Odbudowa potęgi morskiej państwa w aspekcie odtwarzania zdolności bojowej marynarki wojennej federacji rosyjskiej

mgr inż. Artur Sankowski Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte ODBUDOWA POTĘGI MORSKIEJ PAŃSTWA W ASPEKCIE ODTWARZANIA ZDOLNOŚCI BOJOWEJ MARYNARKI WOJENNEJ FEDERACJI ROSYJSKIEJ RECONSTRUCTION OF SEA POWER IN THE REGARD OF RESTORING THE OPERATIONAL READINESS OF THE RUSSIAN FEDERATION NAVY Streszczenie: Treścią artykułu jest deskrypcja działań związanych z odtworzeniem zdolności bojowej Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej w świetle Doktryny Morskiej Federacji Rosyjskiej do 2020 r. z 27 lipca 2001 r., Doktryny Morskiej Federacji Rosyjskiej z 26 lipca 2015 r. oraz wykazanie mocarstwowego charakteru państwa w kontekście odbudowy jej potencjału bojowego i obecności na oceanie światowym. Słowa kluczowe: potęga morska, Federacja Rosyjska, doktryna morska, siły morskie, zdolność bojowa. Summary: The content of the article describes actions connected with the restoration of operational readiness in the Russian Navy according to the Maritime Doctrine of the Russian Federation until 2020 as of 27 July 2001, the Maritime Doctrine of the Russian Federation as of 26 July 2015 and an indication of the nature of the superpower state in the context of restoring its naval combat capabilities and the presence in the Ocean World. Keywords: sea power, the Russian Federation, maritime doctrine, naval forces, operational readiness. Wstęp Od kilkunastu lat Federacja Rosyjska (FR) skutecznie odtwarza swój potencjał morski , którego redukcja miała miejsce w latach 90. XX wieku. Jest to wynikiem konsekwentnie prowadzonej narodowej polityki morskiej przez władze Kremla, których głów1 Podstawę potencjału morskiego FR zgodnie z Doktryną Morską Federacji Rosyjskiej stanowi: transport morski, Marynarka Wojenna, flota rybacka, naukowo-badawcza i specjalistyczna, a także głębinowe siły i środki Ministerstwa Obrony FR, siły i środki federalnych organów służby bezpieczeństwa, obiekty i środki rozpoznania i wydobycia zasobów paliwowo-energetycznych i zasobów mineralnych, innych kopalin użytecznych, organizacje narodowe budownictwa okrętowego i przemysłu stoczniowego oraz infrastruktura 1 221 Debiuty nym celem zgodnie z najnowszą Doktryną Morską Federacji Rosyjskiej (ros. Морская доктрина Российской Федерации) z 26 lipca 2015 r. jest realizacja i obrona interesów narodowych państwa na oceanie światowym oraz wzmocnienie pozycji FR wśród wiodących potęg morskich. Co więcej, realizacja jej postanowień ma doprowadzić m.in. do wzmocnienia i utrzymania autorytetu międzynarodowego Federacji Rosyjskiej, a także do zachowania statusu wielkiej potęgi morskiej. Warto zwrócić uwagę na zapisy: wzmocnienie pozycji FR wśród wiodących potęg morskich czy też zachowania statusu wielkiej potęgi morskiej. W doktrynie nie ma niestety uściślenia, co należy rozumieć pod pojęciem potęga morska2. Dlatego też dla niniejszego opracowania przyjęto pojęcie potęgi morskiej państwa, zdefiniowanej przez wieloletniego dowódcę Marynarki Wojennej ZSRR (ros. Военно-морской флот СССР) admirała Floty Związku Radzieckiego Siergieja Gorszkowa w książce pt. Potęga morska współczesnego państwa (1979, s. 9), w której to stwierdził, że: „[…] całokształt środków opanowania oceanu światowego i środków obrony interesów państwowych, przy racjonalnym ich połączeniu, stanowi potęgę morską państwa, która określa zdolności danego kraju do wykorzystania wojskowych i gospodarczych możliwości mórz i oceanów dla własnych celów”. Ponadto autor w publikacji tej zdefiniował potęgę morską państwa jako: „[…] system, który cechuje nie tylko istnienie związków między jego komponentami (marynarką wojenną, flotą handlową, rybacką, naukowo-badawczą itd.), lecz również jako nierozdzielną jedność ze środowiskiem – morzem, z którym system stanowi jednolitą całość” (ibidem, s. 9). Co więcej, admirał Gorszkow twierdzi, że: „[…] właśnie marynarkę wojenną należy traktować jako jeden z najważniejszych komponentów potęgi morskiej, stanowiący niezawodną gwarancję bezpieczeństwa naszego kraju, ważny środek zabezpieczenia jego interesów na morzu” (ibidem, s. 18). Cytowane powyżej twierdzenie admirała Gorszkowa, że to właśnie marynarka wojenna odgrywa główną rolę wśród elementów składowych kompleksu, jakim jest potęga morska państwa, znajduje również odzwierciedlenie we wspomnianej na początku Doktrynie Morskiej Federacji Rosyjskiej, w której określono, że głównym składnikiem i zarazem podstawą potencjału morskiego Federacji Rosyjskiej jest jej marynarka wojenna. Celem niniejszego opracowania jest zobrazowanie realizacji procesu odbudowy potęgi morskiej przez Federację Rosyjską na przykładzie odtwarzania zdolności bojowej najważniejszego z komponentów tego systemu – marynarki wojennej po okresie jej „upadku”, jaki nastąpił pod koniec ubiegłego stulecia. Istotne fakty z historii Marynarki Wojennej Rosji Flota wojenna Rosji, która współcześnie nosi nazwę Marynarka Wojenna Federacji Rosyjskiej (MWFR, ros. Военно-Морской Флот Российской Федерации), została zapewniająca ich funkcjonowanie i rozwój. Zob.: Морская доктрина Российской Федерации - Doktryna Morska Federacji Rosyjskiej z 26 lipca 2015 r. (tłum. H. Sołkiewicz). 2 Szerzej o pojęciu potęgi morskiej zob. T. Szubrycht, Bezpieczeństwo morskie państwa. Zarys problemu, Wydaw. AMW, 2011, s. 70–80. 222 Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 1 utworzona przez cara Piotra I Wielkiego w 1696 r. Imperator już od samego początku jasno określił jej rolę w polityce Rosji, wyrażając to słowami, iż „[…] Każdy potentat, który jedynie wojsko lądowe posiada, ma tylko jedną rękę, a ten, który posiada również flotę, ma obie ręce” (ibidem, s. 12). Dlatego też od samego początku swojego istnienia Marynarka Wojenna Rosji ze względu na posiadany stan ilościowy zaliczana była do potęg morskich. Przez ponad 300 lat bytności marynarki wojennej niezbyt często następcy Piotra Wielkiego przywiązywali się do motta, jakie przyświecało jej utworzeniu. Prowadziło to do tego, że przez większą część swojej historii flota wojenna traktowana była przez armię jako pomocniczy rodzaj sił zbrojnych, który miał tylko wspierać jej działania w pasie nadmorskim. Skutkiem tego flota rosyjska nader często była nieodpowiednio dofinansowana, a jej potęga była czysto iluzoryczna. Jak wykazała historia Rosji, z chwilą gdy jej marynarka wojenna znajdowała się w stagnacji lub przechodziła regresję, zjawisko to miało również negatywne skutki dla państwa. Dobrym przykładem na poparcie tej tezy była przegrana wojna krymska (1853–1856). Główną przyczyną takiego stanu rzeczy była niemożność przeciwstawienia się połączonym i nowoczesnym flotom brytyjsko-francuskim przez przestarzałą flotę rosyjską. Innym przykładem była klęska Floty Bałtyckiej w bitwie pod Cuszimą w maju 1905 r., której konsekwencją była przegrana wojna rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 (Herma, 2010, s. 7). Na uwagę zasługuje fakt, iż najlepszy okres swojego rozwoju Marynarka Wojenna Federacji Rosyjskiej przechodziła w latach 70. i 80. XX wieku (w czasie gdy jej dowó (...truncated)