Adoracja latria na podstawie pism Elżbiety Catez – św. Elżbiety od Trójcy Świętej

93 STUDIA GDAŃSKIE TOM xlVII Ks. Janusz Wilk Katowice ORCID: 0000-0002-6488-527X Adoracja latria na podstawie pism Elżbiety Catez – św. Elżbiety od Trójcy Świętej DOI: doi.org/10.26142/stgd-2020-026 Streszczenie: Przeprowadzając studium zagadnienia adoracji latria w pismach Elżbiety Catez – św. Elżbiety od Trójcy Świętej, najpierw sprecyzowano kwestię samej adoracji (latria, dulia, hiperdulia). Następnie wprowadzono w temat adoracji w pismach Elżbiety – „adoracja w percepcji Elżbiety Catez” oraz wyszczególniono i przeprowadzono analizę następujących aspektów adoracji: „adoracja latria przed Najświętszym Sakramentem”, „adoracja latria, jako duchowe trwanie przy Jezusie obecnym w drugim człowieku”, „adoracja latria, jako forma wsparcia lub dziękczynienia”, „adoracja latria a milczenie i cisza”, „adoracja latria i actio”, „Maryja, jako wzór i nauczycielka adoracji”. W adoracyjnym trwaniu przy Bogu przez Elżbietę od Trójcy Świętej wyraźnie widoczna była naturalność jej postawy. Nie musiała się do niej przymuszać, a czas przeżywany na adoracji nie dłużył się jej. Była to z pewnością łaska Boga, który jest „sprawcą i chcenia, i działania zgodnie z [Jego] wolą” (Flp 2,13), ale i jej pełna prostoty oraz miłości więź z Bogiem. Słowa kluczowe: Elżbieta Catez, Elżbieta od Trójcy Świętej, adoracja, oddawanie czci Bogu, uwielbienie Adoration Latria based on the Writings of Elizabeth Catez – Elizabeth of the Trinity Abstract: This study of the latria issue in the writings of Elizabeth Catez – Elizabeth of the Trinity – begins by defining adoration (latria, dulia, hyperdulia). The topic of adoration in Elizabeth’s writings is then introduced – “adoration in the perception of Elizabeth Catez”. Next, the following aspects of adoration are identified and analysed: “adoration latria before the Holy Sacrament”, “adoration latria as spiritual remaining with Jesus as present 94 StGd 47 (2020) Nauki teologiczne in other people”, “adoration latria as a form of support or thanksgiving”, “adoration latria and silence and calm”, “adoration latria and action”, “Mary as the teacher and model of adoration”. In Elizabeth of the Trinity’s remaining in adoration with God, the naturalness of her outlook was clearly visible. She did not have to force herself to it, and the time spent on adoration did not hang on her hands. Undoubtedly this was a grace of God, who was “at work in [her], both to will and to work for His good pleasure” (Phil 2:13), but it was also the effect of her bond with God, which was full of simplicity and love. Keywords: Elizabeth Catez, Elizabeth of the Trinity, adoration, paying homage to God, worship „Nie potrafię nic innego, jak milczeć... i adorować nadmiar miłości naszego Boga!” Św. Elżbieta od Trójcy Świętej List 234 Wprowadzenie Adoracja (łac. adoratio – „uwielbienie”, „oddawanie czci”, „akt uwielbienia”1; gr. proskune,w – „złożyć pokłon”, „oddawać cześć padając na twarz”; prosku, nhsij – „czołobitny hołd”, „pokłon”2), to „słowa, gesty lub inne znaki uważane za wyraz czci i szacunku”3. W rozumieniu chrześcijańskim adoracja jest „zasadniczą postawą człowieka, który uznaje się za stworzenie przed swoim Stwórcą. Wysławia wielkość Pana, który nas stworzył, oraz wszechmoc Zbawiciela, który wyzwala nas od zła. Jest uniżeniem się ducha przed «Królem chwały» (Ps 24,9-10) i pełnym czci milczeniem przed Bogiem, który jest «zawsze większy». Adoracja trzykroć świętego i miłowanego ponad wszystko Boga napełnia nas pokorą oraz nadaje pewność naszym błaganiom”4. W aspekcie religijnym rozróżniamy adorację latria, przysługującą wyłącznie samemu Bogu jako Stwórcy, adorację dulia, oddawaną Bogu, aniołom i świętym oraz adorację hiperdulia, dedykowaną Maryi5. Adoracja latria przynależy Bogu jako Zob. Adoratio, w: Słownik łacińsko-polski, red. J. Korpanty, Warszawa 2001, t. I, s. 80. Zob. proskune,w, prosku,nhsij, w: Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczóna, Warszawa 1962, t. III, s. 713. 3 R. Łukaszyk, Adoracja, w: Encyklopedia katolicka, red. F. Gryglewicz; R. Łukaszyk; Z. Sułowski, Lublin 1995, t. I, kol. 95 [dalej: EK]. 4 Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994, nr 2628 oraz 2096-2097. 5 Por. M. Chmielewski, Adoracja, w: Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin-Kraków 2002, s. 35; B. Mikołajczyk, S. Rosik, Adoracja w teologii, w: EK, t. I, kol. 97-98. 1 2 Wilk Adoracja latria na podstawie pism Elżbiety Catez... Bogu. Jej najważniejszym przymiotem jest bezinteresowne wielbienie i trwanie przy Nim ze względu na Niego samego6. W niniejszym artykule pragniemy spojrzeć na fenomen (jako zjawisko) adoracji Boga w życiu Elżbiety Catez – św. Elżbiety od Trójcy Świętej7. Do tej kwestii nawiązała w większości swoich pism8. Brak jej jedynie w utworach duchowych: Wielkość naszego powołania9 oraz Pozwól ciebie miłować10. W pismach Elżbiety, odnajdujemy w sumie 61 bezpośrednich odniesień do tego zagadnienia, z czego 37 razy w listach (L 44; 60; 63; 114; 132; 136; 137; 138; 150; 151; 152; 158; 159; 166; 169; 180; 184; 198; 200; 204; 206; 212; 216; 221; 224; 233; 234; 237; 242; 258; 263; 282; 286; 287; 289; 305; 310)11, 11 razy w poezji (P 57; 58; 65; 68; 74; 84; 86; 87; 89; 107; 109), 2 razy w Dzienniku (Dzk 5; 8), 3 razy w Zapiskach duchowych (ZD 13; 15; 16), 2 razy w Niebo w wierze (NW 3; 44) oraz 6 razy w Ostatnich rekolekcjach (OR 20; 21; 25; 33; 38; 44)12. Pierwszą zachowaną informacją na ten temat jest wiersz Ostatni dzień oktawy Bożego Ciała (P 57), datowany przez samą autorkę na 17 czerwca 1898 roku, a ostatnim pisemnym nawiązaniem do kwestii adoracji jest zapis w Ostatnich rekolekcjach (OR 44), który przypadł na szesnasty ich dzień, czyli na 31 sierpnia 1906 roku. Najwięcej odniesień do adoracji odnajdujemy w epistolografii pochodzącej z sierpnia 1906 roku, czyli na trzy miesiące przed śmiercią karmelitanki (L 305; 310; P 109; NW 3; 44; OR 20; 21; 25; 33; 38; 44). Pisma te będą stanowić przedmiot materialny naszego studium, w którym stosując metodę opisu (aspekt epistemologiczny)13, pragniemy przyjrzeć się doświadczeniu duchowemu, jakim była duchowa więź świętej karmelitanki z Dijon z Jezusem Chrystusem, a która wyrażała się między innymi przez adorację latria Por. D. Szczerba, Praktyczny leksykon modlitwy, Kraków 2008, s. 15. Ur. 18 lipca 1880 roku we Francji. Do Karmelu w Dijon wstąpiła 2 sierpnia 1901 roku. Zmarła na nieuleczalną wówczas chorobę Addisona 9 listopada 1906 roku. Beatyfikowana 25 listopada 1984 roku, a kanonizowana 16 października 2016 roku. 8 W niniejszym opracowaniu posługujemy się następującymi zbiorami pism Elżbiety Catez – św. Elżbiety od Trójcy Świętej: Élisabeth de la Trinité, Œuvres Complètes, édition critique C. De Meester, Paris ³2017. Wydanie polskie: Elżbieta od Trójcy Świętej, Pisma wszystkie, t. I: Listy młodzieńcze; t. II: Listy z Karmelu; t. III: Pisma pomniejsze, tł. i oprac. J.E. Bielecki, Kraków 2006. 9 Utwór mistyczno-ascetyczny pochodzący z września 1906 roku, a dedykowany młodej dziewczynie z Dijon – Franciszce de So (...truncated)