PRAWNA OCHRONA JEDNOSTKI PRZED MOBBINGIEM

Received: 11.04.2020 Accepted: 23.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 295-311 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4287 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Barbara Paw* Nr ORCID: 0000-0003-2108-957X PRAWNA OCHRONA JEDNOSTKI PRZED MOBBINGIEM LEGAL PROTECTION OF THE INDIVIDUAL AGAINST MOBBING Streszczenie: Dotychczasowe normy prawa w zakresie mobbingu nie stoją na straży ochrony praw ofiary mobbingu, jak również nie sprzyjają dochodzeniu ustawowo zagwarantowanych roszczeń przez osoby pokrzywdzone działaniami mobberów. Należy pamiętać, że ofiarą mobbingu może stać się każdy i nigdy nie wiadomo, kiedy ten problem dotknie kolejną osobę. Wspólna odpowiedzialność legislatywy, egzekutywy i judykatury za dobre prawo, które winno mieć na względzie ochronę jednostki przed destrukcyjną intensywnością mobbingu, będzie miała miejsce wówczas, gdy ofiary mobbingu będą chronione z mocy prawa, a mobberzy poniosą odpowiedzialność za swoje czyny. Nieuchronność kary dla mobbera to sygnał dla społeczeństwa, że władze publiczne odpowiedzialnie wywiązują się z konstytucyjnych obowiązków. Słowa kluczowe: prawna ochrona, mobbing, godność pracownicza, mobber Summary: The current legal norms - in the field of mobbing - do not guard the protection of the rights of victims of mobbing, nor do they favor the pursuit of statutory guaranteed claims by victims of mobber activities. Keep in mind that anyone can become a victim of mobbing and you never know when this problem will affect the next person. The joint responsibility of the legislature, executive and judicature for good law, which should take into account the protection of the individual against the destructive intensity of mobbing, will take place when victims of mobbing are protected by law,and the mobbers will be responsible for their actions. The inevitability of punishment for a mobber is a signal to society that public authorities are responsibly complying constitutional obligations. Keywords: legal protection, mobbing, employee dignity, mobber mgr; Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego w Katowicach. Źródła finansowania publikacji: środki własne autorki; e-mail: * 296 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX WSTĘP Zjawisko mobbingu we współczesnym świecie występuje powszechnie i dotyka coraz większą grupę osób zatrudnionych. Aktualnie obserwuje się swoistą dynamikę rozwoju tej permanentnej patologii w miejscu pracy, która nie ma nic wspólnego z aksjologicznym wymiarem stosunku pracy w odniesieniu nie tylko do konstytucyjnych zasad i praw, ale również wiodących regulacji w prawie międzynarodowym. Mobbing jest moralnym złem, który doprowadza do degeneracji całego środowiska, a w szczególności upośledza formy zarządzania zasobami ludzkimi, nie wspominając już o kosztach, jakie ponosi mobbingowana jednostka. Osoby dotknięte taką formą przemocy psychologicznej narażone są na utratę zdrowia psychicznego i fizycznego, wyalienowanie nie tylko ze środowiska pracy, ale również ze społeczności, dochodzi do zaburzonych relacji w ich rodzinach, a poczucie własnej godności nie istnieje. Ofiary mobbingu płacą najwyższą cenę, a skutki działań mobberów zwykle są nieodwracalne. Zatrważające jest to, że wyrafinowane techniki i metody działania o charakterze mobbingu stygmatyzują osoby prześladowane, czynią je niewiarygodnymi i poprzez psychozę strachu odbierają im nie tylko wiarę we własne kompetencje i siły, ale także możliwość do przeciwstawiania się tej perwersyjnej przemocy. Na skutek takich działań wiele osób będących w głębokiej depresji dokonuje prób targnięcia się na własne życie, a do sądów trafiały sprawy, w których konsekwencją mobbingu były również udane próby samobójcze. W aspekcie wielokulturowości i różnorodności narodowej zasadnicza kwestia dotycząca godności człowieka jest jednoznaczna i osadzona w konstytucyjnej aksjologii. Należy pamiętać, iż mobbing nigdy nie wystąpi w miejscu pracy o dobrej organizacji, gdzie patologiczne symptomy działań osób toksycznych są niwelowane u samych podstaw. Mobbing wskazuje na słabe przywództwo pracodawcy w firmie, ujawnia niski poziom moralny danej organizacji oraz brak umiejętności kierowniczych w zarządzaniu zasobami ludzkimi. PODSTAWOWE REGULACJE PRAWNE W ASPEKCIE MOBBINGU, KTÓRY ZAGRAŻA GODNOŚCI CZŁOWIEKA Na gruncie prawa międzynarodowego oraz polskiego należy zauważyć kategoryczny zakaz dla stosowania praktyk przemocowych w miejscu pracy, w tym także o znamionach mobbingu. Jest to o tyle istotne, że obowiązek przeciwdziałania takim praktykom oraz mobingowi spoczywa właśnie na pracodawcy. W nauce z kolei mobbing został zaliczony do zagrożeń psychospołecznych, będących zlokalizowanych w środowisku pracy i wywołujących negatywne skutki na wielu płaszczyznach. Godność ludzka wyznacza granice praw i wolności, które przysługują człowiekowi. Jak słusznie zauważa M. Wujczyk, godność jest niepodważalnym fundamentem, na którym tworzony jest „system praw podmiotowych człowieka, czy też nawet BARBARA PAW, PRAWNA OCHRONA JEDNOSTKI PRZED MOBBINGIEM 297 szerzej – system prawny, w którym centralnym obiektem jest jednostka”1. Zdaniem F.F. Segado „godność i prawa nie znajdują się na tym samym poziomie. Godność jest wartością absolutną. Oznacza to [...], że nawet osobie postępującej niegodnie nie można odmówić takiej samej godności równej jakiejkolwiek innej osobie. Tym samym godność jest źródłem praw – wszystkich praw jednostki niezależnie od ich natury – wynikających właśnie z godności przyrodzonej każdej istocie ludzkiej”2. Kategoria godności zezwala na dotarcie do sedna doniosłości normy prawnej poprzez obowiązek zagwarantowania we wszystkich sytuacjach odpowiedniego i obligatoryjnego progu godności3. Zdaniem M. Wujczyka „przypisanie godności charakteru normatywnego pozwala wysunąć wniosek, że prawu do poszanowania godności towarzyszy roszczenie o jej naruszeniu”4. Według W. Góralczyka i S. Sawickiego „prawo międzynarodowe jest […] zespołem norm regulujących stosunki między państwem”5. W przedmiotowej definicji należy uwzględnić dwie istoty prawa międzynarodowego. Otóż po pierwsze, „podmiotami jego są przede wszystkim państwa”6, a po drugie, „jego główną funkcją jest regulowanie stosunków międzypaństwowych”7. Prawna problematyka mobbingu w odniesieniu do prawa Unii Europejskiej zakorzeniona jest w międzynarodowych aktach prawnych w zakresie ochrony przed niedozwolonym działaniem lub zachowaniem jednostek. Niezaprzeczalnym faktem jest, iż odpowiedzialność za poważne straty w obszarze prawnym, społecznym, kulturowym oraz jednostek dotkniętych długotrwałym nękaniem, upokarzaniem, które zwykle kończy się wykluczeniem z grona współpracowników, a nawet z miejsca pracy – jest mobbing. Jak zauważa S. Einarsen, to właśnie „terror psychiczny w pracy jest czynnikiem dużo bardziej dewastującym zdrowie i co za tym idzie – siłę i ochotę do pracy, niż wszystkie inne stresory”8. Wśród wiodącyc (...truncated)