Temperatura powietrza poszczególnych pór roku w Poznaniu w przekroju wieloletnim

BADANIA ALOJZY FIZJOGRAFICZNE NAD POLSKA ZACHODNIA Tom XLIV, Seria A, Geografia fizyezna 1992 Wos TEMPERATURA POWIETRZA POSZCZEGOLNYCH POR ROKU W POZNANIU W PRZEKROJU WIELOLETNIM ZARYS TRESCI W opracowaniu przedstawiono przebieg Średniej temperatury powietrza w poszczególnych porach roku oraz za okres roku w wieloleciu obejmującym lata 1848 — 1990, Fluktuacje w prze- biegu temperatury powietrza przedstawiono za pomocą krzywej wyznaczonej przez 13-letnie średnie ruchome temperatur dla poszczególnych pór roku oraz roku. Wskazują one, że we wszystkich rozpatrywanych okresach notuje się fluktuacje temperatury powietrza obejmujące serie lat, w których średnie temperatury powietrza poszczególnych pór roku oraz roku częściej osiągały wartości wyższe bądź niższe od średniej wieloletniej. Już w końcu XIX wieku przestano traktować klimat jako stabilny element środowiska przyrodniczego. Badanie tendencji współczesnych zmian klimatu stało się w ostatnich kilkudziesięciu latach pierwszoplanowym problemem badawczym klimatologii. Temu zagadnieniu poświęca się coraz wnikliwszą uwagę. Dotychczasowe piśmiennictwo poświęcone wynikom badań aktualnych trendów stosunków termicznych dolnej troposfery wskazuje na zasadniczą rozbieżność poglądów. Wyniki badań i poglądy jednej grupy badaczy sugerują, iż następuje ochłodzenie klimatu. Opracowania innych klimatologów zawierają pogląd o systematycznym ocieplaniu się klimatu w wyniku przemożnego oddziaływania czynników antro- pogenicznych. Ten ostatni pogląd zdaje się zyskiwać bardzo wielu zwolenników i jest prezentowany coraz częściej. Obecne stadium ewolucji klimatu wyróżnia pewna szczególna cecha. Pojawił się bowiem zupełnie nowy czynnik, coraz silniej kształtujący cechy klimatu, szczególnie w skali lokalnej. Tym czynnikiem stał się człowiek wraz ze swoją działalnością gospodarczą. Na współczesny klimat w coraz większym stopniu, obok przyczyn naturalnych, wpływ wywierają efekty działalności gospodarczej człowieka. Wyrażają się one między innymi wzrostem koncentracji zmianą w roślinnych, CO» zasięgu i innych zanieczyszczeń przestrzennym na ingerencją w mechanizmy kuli przedostających ziemskiej się do poszczególnych atmosfery, formacji naturalnego krążenia wód powierzchnio- wych i podziemnych, itp. Szacuje się, że w ostatnich stu latach wzrost koncentracji CO2 wywołał wzrost temperatury powietrza na półkuli północnej o około 0,4 — 0,6°C. Przy podwojeniu się obecnej zawartości dwutlenku węgla w atmos- 178 A. Woś ferze, przewiduje się, że do roku 2050, temperatura powietrza wzrośnie o dalsze 3-5C. W świetle powyższych przesłanek za interesującą należy uznać kwestię kształtowania się wartości temperatury powietrza w ostatnich 140 latach w Poznaniu. Krytycznie opracowana i zweryfikowana przez Plenzlera seria pomiarów temperatury powietrza w Poznaniu za okres 1848—1930 umożliwiła dokonanie analizy stosunków termicznych za lata 1848—1990 (Plenzler, 1981). W niniejszym opracowaniu zbadano przebieg średniej rocznej temperatury powietrza w poszczególnych porach roku oraz za okres roku. | Ogólnie biorąc, w przebiegu temperatury powietrza we wszystkich okresach notuje się fluktuacje. Zmiany wartości z roku na rok są zasadniczą cechą tego elementu pogody. W literaturze możemy spotkać pogląd, że fluktuacje temperatury powietrza wyraźniej zaznaczają się w wysokich szerokościach geograficznych i są charakterystyczne szczególnie dla zimy. Mniejsze są one w lecie 1 w niskich szerokościach geograficznych. Średnia roczna temperatura powietrza za lata 1848—1990 w Poznaniu wynosiła 8,2°C. W badanym okresie najwyższą średnią roczną temperaturą odznaczał się rok 1934 (10,4'C), a najniższą zanotowano w latach — lato (VI-VIII) — średnia temperatura powietrza 17,6'C, W poszczególnych porach roku analogiczne wskaźniki osiągały następujące wartości: — wiosna (III-V) — średnia temperatura powietrza 7,8'C, 1855 i 1940 temperatury (6,1°С). powietrza najwyższa 11,4'C (1920), najniższa 4,0'C (1853), najwyższa 19,5'C (1859), najniższa 15,7'C (1923), — jesień (IX-XI) — średnia temperatura powietrza 8,5°C, najwyższa 11,1'C (1872), najniższa 6,0°С (1912), — zima (XII-II) — średnia temperatura powietrza —1,0°С, najwyższa 2,7'C (1990), najniższa —8,3'C (1940), Przebieg w okresie wieloletnim temperatur średnich rocznych, wyrównanych przez 13-letnie średnie ruchome, przedstawia rysunek 1. Prócz średniej ruchomej, linią ciągłą poziomą zaznaczono wartość średnią roczną temperatury powietrza za okres wieloletni. Z rysunku wynika, iż w przebiegu wartości temperatur Średnich rocznych można wyróżnić trzy okresy. W pierwszym okresie, trwającym do około roku 1892, zaznacza się wyraźnie stosunkowo duże zróżnicowanie wartości średniej rocznej temperatury powietrza. Jest to zarazem okres wyraźnie niższych średnich rocznych temperatur powietrza w porównaniu ze średnią roczną temperaturą powietrza wyliczoną za okres wieloletni. Od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku do około połowy lat pięćdziesiątych trwa okres, w którym temperatury średnie roczne często osiągają wyraźnie wyższe wartości od średniej wieloletniej (rys. 1). Takich przypadków zanotowa- Temperatura powietrza poszczególnych pór roku w Poznaniu 179 11 + 10 4 9 > 8 + M + +++ + dzo. + + +| + i! + + + FE] +] Мы ПА ++ + + ++, |, Ач + + + + + + 1860 1. Przebieg średnich średnie konsekutywne + de |* + IF + A М" М ++. + + + > NAŃ >Noi fp Ten + ++ + + + + + 1840 ЕЕ + г + 6 | + ++ ан++ + ++ + + 7 i + ++ + + Rys. + + M o + ++ + + + | i + + | | i | | 1880 1900 rocznych temperatur powietrza w Poznaniu wyrównanych 1920 1940 1960 1980 2000 przez 13-letnie Fig. 1. Course of mean air temperature of year in Poznań equalized by 13-year running means no 35, a tylko 21 razy temperatura średnia roczna była niższa od Średniej wieloletniej. W omawianym okresie zanotowano także wystąpienie najwyższej temperatury Średniej rocznej (10,4*C w 1934 roku). Od połowy lat pięćdziesiątych bieżącego wieku zauważalna jest tendencja do występowania większego zróżnicowania wartości temperatur średnich rocznych. Ogólnie biorąc, zauważa się występowanie względnie niższych temperatur średnich rocznych. Przebieg krzywej wyznaczonej przez 13-letnie średnie ruchome temperatur wiosny jest bardzo podobny do przebiegu wartości temperatur średnich rocznych. Na rysunku 2 wyraźnie zaznaczają się również trzy okresy. Pierwszy, trwający do połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, cechuje występowanie względnie niskich temperatur wiosną. Dominują temperatury niższe od wartości Średniej trwającym do za okres wieloletni, która wynosi około 1950 roku, średnie temperatury 7,8”C. W drugim okresie, wiosny wykazują tendencję do osiągania wartości wyższych od średniej wieloletniej. Po roku 1950 ponownie zaznacza się częstsze występowanie wiosną niższych temperatur w porównaniu z poprzednim okresem. Prz (...truncated)