La persona handicappata nella Chiesa

WROCŁAWSKI PRZEGLĄD TEOLOGICZNY 22 (2014) nr 1 Ks. Robert Zapotoczny* OSOBA NIEPEŁNOSPRAWNA W KOŚCIELE Osobę niepełnosprawną, którą dotyka upośledzenie fizyczne, umysłowe i inne braki, Kościół uważa za osobę wyjątkowo umiłowaną przez Jezusa Chrystusa. Po 1989 roku rozwinęła się świadomość społeczna i eklezjalna oraz dokonał się postęp pedagogiki specjalnej, co sprawiło, że rodzina i podstawowe instytucje wychowawcze, na czele z Kościołem, mogą dać tym osobom możliwość uczestnictwa w życiu wiary i łasce zbawienia1. Przyglądając się współczesnemu światu, postawie człowieka XXI wieku, jego funkcjonowaniu w społeczeństwie, można dostrzec znacznie ożywione zainteresowanie osobami niepełnosprawnymi. Otwartość na człowieka upośledzonego uwidacznia się w różnorodnych dziedzinach życia tych osób, np.: w prawodawstwie, szkolnictwie, budownictwie, komunikacji, opiece medycznej itd. Kościół jako wspólnota postawiona wśród świata bierze udział w życiu społecznym, a więc podejmuje także sprawę osób niepełnosprawnych w społeczeństwie, nie kieruje się jednak modą, ale przykładem Jezusa. Jan Paweł II wypowiada się na ten temat w Orędziu na VIII Światowy Dzień Chorego w roku 2000: U kresu drugiego tysiąclecia ery chrześcijańskiej Kościół patrzy z podziwem na postępy, jakie poczyniła ludzkość w dziedzinie opieki nad cierpiącymi i ochrony zdrowia, a zarazem wsłuchuje się w postulaty zgłaszane przez służbę zdrowia, aby lepiej określić swoją rolę w tym środowisku i właściwie odpowiedzieć na naglące wyzwania chwili obecnej. W ciągu dziejów człowiek wykorzystywał zasoby swojego rozumu i serca, aby przekraczać ograniczenie związane z jego kondycją i dzięki temu osiągnął wielkie sukcesy w dziedzinie ochrony zdrowia. Wystarczy wspomnieć o możliwości * Ks. dr hab. Robert Zapotoczny – Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu. 1 Por. Katecheza osób szczególnej troski, red. A. Kiciński, Kraków 2008, s. 5. 104 Ks. Robert Zapotoczny przedłużania życia i podnoszenia jego jakości, niesienia ulgi w cierpieniu i polepszania ogólnego stanu chorych przy pomocy niezawodnych lekarstw i coraz bardziej skomplikowanych technik. Do tych osiągnięć należy dodać zdobycze o charakterze społecznym i takie jak powszechna świadomość prawa do ochrony zdrowia, która znajduje formalny wyraz w różnego rodzaju kartach praw chorego. Nie trzeba też zapominać o znacznym rozwoju opieki nad chorymi, jaki dokonał się dzięki nowym technikom leczniczym, dzięki coraz lepiej wykwalifikowanej służbie pielęgniarskiej oraz działalności wolontariuszy, którzy w ostatnim okresie osiągnęli wysoki poziom kompetencji zawodowej2 . Bóg, powołując człowieka, wyposażył go w możliwości rozwoju będące obrazem Jego Osoby. Z tego powodu każdy człowiek, a zatem również niepełnosprawny, jest osobą stworzoną na „obraz i podobieństwo” Boga, Jego odbiciem. Jest to wartość osoby, która nie jest zasłużona ani warunkowa, tzn. nie zależy od stanu zdrowia, stanu świadomości, stopnia rozwoju, zasług moralnych. Dlatego nawet ciało dotknięte najcięższą deformacją lub niesprawnością nosi w sobie pieczęć stwórczej mocy Boga. Ten, który powołał ludzi do życia, równocześnie ich nobilituje, akceptuje takimi, jakimi są. Żadna choroba, żadna niepełnosprawność lub słabość, żadne cierpienie nie pozbawia człowieka godności dziecka Bożego.3 W Dokumencie Stolicy Apostolskiej na Międzynarodowy Rok Osób Niepełnosprawnych z 1981 roku czytamy, że jakość społeczeństwa i cywilizacji mierzy się szacunkiem, jaki okazują one najsłabszym ze swoich członków. Jednak we współczesnym społeczeństwie, tak mocno akcentującym prawo do ochrony życia, istnieje niebezpieczeństwo absolutyzacji zdrowia, któremu zostają podporządkowane wszystkie inne wartości. W tym momencie uwidacznia się odmienność chrześcijańskiej wizji człowieka, która pozostaje w opozycji do pojęcia zdrowia wyłącznie jako nieograniczonej żywotności cieszącej się pełną sprawnością fizyczną i zamkniętej na jakiekolwiek pozytywne podejście do cierpienia. Taka koncepcja zdrowia, lekceważąc wymiar duchowy i społeczny osoby, staje się ostatecznie zagrożeniem dla jej prawdziwego dobra. Właśnie dlatego, że zdrowie nie ogranicza się wyłącznie do doskonałości biologicznej, także doświadczenie cierpienia otwiera przed człowiekiem przestrzeń samorealizacji i drogę do odkrycia nowych wartości. Wizja zdrowia, oparta na chrześcijańskiej antropologii, respektującej osobę jako całość, nie jest bynajmniej tożsama z brakiem chorób, ale jawi się jako dążenie do pełniejszej harmonii i do zdrowej równowagi na płaszczyźnie fiOrędzie Jana Pawła II na VIII Światowy Dzień Chorego 2000, „L’Osservatore Romano” (wyd. polskie), 9–10(216) 1999, s. 19. 3 Por. D. KORNAS-BIELA, Osoba niepełnosprawna, chora, cierpiąca: nauczanie Jana Pawła II, w: Rodzina: źródło życia i szkoła miłości, red. D. Kornas-Biela, Lublin 2000, s. 359. 2 Osoba niepełnosprawna w Kościele 105 zycznej, psychicznej, duchowej i społecznej. W tej perspektywie człowiek jest wezwany, aby wykorzystując wszelkie dostępne siły urzeczywistniał własne powołanie i dobro innych4 . Jednoznaczna postawa Kościoła wobec osób niepełnosprawnych wypływa z kontynuacji misji Jezusa, który jest Pełnią Słowa Boga, skierowanego do człowieka. To Słowo pełne jest miłości, gdyż Bóg stworzył człowieka z miłości i z miłości zachowuje, od samego początku zapraszając do dialogu i współpracy. Mają one doprowadzić do uczestnictwa w życiu Boga 5. Jezus jako Pełnia Objawienia Bożego jest fundamentem, z którego wyrasta wszelka działalność i nauczanie Kościoła. Także dziś Kościół podkreśla wartość życia najsłabszych braci i sióstr. Niezwykle bogate w tej dziedzinie jest nauczanie Ojca świętego Jana Pawła II. Nieustannie mówi on do cierpiących i o cierpiących, przypominając światu o godności, wartości i prawach tych, których głos często nie jest słyszany. „Życie ludzkie ma niezbywalną wartość, nawet wtedy, gdy jest zredukowane do najprostszych form”6. Ojciec święty przypomina, że godność osoby ma swoje źródło w Bogu – Dawcy życia. To On stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo (por. Rdz 1,26n; 5,1). Boskie pochodzenie człowieka wyróżnia go od innych stworzeń, wskazuje na jego wielkość i godność. Jest to wartość osoby, która nie jest zasłużona ani warunkowa, więc nie zależy od stanu zdrowia, środowiska jego rozwoju. Wartość tę nadał człowiekowi Bóg, gdyż stworzył go na swoje podobieństwo. Afirmacja przez Boga wypowiedziana dla życia każdego człowieka, to Boże, Ojcowskie „tak” dla zdrowego i chorego, jest podstawą jego godności i nic nie jest w stanie zniweczyć tej podstawy jego osobowej struktury7. Bóg-Stwórca jest kochającym Ojcem, który pragnie istnienia każdej osoby dla niej samej8. Każde istnienie zostało powołane do życia przez Boga z miłości 9. Każdy człowiek, również ten dotknięty ciężkim fizycznym lub psychicznym kalectwem, był obecny w Bożym zamyśle i odwiecznie przez Boga umiłowany jako osoba jedyna i niepowtarzalna, każdego wezwał Pan po imieniu, w ciągu życia objawiając wobec nich swój plan10. „N (...truncated)