Yeniçeri Ocağının Yetmiş Birinci Ortası: Seksoncular (Samsoncular)

1038 Tarih ve Gelecek Dergisi, Eylül 2020, Cilt 6, Sayı 3 Journal of History and Future, September 2020, Volume 6, Issue 3 Tarih&Gelecek Dergisi Dr. Öğr. Üyesi Aziz ALTI https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf History&Future Journal of Munzur Üniversitesi Tarih Bölümü. ORCID: https://orcid.org/0000-00025009-9438 e-ISSN 2458-7672 Eser Geçmişi / Article Past: Araştırma Makalesi Başvuruda bulundu. Kabul edildi. 18/09/2020 25/09/2020 Applied Accepted DOI: http://dx.doi.org/10.21551/jhf.796892 Research Paper Orjinal Makale / Orginal Paper Yeniçeri Ocağının Yetmiş Birinci Ortası: Seksoncular (Samsoncular) Öz The Seventy First Troops of the Janissary Guild: Seksoncular (Samsoncular) Yeniçeri Ocağının yetmiş birinci ortası olan seksoncular (saksoncular-samsoncular) Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulmuştur. Ortanın başında bulunan seksoncubaşı, ocak ağalarındandır. Genel kaideye göre turnacıbaşılar seksoncubaşı olarak atanırken seksoncubaşılar ise zağarcıbaşılığa terfi etmektedirler. Yetmiş birinci ortayı kumanda etmekle vazifeli olan seksoncubaşı padişah için av, gösteri ve törenlerde kullanılmak üzere sekson (sakson-samson) cinsi köpek yetiştirmekle görevlidir. Seksoncular 16. yüzyılda bu vazifelerini bostancılara kaptırmış olsa da ortalarında sekson beslemeğe devam etmişlerdir. Seksoncu ortası seksonlara bakmak gibi esas vazifelerinin dışında savaş esnasında kendilerine verilen tüm emirleri ifa etmekle görevliydiler. Barış zamanlarında ise devşirme yapmak üzere vazifelendirilmişlerdir. Seksonların temini gerek ülke içinden gerekse ülke sınırları dışından sağlanmaktaydı. Yetmiş birinci ortadaki ve bostancıların besledikleri seksonların ihtiyaçları devlet tarafından karşılanıyordu. Sekson cinsi köpeklerin kaldıkları mahaller zamanın getirdiği yıpranma ve çeşitli sebeplerden dolayı belirli dönemlerde tamire ihtiyaç duymuştur. Yetmiş birinci orta neferlerinin diğer yeniçeriler gibi aldıkları ulufenin yanı sıra ortalarına ait farklı gelir kalemleri mevcuttu. Seksoncu ortası 1826’da yeniçeri ocağının kapatılmasıyla birlikte lağvedilmiştir. Ele alınan bu çalışmada seksoncu ortasının kuruluşu, ortanın iç işleyişi, işlevleri ile ocaktaki pozisyonu, ortaya sekson temini ve seksonların bakımı gibi konular işlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Yeniçeri Ocağı, Yetmiş Birinci Orta (Seksoncular), Sekson, Av, Tören. Screened by Abstract The seventy-first troops (orta) of the Janissaries Guild, the Seksoncular (saksoncular-samsoncular), were founded by Fatih Sultan Mehmed. The seksoncubaşı at the beginning of the troops is one of the guild chief. According to the general rule, turnacıbaşı are appointed as seksoncubaşı, while seksoncubaşı are promoted to zağarcıbaşı. The seksoncubaşı, who is in charge of commanding the seventy-first troops, is responsible for raising a sekson (saksonsamson) breed dog for the sultan to be used in hunting, demonstrations and ceremonies. Although the seksoncular lost their duties to the gardeners in the 16th century, they continued to feed the sekson at the troops. The sekson squad was tasked with performing all the tasks assigned to them during the war, except for their main task, such as taking care of sekson dogs. In times of peace, they were assigned to do recruitment. The seksons were provided both from inside and outside the country. The needs of the seventy-first troops and the seksons fed by the gardeners were met by the state. The areas where the sekson dogs were staying were in need of repair at certain intervals over time and for various reasons. In addition to the salary that the seventy-first troops soldiers received like other janissaries, there were different income items belonging to the troops. In 1826, the sekson troops were abolished with the closure of the janissary corps. In this study, issues such as the establishment of the troops sekson, the inner functioning of the middle, its functions and its position in the janissary guilds, to obtain and the maintenance of the sekson dog are discussed. Key Words: The Janissary Guild, The Seventy-First Troops (orta), Sekson, Hunting, Ceremony. ATIF: ALTI Aziz, “Yeniçeri Ocağının Yetmiş Birinci Ortası: Seksoncular (Samsoncular)”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 6/3 (Eylül 2020), s. (1038-1050) CITE: ALTI Aziz, “The Seventy First Troops of the Janissary Guild: Seksoncular (Samsoncular)”, Journal of History and Future, 6/3 (September 2020), pp. (1038-1050) https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Eylül 2020, Cilt 6, Sayı 3 Journal of History and Future, September 2020, Volume 6, Issue 3 1039 O Giriş smanlı Devleti’nin daimi ordu ihtiyacını sağlamak adına kuruluş tarihi net olarak bilinmese de I. Murad döneminde kurulduğu genel olarak kabul gören yeniçeri ocağı 1826 yılına kadar varlığını devam ettirmiştir1. Ortalardan2 meydana gelen yeniçeri ocağı ihtiyaca binaen zaman içerisinde bünyesindeki orta sayılarını arttırmıştır. Kanuni Sultan Süleyman döneminde yeniçeri ocağındaki orta sayısı 165 iken ilerleyen yıllarda bu sayı 196’ya yükselmiş hatta I. Mahmud zamanında 199 olmuştur3. Çeşitli alanlarda ihtisaslaşan bu ortalardan birisi de seksoncu(saksoncusamsoncu)lardır. Esasında seksoncularla birlikte farklı cins ve işleve sahip olan köpeklerin bakımını yürütecek farklı ortalarda mevcuttu. Bunlar çeşitli kuş ve sürek avında kullanılan tazılara bakan turnacılar4 ile yine avlara katılan zağar cinsi av köpeğine bakan zağarcılardı5. Yeniçeri ortalarında beslenen zağar ve sekson cinsi köpekler zamanla Bostancı Ocağında da beslenmeye başlanmıştır6. Sekson cinsi köpekler gerek fiziksel özellikleriyle gerekse kullanıldıkları alanlardaki işlevselliğiyle diğer köpeklerden farklılık arz etmektedir. Esasında av maksatlı kurulan sekson ocağının zamanla gösterilerde veya törenlerde bir güç göstergesi olarak kullanılması7 ocaktaki seksonlara farklı bir misyon yüklemiştir. Araştırmacılar tarafından Antik Roma’ya kadar dayandırılan8 vahşi hayvan dövüşlerinin zevk ve seyir amacının dışında siyasi maksatlarla yapıldıkları ileri sürülmüştür9. Bu doğrultuda özellikle tören ve gösteri gibi umuma açık alanlarda padişaha ait seksonların ayı ve fil gibi iri hayvanların üzerine saldırmaları padişahın karşı tarafa “güç” ve “mücadeleye” yönelik psikolojik mesaj verme amacıyla yapılmış olma ihtimalini ortaya çıkarıyor. Nitekim tazı ve zağar gibi ava yönelik hayvanların mevcudiyetine rağmen iri, güçlü ve saldırgan sekson cinsi köpeklere ocak bünyesinde ayrıca yer verilmesi bu kanaati destekler niteliktedir. Bu minvalde ele alınan çalışmada ortanın zuhuru ve gelişimi, işlevleri, seksonların temini ile bakımları gibi konular geniş perspektifte incelenecektir. 1 Kemal Beydilli, “Yeniçeri”, TDVİA, C. 43, İstanbul 2013, 450; Mücteba İlgürel, “Yeniçeriler”, İA, MEB, C. XIII, İstanbul 1986, 385-386. 2 Cemaat ortaları olarak da adlandırılan bu yapı yeniçeri ocağının en eski teşkilatı olup, bugünkü bölük yapılanmasına benzemektedir. Bkz. Mehmet Ali Ünal, Osmanlı Tarih Sözlüğü (İstanbul: Paradigma Yayınl (...truncated)