin tabiatı ve onun sağlıklı ve hasta olmasına neden olan şeylerin bilinmesi gerektiğini belirtir. Tabip, tüm hastalıkların sebeplerinin varlığını, ilaçların etkisini, hangi ilaçlarla tedavinin gerçekleşeceğini ve kıyas ile akıl yürütmenin ölçülerini bilmek için öncelikle bedeni kuşatan dört unsurun, mekanların, mesleklerin, adetlerin, yiyecek ve içeceklerin beden üzerindeki farklı etkilerini iyi bir şekilde bilmelidir. Örneğin bedenin organlarından birinde acı, sertlik, şişlik veya direnç gösteren bir durum oluştuğunda tabibin öncelikle bu duruma sebep olan şeyin ne olduğunu bilmesi gerekmektedir. Ayrıca tabip, sıvının miktarının tabiî miktarından fazla olması durumunda bu sıvının söz konusu organa akacağı ve bunun da şişkinliğe, genişlemeye ve acılara sebep olacağını bilmelidir. Böylece kıyas ehli söz konusu hastalıktan bu hastalığa neyin faydalı olacağı hususunda akıl yürütmeye başlar. Ayrıca onlara göre bu akıl yürütmenin yanı sıra hastanın kuvveti, yaşı, hastanın kendi tabiatı, içinde bulunulan mevsim, yaşanılan mekânın tabiatı, icra edilen meslek ve uygulanan adetler hakkında da akıl yürütmeler yapmak gerekmektedir. Yine yüksek ateşi olan, hareketlerinde tembellik olan ve bedeninde ağırlık hisseden biri ile karşılaşıldığında ve bu kişinin bedeninin normal halinden daha şişkin, vücut ısısının çok şiddetli ve damarlarının da normal halinden daha şişkin ve dolgun olduğu görüldüğünde kıyacılara göre tüm bunlara şahit olan tabip, söz konusu kişinin vücudunda kan miktarının arttığını, vücudunun ısındığını ve bunun tedavisinin de ancak tahliye ile mümkün olacağını bilir. Çünkü tahliye işlemi, şişkinlik ve sıvı miktarının artmasının zıddıdır. Bir şeyin tedavisi de o şeyin zıddı ile mümkün olur. Kıyas ehlinin faydalı olan şeylerin ne olduğuna dair yaptıkları akıl yürütmelerin bazısı tamamen tecrübe ehlinin gözlem ve muhafazadan elde ettikleri şeylerle aynıdır. Yüksek ateşi olan bir kişiye dair semptomların bir araya gelmesi noktasında tecrübe ve kıyas ehli aynı görüştedir. Tecrübe ehli bu semptomların bir araya gelmesini belirti/karine olarak isimlendirir. Böyle bir durumda kıyas ehli kan alma işlemi uygularken tecrübe ehli ise gözlem ve 93 Mehmet ÇAVDAR muhafaza ettikleri bu durumu deneyim olarak kabul etmektedir. Bu iki gurup sadece söz konusu tedavinin elde edilme yöntemi ve varlığı konusunda ayrışırlar. Çünkü her iki gurup da bedendeki belirtilerden hareketle tedavi işlemini uygular. Bu iki grup bazen aynı görüşte olsa da genellikle birbirlerini tenkit etmişlerdir. Kıyas ehlinin bazısı tecrübe ile hiçbir şeyin sabit olamayacağını bazısı tecrübenin tam olmadığını bazısı da tecrübenin kesin ve güvenilir bir teknik içermediğini belirtmiştir. Tecrübe ehline eleştiri yöneltenlerden biri ikinci yüzyılın sonlarında Anadolu’da yaşamış Prusalı Asklepiades’tir. Ona göre belirli bir hal üzere oluşan bir şeyin birçok defa aynı şekilde oluşması mümkün değildir. Tecrübe ehlini eleştirenlerden bir diğeri de M. Ö. 304-250 yılları arasında yaşamış Attikalı anatomist Erasistratos’dur. Ona göre semiz otunun azı dişi tedavisine iyi gelmesi örneğinde olduğu gibi tecrübe ehlinin tekil bir hastalık için tekil bir ilaç kabul etmesi mümkündür ancak mürekkep hastalıklar için mürekkep bir ilacın tecrübe ile ortaya konulması mümkün değildir. Aynı şekilde tecrübe ehli de kıyas ehlinin görüşlerinin ikna edici olmadığı ve hakikate ulaştırmadığı şeklinde eleştirmişlerdir. Diğer taraftan da tecrübe yönteminin kanıtlanabilir, sabit, yeterli, mükemmel ve sağlam olduğunu ortaya koymaya çalışmışlardır. Onlara göre nazari akıl yürütme yoluyla bir şeyden hareketle başka bir şeyin bilgisine ulaşmak mümkün değildir. Her şey kendi zatından hareketle bilinmeli ve tabiatında kapalılık olan bir şeye başka bir şeyden hareketle delil getirilemez. Tıp sanatında mantığa ihtiyaç duymayı gerektirecek bir durum yoktur. Mantık, kapalı bir şeyi kanıtlamaya yarayan kesin bir burhan değildir. Kendisinden fayda elde edilen kıyas sadece açık durumlara dayalı yapılan kıyastır. Metot ehline göre ilaçtan, hastalığın sebebinden, hastanın yaşından, hastalığın hangi mevsimde (...truncated)