İrfan Ahmad, Hindistan’da İslamcılık ve Demokrasi: Cemaat-İ İslami’nin Dönüşümü

KİTAP DEĞERLENDİRME  İrfan Ahmad, Hindistan’da İslamcılık ve Demokrasi: Cemaat-İ İslami’nin Dönüşümü, çev. Uğur Sezen, (İstanbul, Açılım Kitap Yayınları, 2015), 423 s. Osman Demirci* Hindistan’da Mevdûdî’nin (ö. 1903-1979) kurduğu Cemaat-i İslâmî çerçevesinde İslâm ve demokrasi ilişkisini ele almakta olan kitap, İslâm ve demokrasi arasında esaslı bir gerginliğin olamayacağını antropolojik olarak ispatlayan ilk monografi olma iddiasını taşımaktadır. Yazar “İslâm’ın tabiatı gereği demokrasiyle uzlaşamayacağı” tezinin aksine batılı devletlerin doğrudan veya dolaylı olarak Orta Doğulu diktatörlere destek vererek Orta Doğu’yu demokrasiden mahrum bırakmış olduklarını savunarak Orta Doğu’da demokrasi eksikliğini İslâma mal edilmemesine dikkat çekmektedir. Yazar tezini desteklemek amacıyla Arap baharında insanların demokrasi çağrısı yapmak için hayatlarını tehlikeye atmasını örnek verir ki, ona göre batılı aydınlar bunu bile çarpıtarak sunacaklardır (s. 9-11). Üzerinde çokça tartışmaların yapıldığı bu önemli çalışmanın temel tezi; Batılıların iddia ettiği gibi İslam'ın demokrasiyle çelişmediği, bilakis bizzat batılıların İslâm ülkelerini kasıtlı bir şekilde demokrasiden mahrum bırakılmaya çalıştığıdır. Kitap, Cemaat-i İslâmî’nin, kurulduğu yıl olan 1941’den günümüze değin geçirdiği ideolojik dönüşümün ya da ılımlaşmanın tarihsel etnografyasını sunar. Sekülarizm ve demokrasinin “haram” olduğunu savunan Cemaat’in süreç içerisinde bu kavramları nasıl kucakladığının izlerini sürer. Hindistan’da İslamcılığın dönüşümünün tarihini, Cemaat’in dinî ve seküler hareketlerle ilişkileri ve mücadeleleri üzerinden ele alır. Bu bağlamda Cemaat’in yasal öğrenci kolu olan Hindistan İslâmî öğrenci örgütünün SIO (Student Islamic Organization of India) ılımlaşması ile süreç içerisinde Cemaat’ten kopan Hindistan İslâmî Öğrenci Hareketi’nin (SIMI: * Yrd. Doç. Dr., Karadeniz Teknik Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Kelam Bilim Dalı, Osman Demirci Student Islamic Movement of India) radikalleşme süreçlerini ele alır (s. 12-19). İrfan Ahmed “İslamcılığın sürekliliği” tezinin doğruluğunu sorgulamakta ve İslamcılığın süreç içerisinde dönüşümünün taktiksel olmayıp derinlemesine ideolojik olduğunu ispatlamaya çalışmaktadır. Bu dönüşüm Allah’ın krallığını tesis etmekten seküler demokrasiyi müdafa etmeye evrilecektir. Bu dönüşümün temel saikleri olarak da Hint siyasetinin seküler demokratik yapısı ve Müslüman halkın Cemaat’in ideolojisini reddetmesini görecektir. Kuruluş aşamasında Cemaat’in tüzüğünde İslâm devletinin oluşturulması hedeflenmiş, İngiliz Hindistan’ı dâru’l-küfr sayılmış, Müslümanların Hindistan’ı dâru’l–İslâm’a dönüştürmeye çalışmadan nefes almaları bile caiz görülmemiştir. (s. 20- 35). Yazar, İslamcılık, ılımlılık ve radikalleşme kavramlarını kendi bakış açısı ile yeniden tanımlamıştır. Buna göre ılımlılık, onun tarafından İslamcılığın sınırlarının bulanıklaşması ve İslâm devleti hedefini gündemden kaldırması olarak tarif edilir. Radikalleşme ise İslâm ve öteki arasındaki sınırı keskinleştirmektedir. Yazar bu bağlamda kuruluş aşamasında Cemaat’i İslâm ve Cahiliyye arasındaki sınırı oldukça keskin vurgulamasından hareketle radikal bulur. Başlangıçta seküler demokrasiyi haram gören Cemaaat, ileri süreçlerde bu ilkeleri teminat altına almak için “mezbaha” olarak gördüğü batı tipi okulların da azınlık statüsü almaları için çaba sarf edecektir. Aynı şekilde önceden diğer Müslüman gruplarla işbirliği yapmayı reddeden Cemaat, sonraki zamanlarda sekülerlerle, ateistlerle, Hindu rahipleriyle ittifaklar kurmuş ve İslâm devleti kurmak düşüncesi cemaatin gündeminden çıkarmıştır. Yazara göre Cemaat’in ılımlılaşması yalnızlığa terkedilmesinin zorunlu bir sonucuydu. Ulema dâhil Müslüman çoğunluk seküler demokrasiyi İslâma aykırı görmediğinden Cemaat halkı ikna edememiştir. Süreç içerisinde Cemaat’in iç idaresi de demokratikleşmeye başlamış, kararlar şura ile alınır olmuştur (s. 42). İrfan Ahmed'in dikkat çektiği bir diğer nokta da oldukça önemlidir: Seküler demokrasinin kabulü Hint Müslümanları açısından bazı avantajlar içermektedir, dolayısıyla bu benimseme durumu bağlamsal olarak anlaşılmalıdır. Zira Müslümanların azınlık durumunda olduğu Hindistan’da din-devlet ayrımı Müslümanların haklarının korunması anlamına gelmektedir. Ayrıca Hindistan Sekülarizmi Fransız laikliğinden farklı olarak başörtüsünü Sekülarizmin ihlali olarak görmediği gibi, Hindistan anaya- ) 214 Kitap Değerlendirme / İrfan Ahmad sası da Müslümanlara kendi hukuk-i şahsiyelerini sürdürme hakkını vermekteydi (s. 57). Yazar, bir kısım batılı yazarların “İslâm dininin genel karakterinden kaynaklanan ayrımcı tavrı, Müslümanların demokratik bir siyaset içerisinde yaşamalarını önündeki en büyük engel” olarak görmelerini sorgulamaktadır. Söz konusu yazarların “hâkimiyet ve şiddete dayanan bir din” olarak tanımladığı İslâm anlayışı da yazar tarafından eleştirilmektedir. Burada şunu vurgulamalıyız ki; müellif zaman zaman savunma refleksi içerisindeki soğukkanlı olma ve kesin kanıtlara dayanma yerine zayıf kanıtlar üzerinden hareket etmekte ve eleştirdiği batılı tezlerin kanıtlarına yer vermemeyi tercih etmektedir. Örneğin onun devletin İslâm’ın merkezinde yer alması, köktencilik ve cihat düşüncesi gibi hususları İslâmın kutsal metinlerinin değil, siyasetin dinamiklerinin bir sonucu olarak görmesi (s. 67) böylesi bir savunma refleksinin bir ürünüdür ve dolayısıyla öne sürdüğü deliller açısından kitabın en zayıf noktasını oluşturmaktadır. Kitabın ikinci bölümü Mevdûdî’nin hayatını ele almakta onun zihin dünyasının nasıl şekillenmekte olduğunun izlerini sürmekte, seküler milliyetçilikten komünizme oradan da İslamcılığa geçerek Cemaat’ini kurmasının hikayesini anlatmaktadır. Yazarın resmettiği Mevdûdî, yarım eğitimli olmasına karşın büyük tezlerin sahibidir. Geleneksel bir medrese eğitimi görmemesine rağmen “saflığı” geri kazanmak adına asırların olgunlaştırdığı geleneklere karşı saldırır. Bu anlamda Mevdûdî’nin ideolojisi modernliğe karşı olmakla beraber modernliğin izlerini taşır. Onun tarih anlayışı İslâm ve “öteki” dediği cahiliyye arasındaki diyalektik bir süreçtir. Cemaat’ini kurduktan sonra kendi geçmişini de “cahiliyye” olarak niteleyen Mevdûdî, kendi partisi dışındaki Müslüman oluşumları İslâm’a aykırı saydığı için taraftarlarının onlarla işbirliği içerisine girmelerini yasaklar. Mevdûdî’nin “İslâm devleti” kurma idealinin arkasında “batılı “ bir anlam arayan yazar, onun ideolojisinin temelinde Alman idealizminin ve Marksizmin olduğunu iddia eder (s. 120). Dinde tanrının sahip olduğu konuma denk bir konum elde etmeye çalışan modern devlet anlayışı karşısında Mevdûdî, kendisini âlim kabul etmeyen geleneksel ulemaya karşı meşrûiyet zeminini Kur’an’a başvurmakla arayacaktır. Yazara göre Tefhimu’l-Kur’an ve Kur’an’ın Dört Temel Terimi işte bu amaçla kaleme alınır. Mevdûdî ideal zamanları geri getirmek amacıyla geleneği yeniden îcad ederken asırların irfanını kusurlu ve eksik bularak reddedecektir. Gerçeği anlamaya en yakın bulduğu (...truncated)