Obraz zmian w przestępczości na terenie województwa pomorskiego na przykładzie wybranych kategorii przestępstw

Jarosław Rzymkowski Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku OBRAZ ZMIAN W PRZESTĘPCZOŚCI NA TERENIE WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KATEGORII PRZESTĘPSTW CHANGES IN CRIME IN THE POMERANIAN PROVINCE BASED ON THE EXAMPLE OF SELECTED CRIME CATEGORIES Streszczenie: Odnotowywany od wielu lat, na terenie Polski i województwa pomorskiego, wysoki wskaźnik poczucia bezpieczeństwa mieszkańców wydaje się nierozerwalnie związany ze spadającym zagrożeniem przestępczością. Przeobrażenia zachodzące w przestępczości przekładają się wyraźnie na wysokie oceny bezpieczeństwa wskazywane przez mieszkańców Pomorza. W artykule przedstawiono, jak na przestrzeni tych lat wyglądało faktyczne zagrożenie głównymi kategoriami przestępstw kryminalnych, mających decydujący wpływ na poczucie bezpieczeństwa mieszkańców, oraz jakie zmiany zaszły w strukturze tej przestępczości. Słowa kluczowe: przestępstwa, Polska, województwo pomorskie Summary: For many years, the safety indicator of the residents of Poland and the Pomeranian Province has been very high. It seems to be inextricably linked with the decreasing crime threat. The transformations taking place in crime are clearly reflected in high safety notes given by the Pomeranian inhabitants. The article presents the factual threat of main categories of crime which have a significant impact on residents’ safety feeling and the changes which have been taking place in that crime structure. Keywords: crime, Poland, the Pomeranian Province Wprowadzenie Poczucie bezpieczeństwa obywateli jest efektem wpływu różnych czynników. Oddziałują na nie zarówno obiektywnie istniejące uwarunkowania, np. zauważalne nasilenie zagrożeń w najbliższym otoczeniu, jak i wyobrażenia o przestępczości w kraju, ukształtowane w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Wydaje się, że pierwsza grupa czynników odgrywa istotną rolę w postrzeganiu bezpieczeństwa w najbliższej okolicy, druga zaś oddziałuje przede wszystkim na opinie o poczuciu bezpieczeństwa w kraju w ogóle (Szymaniak, Ciepiela, 2007, t. I, s. 70). Wyniki polskiego badania przestępczości realizowane na przełomie stycznia i lutego 2017 r. przez niezależne ośrodki badawcze 238 Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 1 na zlecenie Komendy Głównej Policji wskazują, że 76,1% mieszkańców kraju czuje się bezpiecznie, spacerując w swojej okolicy po zmroku. Na terenie Pomorza jeszcze większa ilość badanych, bo aż 78,5%, wskazywała, że bezpiecznie czuje się w miejscu swojego zamieszkania. Do chwili obecnej przeprowadzono dziesięć edycji tego badania, począwszy od roku 2007 (badanie nie odbyło się w 2010 r.) i niezmiennie mieszkańcy kraju wskazują poziom poczucia bezpieczeństwa powyżej 70% – rekordowo w roku 2012 osiągnął on poziom 80,2%. Podstawowe pojęcia związane z gromadzeniem danych statystycznych o przestępczości Policja ustawowo zobowiązana jest do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Jednym z podstawowych jej zadań jest ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra (Dz. U. 2016 poz. 1782 ze zm.). Realizując te zadania, policja gromadzi dane dotyczące przestępstw wymienionych w kodeksie karnym i innych ustawach szczegółowych zawierających przepisy karne. Dane te rejestrowane są w Krajowym Systemie Informacyjnym Policji (KSIP). Informacje o przestępstwach wykazywane są po przeprowadzeniu postępowania przez policję przed skierowaniem do prokuratury ze stosownym wnioskiem, po wydaniu przez sąd rodzinny decyzji o zakończeniu postępowania o czyn karalny, jak również po sporządzeniu przez policję postanowienia o umorzeniu postępowania i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw. Podstawowe pojęcia prezentowane w policyjnej statystyce przestępczości Wszczęte postępowanie przygotowawcze jest to postępowanie (dochodzenie lub śledztwo) wszczęte przez jednostkę organizacyjną policji w związku ze zdarzeniem, co do którego zachodzi podejrzenie, że jest przestępstwem, albo wszczęte przez prokuraturę i przekazane policji do dalszego bezpośredniego prowadzenia. Do postępowań wszczętych doliczane są również dochodzenia wszczęte faktycznie, a następnie zakończone wydaniem postanowienia o umorzeniu i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw. Nie wlicza się postępowań wyłączonych względem czynu i współsprawcy. Zakończone postępowanie przygotowawcze to postępowanie, które policja przekazała prokuratorowi z wnioskiem o: zatwierdzenie lub sporządzenie aktu oskarżenia; zatwierdzenie postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego; przekazanie akt postępowania do sądu z wnioskiem o warunkowe umorzenie; wydanie wyroku skazującego po przeprowadzeniu procedury określonej w art. 335 § 1 k.p.k. (bez aktu oskarżenia), oraz postępowanie, w którym prokurator wydał postanowienie o umorzeniu lub policja wydała postanowienie o umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw. Za zakończone postępowanie uważa się również postępowania Debiuty 239 w sprawie nieletniego, co do którego sąd rodzinny wydał decyzję kończącą postępowanie. Przestępstwo stwierdzone to przestępstwo będące zbrodnią lub występkiem ściganym z oskarżenia publicznego, w tym także przestępstwem skarbowym, objęte postępowaniem przygotowawczym zakończonym: a) skierowaniem wniosku o zatwierdzenie lub sporządzenie: – aktu oskarżenia, w tym o zatwierdzenie wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyśpieszonym; – wniosek do sądu o wydanie wyroku skazującego (bez aktu oskarżenia); – umorzenia postępowania na wniosek pokrzywdzonego; – warunkowego umorzenia postępowania; – umorzenia postępowania z powodu okoliczności, że podejrzany nie popełnił zarzucanego mu przestępstwa; – umorzenia postępowania przeciwko osobie z powodu cofnięcia przez osobę uprawnioną wniosku o ściganie sprawcy czynu zabronionego; – umorzenia postępowania z powodu niecelowości orzekania; – umorzenia postępowania z powodu niewykrycia sprawcy; – umorzenia postępowania z powodu śmierci podejrzanego lub nieletniego; b) wydaniem przez policję postanowienia o umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw. Do przestępstw stwierdzonych zaliczony jest również czyn karalny, co do którego sąd rodzinny wydał w postępowaniu w sprawie nieletniego decyzję o zakończeniu postępowania stwierdzając: – odmowę wszczęcia wobec braku ustalenia tożsamości nieletniego; – odmowę wszczęcia lub umorzenie wobec orzeczenia środków wychowawczych lub poprawczych w innej sprawie; – popełnienie przez nieletniego czynu karalnego będącego przestępstwem ściganym z oskarżenia publicznego. Przestępstwo wykryte jest to przestępstwo stwierdzone, w którym ustalono przynajmniej jednego podejrzanego w zakończonym postępowaniu przygotowawczym lub ustalono nieletniego, który według decyzji sądu rodzinnego popełnił czyn karalny. Przestępstwo popełnione wspólnie i w porozumieniu dorosłego z nieletnim wykazywane jest tylko raz. Wskaźnik dynamiki jest to iloraz odpowiadających sobie liczb w (...truncated)