Nüfus Mübadelesi Sonrası Yunanistan Veria (Karaferye) Şehrinde Ev Olarak Kullanılan Camiler

https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Eylül 2020, Cilt 6, Sayı 3 Journal of History and Future, September 2020, Volume 6, Issue 3 Tarih&Gelecek Dergisi 1109 History&Future Journal of Öğr. Gör. Dr. Neval Konuk HALAÇOĞLU Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu, Turizm Rehberliği Bölümü, neval. ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9322-0541 e-ISSN 2458-7672 Eser Geçmişi / Article Past: Araştırma Makalesi Başvuruda bulundu. Kabul edildi. 23/9/2020 28/09/2020 Applied Accepted DOI: http://dx.doi.org/10.21551/jhf.799390 Research Paper Orjinal Makale / Orginal Paper Nüfus Mübadelesi Sonrası Yunanistan Veria (Karaferye) Şehrinde Ev Olarak Kullanılan Camiler Mosques Used as Houses in Veria (Karaferye), Greece, After the Population Exchange Öz Dinî yapı türleri arasında camilerin ibadet amaçlı kullanımları dışında, yeniden işlevlendirilmeleri dinî değerinden dolayı hassasiyet taşımakla birlikte, çok aykırı bir fonksiyonel kullanımı olmaması önemlidir. Bu çalışma da Balkanlardaki somut kültürel mirasımızın önemli erken tarihli örneklerinden Yunanistan’ın Karaferye şehrinde inşa edilen mübadele sonrası günümüzde eve dönüştürülmüş dört cami ele alınmıştır. Osmanlı mimari kültürel çeşitliğinin somut kanıtları olan camilerin farklı bir işlev verilerek, mesken/konut olarak kullanılması, kültürel mirasın korunması çalışmalarının tartışmalı konularından biridir. Türkiye-Yunanistan arasında 30 Ocak 1923’te imzalanan Nüfus Mübadelesi Anlaşması sonrasında, Yunanistan’da bıraktığımız mimari eserlerin maruz kaldığı fonksiyonel dönüşümleri izlemek, dönüştürülme sürecinin doğru tanımlanması ve camilerin kültürel miras içindeki yerinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın içeriğini oluşturan, Karaferye (Veria) şehrinde bulunan ve günümüzde konut olarak kullanılan; daha önce ulusal ve uluslararası literatürde yer almayan gizlenmiş dört cami ilk kez bu yayınla tanıtılacaktır. Çalışmanın bulguları arşiv, literatür araştırması ve saha çalışmasına dayanmaktadır. Türkiye-Yunanistan Nüfus mübadelesi sonrasında Yunanistan’ın başka hiçbir şehrinde, Karaferye (Veria) kentinde görülen sayıda cami, konuta dönüştürülmemiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Karaferye, Osmanlı Mimarisi, Cami, Mübadele. Screened by Abstract Among the types of religious buildings, it is important that the re-functioning of mosques, except for their use for worship purposes, is sensitive due to its religious value, but not a very contrary functional use. It is the subject of this study that four mosques built in Veria, Greece, which are one of the important early examples of our concrete cultural heritage in the Balkans, are still used as houses after the exchange. Concrete evidence of Ottoman architectural cultural diversity is one of the controversial issues of cultural heritage conservation studies, giving mosques a different function and using them as dwellings. Turkey and Greece signed between January30, 1923 after the Population Exchange Agreement, the cultural and architectural inventory we have left Greece to follow the functional differences incurred, accurate identification of the conversion process and determining the location of mosques and cultural heritage is also of great importance. For this reason, the use of these hidden mosques, which are not included in the existing national and international scientific sources, which contain four examples in the study, has been determined for the first time in Karaferye(Veria) and revealed for the first time. The findings of the study are based on archive, literature research and fieldwork. No other city in Greece as a result of the Population exchange between Greece and Turkey, Karaferye (Veria), in which mosques were converted into housing. Keywords: Ottoman State, Karaferye (Veria), Ottoman Architecture, Mosque, Exchange. ATIF: HALAÇOĞLU Neval Konuk , “Nüfus Mübadelesi Sonrası Yunanistan Veria (Karaferye) Şehrinde Ev Olarak Kullanılan Camiler”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 6/3 (Eylül 2020), s. (1109-1133) CITE: HALAÇOĞLU Neval Konuk, “Mosques Used as Houses in Veria (Karaferye), Greece, After the Population Exchange”, Journal of History and Future, 6/3 (September 2020), pp. (1109-1133) Tarih ve Gelecek Dergisi, Eylül 2020, Cilt 6, Sayı 3 Journal of History and Future, September 2020, Volume 6, Issue 3 1110 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf S 1.Giriş: avaş sırası ve sonrasında dini yapıların hedef alınması, cemaatini kaybeden yapıların yeniden kullanımları bütün dünyada mimarlık tarihi boyunca görülen yaygın uygulamalardır. Bu çalışmanın amacı ise, Yunanistan’daki Osmanlı cami mimarisi çalışmalarında hiç ele alınmamış olan, mübadele sonrasında camilerin ev/ meskene dönüştürülerek kullanılmasıdır. Mimarlık alanında tarihi yapıların farklı kültürlerce özgün işlevi dışında kullanımı, dolayısıyla yapısal ve sosyal olarak adaptasyonlarının sağlanması kabul görmektedir. Keza koruma alanı açısından da, kültürel miras algısı ve kültürel mirası sahiplenme konularının da yeri ve önemi vardır. Osmanlı Devleti’nin 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında ve özelinde irdelendiğinde akabindeki savaşlar ve göçler sonrasında Rumeli’deki camilerin yıkıldığı, kiliseye dönüştürüldüğü veya farklı bir işlev verildiği görülmektedir. Dolayısıyla, tarihsel olayların siyasi ve sosyal dinamikleri Rumeli’deki Osmanlı camilerinin dönüştürülme süreçlerinde farklılıklara yol açmıştır. Türkiye-Yunanistan arasında 30 Ocak 1923’te imzalanan Nüfus Mübadelesi Anlaşması sonrasında, Yunanistan’da bıraktığımız kültürel mimari envanterin uğradığı fonksiyonel farklılıkları izlemek, dönüştürülme sürecinin doğru tanımlanması ve camilerin kültürel miras içindeki yerinin belirlenmesi de büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada dört örneği barındıran Karaferye (Veria) şehrinde, günümüzde konut olarak kullanılan camiler ilk kez incelenerek literatüre kazandırılmıştır. Çalışmanın bulguları arşiv, literatür araştırması ve saha çalışmasına dayanmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, literatürdeki eksik alanlar kapsam ve yöntem açıklanmaktadır. Bulguların nasıl tespit edildiği ikinci bölümde sunulmuştur. Osmanlı dönemi Karaferye şehri üçüncü bölümde incelenmiştir. Dördüncü bölümde, camilerin mimari bilgileri ile mübadeleyle camiden eve dönüştürülmeleri süreci, sonrasında kültürel miras olarak algılanmadıkları ve korunmadıklarıyla ilgili mevcut durumları ışığında değerlendirme yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise; yapıların tespiti, durumları ve korunmaları ile ilgili öneriler sunulmuştur. 2.Yunanistan’da Osmanlı Mimari Varlığı: Farklı bölgeleriyle; 14.y.y.’ın son çeyreğinden, 1912’ye kadar Osmanlı Devleti hâkimiyetinde kalan Yunanistan, 1923 Lozan Antlaşması gereğince iki ülke arasında yapılan nüfus mübadelesinden önce Balkanlarda Türk nüfusunun en yoğun olarak bulunduğu ülkelerden biriydi. Balkanlarda Türk idaresine en erken katılan ülkelerden biri olması sebebiyle, sayı itibariyle çok sayıda Osmanlı mimarî eserinin bu ülked (...truncated)