Fakir toprakların ormanlaştırılmasında gelişmeler

FAKıR TOPRAKLARIN ORMANLAŞTIRILMASINDA GELışMELER «British Agricultural Bulletin Vol. 1. No. 4, 1948 - 9» dan Yazan A.H. G o s i i n g, Director-General, H.M. Forestry Commision. Çeviren A. i rm a k, Profesör Dr. Ing., Orman Fakültesi, İstanbul Büyük Britanya ilk milli orman programına 1919 da, orman komisyonu kurulduğu zaman kavuştu. Planı yalnız birinci dünya harbi esnasında tahrip edilmiş bulunan mevcut ormanlıkları tamir değil, fakat aynı zamanda orman sahasını, ya tamamen verimsiz olan araziyi yahut esas itibariyle koyun mer'aları olarak kullanılan yerleri ağaçlandırarak, genişletmek idi. 1919 danberi ağaçlandırılmış bulunan bu türlü arazinin sahası hemen hemen yarım milyon acre (202345 ha) dır. Şimdi, ikinci dünya harbini takiben yılda altmış bin acre'lik (2428 ha) yedi seneye şamil çok daha büyük bir program kabul edilmiştir. Britanya küçük bir adadır ve sakınılamaz surette arazi için ve bilhassa iyi topraklar için rekabet vardır. Fakir toprakları daha tam olarıı;k kullanmağa imkan veren teknikdeki gelişmeler bu sebepden büyük ehemmiyeti haizdirIer. Ormanlaştırma konusunda çok araştırma işi yapıldı ve bu gaye göz önünde tutularak hala da devam olunmaktadır. Elverişli a.razinin tabiatı Bu problemleri münakaşa etmeden önce Britanyanın topoğrafyası ve iklimi hakkında bazı şeylerin söylenmesi gerekir. Kısacası, memleket batıda ve kuzeyde dağlık güneyde ve doğuda az veya çok düz yahut hafif dalgalıdır. İklim deniz iklimidir yani ekstremlerden mahrumdur, fakat yağmur miktarında büyük bir variasyon vardır. Yağmur doğu İngilterenin bazı kısımlarındaki yıllık 20 inç (50 cm) den Wales'in sahil mıntıkalarında ve Batı İskoçyadaki yıllık 100 inç (250 cm) e kadar değişir. Prekambriyumdan pleistosene kadar pratikçe hemen her bir jeolojik formasyon küçük adamızda mevcuttur ve toprakların buna uyan bir tenevvü vardır. Binnetice ağaçlanmak üzere ormancıya isabet eden arazi tiplerini sari h olarak tavsif etmek kolay değildir. Aşağıdakiler, belki en mühimleridir. FAKİR TOPRAKLARIN ORMANLAŞTIRILMASINDA GELİŞMELER 49 (1) Britanyanın batısında ve kuzeyinde yüksek yağmurlu sahalardaki turba ile kaplı topraklar. Turbalar kalite itibarile, en fakir tipleri İskoçyanın yüksek mıntakalarında geniş sahalarda bulunaraktan, .büyük nisbette değişirler. (2) Az turbayı ihtiva eden veyahut hiç etmiyen fakat adi surette kuvvetli bir' fundalık vejetasyonu taşıyan emoorland toprakları». Bu topraklar en yüksek derecede yıkanmışlardır. (3) Kurak alçak arazi fundalıkları: funda veya fakir bir çayır vejetasyonu taşır. Ada tavşanları avlanma arazisidir. Fakat başka surette verimsizdir. (4) Eksibeler (kumullar) ve sahillerimiz etrafındaki diğer rüzgarla müteharrik kumluklar. Bu türlü sahalar çok geniş değildir. {5) 'I'ebeşirli tepeler. Burada ekseriya tebeşir kayalan üstünde üç veya dört inç (8 - 10 cm) kalınlığında kil toprağı bulunur. (6) Ağır kil topraklarının küçük bir sımfı, en iyi makinelerle bile çiftçinin işliyemiyeceği kadar sert ve fena drenajlı topraklar. Normal metodlarla bu fakir yetişme muhiti tiplerine dikimi teşmil etmek hususunda baştaki deneyler fakir sonuçlar verdi. Ağaçlar büyümüyorlardı, mariz bir renk alıyorlar ve umurniyetle fena bir manzara gösteriyorlardı. En kötü hallerde yavaş yavaş tamamen öldüler, fakat ekseriya birçok seneler bir duraklama halinde devam ettiler ve zaman geçtikçe şurada burada bazı ağaçlar kendilerini kurtardılar. Rutubetli turba üzerinde problemler Rutubetli turbalarda bu duraklama devresinde ağaçların (adi hallerde IMin) yüzeye gayet yakın tamamen yeni bir kök sistemi geliştirdikleri bir müddet sonra keşfolundu. Bu hususun takdir edilmesi ve Sir John StirIing Maxwell'in Corrour, Inverness - shire'de yaptığı önder mahiyetindeki çalışmanın bir etüdü, drenaj hendeklerinden dışanya atıları turbalardan ibaret yığınların üzerine ağaç dikiminin tatbikine sevketti. 5 X 5 ayak (1,5 metre) aralıklarla dikim için kafi miktarda turba temin etmek üzere birbirinden 7 yarda (6,40 metre) fasıla ile açılmış hendekler lazım. gelmektedir. Bu ameliye arazinin müessir surette kurutulması ve genç ağaçların k'öklerine muhtaç olduklan havalanmayı sağtaması neticesini vermiştir. Sonuçlar turbanın daha iyi olan birçok tiplerinde tamamen başarılı oldu. Bu türlü arazide duraklama pratikçe hemen bertaraf edilmişti, ölüm yüzdesi küçüktü ve büyüme süratli idi. Makineleştinne İkinci adım bu işi mekanik surette yapmak hususu idi. Vakıa traktörler yumuşak arazide aksaklıklara uğramağa pek mütemayil iseler de tırtıl traktörün (caterpillar tractor) gelişi geniş sahalarda cer güçlüğünü halletti. Hatta en ağır tarım sabanıarı bile nadiren traktör işine dayanacak' kadar kuvvetli olduklannı isbnt etmişlerdi ve memnunluk verici bir 50 A.H. GOSLlJ."'I"G drenjı yapan yeni modeller geliştiriidi. Şimdi dikim umumiyetle sabanla devrilmiş turba üzerinde yapılmaktadır. Ve çizgilere yahut drenaj hendeklerine 5 ayak (1,5 metre) aralık verilmektedir. İnıkan olduğu nisbette, çizgiler mutedil bir meyil verecek surette açılmaktadır. Fakat çukurları birbirine bağlamakta ve ana kanalların inşasında muayyen miktar el ile yapılmış drenaj işi mutad surette lüzumludur. Umum masraf el ile drenaj hendeklerini açmakta ve turbayı yığmaktaki masrafların takriben yarısı kadardır. Ve sabanlanmış arazide dikilmiş bulunan ağaçların büyümesi bu işlerin el ile yapıldığı arazidekilerden daha iyidir. Devcilmiş bulunan turba toprağının oturmasına zaman bırakmak üzere sabanlamayı dikimden birkaç ay önce yaptırmak en iyisidir. Vertikal çukuru açmak için adi bir bahçe bel küreği kullanarak genç fidanlar mutad surette turba yığınının tepesine dikilir. Bazı turbalarda dikimi takip eden kuru havalar esnasında çukurlann çatlıyarak açılması hususunda bir meyil vardır. Fakat kuruma nisbetleri çatlakların doldurulmasını muhik kılacak gibi nadiren yüksektir. Bu iş için geliştirilmis sabanıann tipleri ilk kullanılmış bulunan ziraat sabanıarından çok daha memnunluk vericidir, fakat hala gelişme safhasındadırlar. Yeni bir inkişafı temsil eden bir saban çizgiyi yarmakta ve her bir yarısını birer tarafa atmaktadır. Böylece bir çizgi iki sıra ağacın dikilmesi için gerekli turba yığınlarını sağlamaktadır ve çizgiler 5 ayak (1,5 metre) yerine 10 ayak (3 metre) kadar birbirinden uzak bulunmaktadır . .Bu sadece ucuz olmakla kalmıyor fakat aynı zamanda daha az rüzgarla devrilme k tehlikesine maruz bırakıyor. Bazı tiplerde derin çizgiler 5 ayak (1,5 metre) aralıkla açıldıklannda böyle devriklerin vaki olacağı düşünülmüştür. Moorland (Fundahklar) da siirme Sürme işi kurak fundahklarda dahi iyi neticeler vermiştir. Burada drenaja okadar çok lüzum yoktu, daha ziyade kompakt toprağın ve mevcut olan herhangi bir illuviyal taşının (pan) kınlıp gevşetilmesi ve böylece köklerin gelişebilecekleri şartların sağlanmasına ihtiyaç vardı. Bu arazide memnunluk verici işler gören pulluklar -vakıa umumen değişik biçimde bıçak ve kulaklara lüzum varsa da- turbalıklarda kullanılanlardan esas itibarile farklı değildir. 2 - 3 cwt. (100 - 150 kg.) ağırlığı (...truncated)