TÜRKİYE’DE ARAPÇA İLAHİYAT PROGRAMINDA YÜRÜTÜLEN SİYER VE İSLÂM TARİHİ DERSİ ÖĞRETİMİNDEKİ BAZI PROBLEMLER VE ÖĞRENCİ BEKLENTİLERİ ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER

Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 46, 2018, s. 95-106. – Hakemli Makale – TÜRKİYE’DE ARAPÇA İLAHİYAT PROGRAMINDA YÜRÜTÜLEN SİYER VE İSLÂM TARİHİ DERSİ ÖĞRETİMİNDEKİ BAZI PROBLEMLER VE ÖĞRENCİ BEKLENTİLERİ ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER Ali DADAN Dr. Öğr. Üyesi, N. Erbakan Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ÖZ Türkiye’de son dört yıl içerisinde öğretim vermeye başlayan Arapça İlahiyat programında Türkçe ilahiyat programlarında olduğu gibi Siyer ve İslam Tarihi dersi bulunmaktadır. Bu dersler birinci ve ikinci sınıfta her iki dönemde de zorunlu olarak yürütülmektedir. Tebliğimizde Türkiye’de Arapça ilahiyat programında yürütülen Siyer ve İslam tarihi dersi öğretimindeki bazı problemler üzerinde durularak bu konudaki öğrenci beklentileri üzerine değerlendirmelerde bulunulacaktır. Problemlerin tespit edilmesinde ve değerlendirmeler yapılabilmesi için Necmettin Erbakan Üniversitesi Arapça ilahiyat Programında okumak da olan öğrencilere bir anket yapılarak bu programın içerinde Siyer ve İslam Tarihi dersinin mevcut durumunu betimlenmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Siyer, İslam Tarihi, Arapça, İlahiyat Fakültesi. On Some Problems and Students’ Expectations in Siyar and Islamic History Courses at Arabic Theology Pragram in Turkey There have been Siyar and İslamic Hictory courses in Arabic theology program like in Turkish theology pragram in Turkey for the last four years. These courses are compulsory in both the first and second semesters. Our paper emphasis on some problems in education of siyar and islamic history courses in the Arabic theology program. and Islamic history lesson.At the same time there will be assessed on students’ expectations in this regard. Also There will be evaluated on problems and students’ expectations by making a questionnaire to the students who are studying in the Arabic theology program in Necmettin Erbakan University. Keywords: Siyar, Islamic History, Arabic, Theology Faculty. Ali DADAN 96 GİRİŞ Türkiye’de şimdiye kadar yapılan çeşitli ilmî-akademik toplantı ve sempozyumlarda siyer, siyer yazıcılığı, İslâm tarihçiliği, İslâm tarihi kaynakları ve metodolojisi vb. ile ilgili bazı tebliğler sunulmuş, bu konularla ilgili çeşitli dergilerde makaleler kaleme alınmıştır. İslâm tarihi alanındaki diğer çalışmalarla karşılaştırıldığında İslâm tarihi metodolojisi, tarih felsefesi, usûl ve literatürle ilgili araştırmaların yeterli olduğunu söylemek güçtür. Bu alanlarda yeni çalışmalara ihtiyaç olduğu açıktır. Öte yandan Türkiye’de İlahiyat Fakülteleri ve İslâmî İlimler Fakültelerinde genelde 1. sınıf öğrencilerine okutulan Siyer dersi ile 1. sınıf 2. yarıyıl ve 2. sınıf öğrencilerine okutulan ve İslâm Tarihi-1, İslâm Tarihi-II derslerinin öğretimi sırasında karşılaşılan bazı problemler hakkında makaleler kaleme alınmış, tebliğ ve sunumlar yapılmıştır. Başlangıçta bu çalışmalardan birkaç tanesini burada zikretmek ve hakkında kısaca bilgi vermek uygun olacaktır. 1- Hüseyin Algül, “İlahiyat Fakültelerinde İslâm Tarihi Öğretiminde Tartışılması Gereken Hususlar”, Yüksek Öğretimde Din Bilimleri Öğretimi Sempozyumu: 21-23 Ekim 1987. Bu bildirinin sonuç kısmında şu teklifler dile getirilmiştir: “İslâm Tarihi dersinin 8 yarıyılda 2’şer saat verilmesi, öğrencilere Arapça, Osmanlıca ve Batı dillerindeki eserlerle, arşivlerden nasıl yararlanılacağının öğretilmesi, İslâm Tarihinin ana dönemleriyle ilgili sağlam bir kaynak malumatının kazandırılması, bilhassa Siyer-i Nebi devri için Kur'an-ı Kerim ile hadisleri incelemenin öneminin vurgulanması, öğrencilerin bu kaynaklardan bazılarına ulaşmalarının ve eserlerle tanışmalarının sağlanması, harita, şema, kroki, diya, video-film, kaset gibi alet ve dokümanlardan yararlanılması, İslâm Tarihi alanında İslâm dünyasında, ülkemizde ve Batı'da yayınlanan kayda değer ansiklopedi ve bunlara yazılan maddeler, makale, tez ve eserler hakkında aydınlatıcı bilgiler verilmesi vb… ”. 2- Muhammad Abdul Jabbar Beg, “İslâm Tarihi Öğretiminin Problemleri”, çeviren: Mehmet Bahaüddin Varol, İSTEM Dergisi, 2003, cilt: I, sayı: 2, s. 209-222. Muhammad Abdul Jabbar Beg’e göre İslâm tarihçileri günümüzde, temel kaynakların yanı sıra Ortadoğu dışındaki ülkelerde korunan nümismatik kanıtları, arşiv kayıtlarını, epigrafik kaynakları ve ilgili döneme ait diplomatik dökümanlar ile dünyadaki herhangi bir kütüphanede muhafaza edilen yayınlanmamış el yazmaları ve diğer dökümanları hesaba katmak zorundadır. Son zamanlarda İslâm şehirleri ve İslâm eserleriyle ilgili yeni arkeolojik raporlar ve bulgular İslâm Tarihçilerinin kullanımına Arapça İlahiyat Programında Yürütülen Siyer ve İslâm Tarihi Dersi 97 sunulmaktadır. Aynı şekilde İslâm Tarihi ile ilgili yeni birçok araştırma kaynakları bugün araştırmacıların ellerindedir. Bunlar Index Islamicus, Index Iranicus, Studies on Early Islamic Papyri gibi bibliyografik yayınlar ile Historians of the Middle East gibi kapsamlı kaynaklardır. Muhammad Abdul Jabbar Beg’e göre İslâm tarihi gelişmekte olan bir ilim dalıdır. Oryantalistlerin İslâm tarihi araştırmalarının alanını genişlettiklerini söylemek mümkündür. Genel anlamda milliyetçi tarih anlayışı millî bazı olayları kaydederken diğer bazılarını gözardı ederek seçici bir yaklaşıma meyleder. Böyle bir tavır tarihî gerçeklere terstir. 3- Adnan Demircan ve Şaban Öz’ün birlikte hazırladıkları ve 2014 yılında Diyarbakır’da yapılan İslâm Tarihçileri Koordinasyon Toplantısı’nda sundukları “Siyer Öğretiminin Bazı Sorunları ve Bir Müfredat Önerisi” adlı sunum. Bu sunumda siyer öğretiminin temel problemleri yedi başlık altında incelenmiştir: 1- Program 2- Öğretim yöntemi 3- Öğrenciler 4- Öğretim elemanları 5- Peygamber algısı 6- Ders kitabı 7- Müfredat. Siyer öğretiminin problemleri bu yedi başlık altında kısaca incelendikten sonra on dört haftalık ayrıntılı siyer müfredatı taslağı sunulmuştur. Bu çalışmanın sonuç kısmında kısaca şu görüşlere yer verilmiştir: “İlahiyat ve muadili fakülteler ile ön lisans ve lisans tamamlama programlarında okutulan Siyer dersinin kredisinin arttırılması, Hz. Peygamber, vahiy ve tarih ilişkisinin daha sağlıklı kurulabilmesi için gereklidir. Ancak bunun için gerek siyer derslerinin, gerekse İslâm Tarihi grubu derslerinin müfredatının İlahiyat öğretiminin altyapısını oluşturacak tarzda yapılandırılması gerekir. Böylece eğitimin ileriki dönemlerinde İslâm kültürü ve bilim tarihiyle ilgili derslerle karşılaşan öğrencilerin, problemleri daha iyi anlaması için temel oluşturulmuş olacaktır. Siyer öğretiminde bugün gelinen aşama önemli olmakla birlikte, din öğretiminin niteliğinin arttırılması için sağlıklı bir tarih algısının verilmesine duyulan ihtiyaç her geçen gün 98 Ali DADAN artmaktadır. Bu da çağdaş imkânları da kullanarak siyer alanında kaliteli bir eğitim vermekle mümkün olabilir.” 4- Siyer Vakfı tarafından 2015-2017 yılları arasında düzenlenen dört adet siyer çalıştayı ve bunların sonuç bildirgeleri. 2016 yılında yapılan Lisans ve Lisansüstü Program (...truncated)